योगाचार्यरूपेण शर्वावताराः (Śarva’s manifestations as Yoga-Teachers)
ਅਧਿਆਇ 9 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਯੋਗ-ਆਚਾਰ੍ਯ ਦੇ ਛਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਵਾਰਾਹ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਯੁਗ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਠਾਈ ਯੋਗਾਚਾਰ੍ਯਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਆਚਾਰ੍ਯ ਦੇ ਚਾਰ ਸ਼ਾਂਤਚਿੱਤ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸ਼ਵੇਤਾਸ਼੍ਵ, ਸ਼ਵੇਤਲੋਹਿਤ, ਵਿਕੋਸ਼/ਵਿਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ-ਸਮੂਹ ਆਦਿ ਨਾਮ-ਗੁੱਛਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੈਵ ਯੋਗ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪੁਰਾਣੀ ‘ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ’ ਵਾਂਗ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
कृष्ण उवाच । युगावर्तेषु सर्वेषु योगाचार्यच्छलेन तु । अवतारान्हि शर्वस्य शिष्यांश्च भगवन्वद
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਭਗਵਨ! ਹਰ ਯੁਗ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਾਚਾਰਯ ਦੇ ਭੇਸ ਹੇਠ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।”
Verse 2
उपमन्युरुवाच । श्वेतः सुतारो मदनः सुहोत्रः कङ्क एव च । लौगाक्षिश्च महामायो जैगीषव्यस्तथैव च
ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਸ਼ਵੇਤ, ਸੁਤਾਰ, ਮਦਨ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕਂਕ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੌਗਾਕ੍ਸ਼ੀ, ਮਹਾਮਾਯ ਅਤੇ ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯ ਵੀ (ਇੱਥੇ) ਨਾਮਿਤ ਹਨ।”
Verse 3
दधिवाहश्च ऋषभो मुनिरुग्रो ऽत्रिरेव च । सुपालको गौतमश्च तथा वेदशिरा मुनिः
ਦਧਿਵਾਹ, ਰਿਸ਼ਭ, ਮੁਨੀ ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਪਾਲਕ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਵੇਦਸ਼ਿਰਾ ਮੁਨੀ—ਇਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 4
गोकर्णश्च गुहावासी शिखण्डी चापरः स्मृतः । जटामाली चाट्टहासो दारुको लांगुली तथा
ਗੋਕਰਣ, ਗੁਹਾਵਾਸੀ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਕ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਟਾਮਾਲੀ, ਅੱਟਹਾਸ, ਦਾਰੁਕ ਅਤੇ ਲਾਂਗੁਲੀ—ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਾਵਨ ਨਾਮ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 5
महाकालश्च शूली च डंडी मुण्डीश एव च । सविष्णुस्सोमशर्मा च लकुलीश्वर एव च
ਉਹ ਮਹਾਕਾਲ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਡੰਡਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੰਡੀਂਸ਼ ਹੈ; ਉਹ ਸਵਿਸ਼ਨੂ, ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਲਕੁਲੀਸ਼ਵਰ ਵੀ ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
एते वाराह कल्पे ऽस्मिन्सप्तमस्यांतरो मनोः । अष्टाविंशतिसंख्याता योगाचार्या युगक्रमात्
ਇਸ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਮਨੂ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੌਰਾਨ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਠਾਈ ਯੋਗਾਚਾਰਯ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 7
शिष्याः प्रत्येकमेतेषां चत्वारश्शांतचेतसः । श्वेतादयश्च रुष्यांतांस्तान्ब्रवीमि यथाक्रमम्
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸਨ। ਸ਼ਵੇਤ ਆਦਿ ਜੋ ਪੂਜਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 8
श्वेतश्श्वेतशिखश्चैव श्वेताश्वः श्वेतलोहितः । दुन्दुभिश्शतरूपश्च ऋचीकः केतुमांस्तथा
(ਇਹ ਹਨ) ਸ਼ਵੇਤ, ਸ਼ਵੇਤਸ਼ਿਖ, ਸ਼ਵੇਤਾਸ਼ਵ, ਸ਼ਵੇਤਲੋਹਿਤ; ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭਿ, ਸ਼ਤਰੂਪ, ਰਿਚੀਕ ਤੇ ਕੇਤੁਮਾਨ।
Verse 9
विकोशश्च विकेशश्च विपाशः पाशनाशनः । सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्गमो दुरतिक्रमः
ਉਹ ਵਿਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਕੇਸ਼ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਪਾਸ਼—ਪਾਸ਼ (ਬੰਧਨ) ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਮੁਖ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁਰਮੁਖ ਵੀ; ਉਹ ਦੁਰਗਮ ਅਤੇ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮ—ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
Verse 10
सनत्कुमारस्सनकः सनंदश्च सनातनः । सुधामा विरजाश्चैव शंखश्चांडज एव च
ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਸਨਕ, ਸਨੰਦ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ; ਅਤੇ ਸੁਧਾਮਾ, ਵਿਰਜਾ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਆਂਡਜ—ਇਹ ਪੂਜਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀ (ਉੱਥੇ) ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 11
सारस्वतश्च मेघश्च मेघवाहस्सुवाहकः । कपिलश्चासुरिः पञ्चशिखो बाष्कल एव च
ਉਹ ਹਨ—ਸਾਰਸਵਤ, ਮੇਘ, ਮੇਘਵਾਹ, ਸੁਵਾਹਕ; ਅਤੇ ਕਪਿਲ, ਆਸੁਰੀ, ਪੰਚਸ਼ਿਖ ਤੇ ਬਾਸ਼ਕਲ ਵੀ।
Verse 12
पराशराश्च गर्गश्च भार्गवश्चांगिरास्तथा । बलबन्धुर्निरामित्राः केतुशृंगस्तपोधनः
ਪਰਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਗਰਗ, ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਾ; ਬਲਬੰਧੂ, ਨਿਰਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕੇਤੁਸ਼੍ਰਿੰਗ—ਤਪ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਤਪਸਵੀ ਸਨ।
Verse 13
लंबोदरश्च लंबश्च लम्बात्मा लंबकेशकः । सर्वज्ञस्समबुद्धिश्च साध्यसिद्धिस्तथैव च
ਉਹ ਲੰਬੋਦਰ, ਉੱਚਾ-ਉਦਾਤ, ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਮਬੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ (ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਲਕਸ਼) ਤੇ ਸਿੱਧੀ (ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ) ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਹੈ।
Verse 14
सुधामा कश्यपश्चैव वसिष्ठो विरजास्तथा । अत्रिरुग्रो गुरुश्रेष्ठः श्रवनोथ श्रविष्टकः
ਸੁਧਾਮਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਰਜਾ; ਅਤ੍ਰਿ, ਉਗ੍ਰ, ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣ ਤੇ ਸ਼੍ਰਵਿਸ਼ਠਕ—ਇਹ ਪੂਜਨੀਕ ਨਾਮ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 15
कुणिश्च कुणिबाहुश्च कुशरीरः कुनेत्रकः । काश्यपो ह्युशनाश्चैव च्यवनश्च बृहस्पतिः
ਕੁਣੀ, ਕੁਣੀਬਾਹੁ, ਕੁਸ਼ਰੀਰ ਅਤੇ ਕੁਨੇਤ੍ਰਕ; ਅਤੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਉਸ਼ਨਾ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ), ਚ੍ਯਵਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਇਹ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 16
उतथ्यो वामदेवश्च महाकालो महा ऽनिलः । वाचःश्रवाः सुवीरश्च श्यावकश्च यतीश्वरः
ਉਹ ਉਤਥ੍ਯ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ, ਮਹਾਕਾਲ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਅਨਿਲ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਾਚಃਸ਼੍ਰਵਾ, ਸੁਵੀਰ, ਸ਼੍ਯਾਵਕ ਅਤੇ ਯਤੀਸ਼ਵਰ—ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ—ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
Verse 17
हिरण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षिः कुथुमिस्तथा । सुमन्तुर्जैमिनिश्चैव कुबन्धः कुशकन्धरः
ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ, ਕੌਸ਼ਲ੍ਯ, ਲੋਕਾਕ੍ਸ਼ਿ ਅਤੇ ਕੁਥੁਮੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਮੰਤੁ ਤੇ ਜੈਮਿਨੀ, ਅਤੇ ਕੁਬੰਧ ਤੇ ਕੁਸ਼ਕੰਧਰ—ਇਹ ਮੁਨੀ ਇੱਥੇ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 18
प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान्गौतमस्तथा । भल्लवी मधुपिंगश्च श्वेतकेतुस्तथैव च
ਪਲਕ੍ਸ਼, ਦਾਰ੍ਭਾਯਣੀ, ਕੇਤੁਮਾਨ ਅਤੇ ਗੌਤਮ; ਨਾਲ ਹੀ ਭੱਲਵੀ, ਮਧੁਪਿੰਗ ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ—ਇਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪੂਜਨੀਯ ਮੁਨੀ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 19
उशिजो बृहदश्वश्च देवलः कविरेव च । शालिहोत्रः सुवेषश्च युवनाश्वः शरद्वसुः
ਉਸ਼ਿਜ, ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ, ਦੇਵਲ ਅਤੇ ਕਵੀ; ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰ, ਸੁਵੇਸ਼, ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ੍ਵਸੁ—ਇਹ ਪੂਜਨੀਯ ਮੁਨੀ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਵ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 20
अक्षपादः कणादश्च उलूको वत्स एव च । कुलिकश्चैव गर्गश्च मित्रको रुष्य एव च
ਅਕ੍ਸ਼ਪਾਦ ਅਤੇ ਕਣਾਦ, ਉਲੂਕ ਅਤੇ ਵਤ੍ਸ; ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਲਿਕ ਅਤੇ ਗਰਗ, ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਕ ਤੇ ਰੁਸ਼੍ਯ—ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 21
एते शिष्या महेशस्य योगाचार्यस्वरूपिणः । संख्या च शतमेतेषां सह द्वादशसंख्यया
ਇਹ ਮਹੇਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗਾਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੌ ਹੈ; ਹੋਰ ਬਾਰਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੁੱਲ ਇੱਕ ਸੌ ਬਾਰਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Verse 22
सर्वे पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः । सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञा वेदवेदांगपारगाः
ਉਹ ਸਭ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਸਿੱਧ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਧੂੜੀਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ-ਤੱਤ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸਨ।
Verse 23
शिवाश्रमरतास्सर्वे शिवज्ञानपरायणाः । सर्वे संगविनिर्मुक्ताः शिवैकासक्तचेतसः
ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵਾਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਸਨ। ਸਭ ਸੰਗ-ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਸੀ।
Verse 24
सर्वद्वंद्वसहा धीराः सर्वभूतहिते रताः । ऋजवो मृदवः स्वस्था जितक्रोधा जितेंद्रियाः
ਉਹ ਧੀਰ ਸਨ, ਸਭ ਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ। ਉਹ ਸਿੱਧੇ, ਕੋਮਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਸਥਿਰ—ਕ੍ਰੋਧ-ਜਿਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਜਿਤ ਸਨ।
Verse 25
रुद्राक्षमालाभरणास्त्रिपुंड्रांकितमस्तकाः । शिखाजटास्सर्वजटा अजटा मुंडशीर्षकाः
ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਭਸਮ ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੋਈ ਸ਼ਿਖਾ ਸਮੇਤ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੋਈ ਸਾਰੇ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੋਈ ਅਜਟਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮੁੰਡਿਤ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 26
फलमूलाशनप्रायाः प्राणायामपरायणाः । शिवाभिमानसंपन्नाः शिवध्यानैकतत्पराः
ਉਹ ਅਕਸਰ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਹੀ ਆਹਾਰ ਕਰਦੇ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ। ‘ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹਾਂ’ ਇਸ ਸ਼ਿਵ-ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
Verse 27
समुन्मथितसंसारविषवृक्षांकुरोद्गमाः । प्रयातुमेव सन्नद्धाः परं शिवपुरं प्रति
ਸੰਸਾਰ-ਰੂਪੀ ਵਿਸ਼-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜੜੋਂ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਉਹ ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨੱਧ ਹੋ ਗਏ—ਪਰਮ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਵੱਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ।
Verse 28
सदेशिकानिमान्मत्वा नित्यं यश्शिवमर्चयेत् । स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा
ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੰਨ ਕੇ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
Frequently Asked Questions
Śiva’s recurring descent across yuga-cycles is framed as appearing “by the guise of yoga-teachers,” with a fixed enumeration of 28 such ācāryas placed in the Vārāha-kalpa’s seventh Manvantara.
The list functions as a lineage-map: sacred authority is encoded through named succession, implying that yogic knowledge is preserved by initiatory transmission rather than abstract doctrine alone.
The chapter names multiple yoga-ācāryas (including Lakulīśvara) and begins listing disciples, including the Sanatkumāra–Sanaka–Sananda–Sanātana quartet, signaling ascetic/gnostic lineages within Śaiva memory.