शिवाचार्याभिषेकविधिः / Rite of Consecrating a Śiva-Teacher (Śivācārya Abhiṣeka)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अथैवं संस्कृतं शिष्यं कृतपाशुपतव्रतम् । आचार्यत्वे ऽभिषिंचेत तद्योगत्वेन चान्यथा

ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਆਚਾਰ੍ਯ ਪਦ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਯੋਗ-ਵਿਧਾਨ ਕਰੇ।

Verse 2

मण्डलं पूर्ववत्कृत्त्वा संपूज्य परमेश्वरम् । स्थापयत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च पूर्ववत्

ਪੂਰਵਵਤ ਮੰਡਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਕਲਸ਼ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਵਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 3

निवृत्तिं पुरतो न्यस्य प्रतिष्ठां पश्चिमे घटे । विद्यां दक्षिणतः शांतिमुत्तरे मध्यतः पराम्

ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ, ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ; ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 4

कृत्वा रक्षादिकं तत्र बद्ध्वा मुद्रां च धैनवीम् । अभिमंत्र्य घटान्हुत्वा पूर्णांतं च यथा पुरा

ਉੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਧੈਨਵੀ ਮੁਦਰਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕਲਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਪੂਰਵਵਤ ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਤੱਕ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰੇ।

Verse 5

प्रवेश्य मंडले शिष्यमनुष्णीषं च देशिकः । तर्पणाद्यं तु मंत्राणां कुर्यात्पूर्वावसानकम्

ਦੇਸ਼ਿਕ (ਗੁਰੂ) ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ—ਸਿਰ ਬਿਨਾ ਢੱਕੇ—ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਵੇ; ਫਿਰ ਤਰਪਣ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਾਵਸਾਨਕ (ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਸਮਾਪਨ) ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 6

ततः संपूज्य देवेशमनुज्ञाप्य च पूर्ववत् । अभिषेकाय तं शिष्यमासनं त्वधिरोहयेत्

ਤਦਨੰਤ੍ਰ ਦੇਵੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਆਚਾਰਯ ਅਭਿਸੇਕ ਲਈ ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਰਿਤੁਆਲ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਵੇ।

Verse 7

सकलीकृत्य तं पश्चात्कलापञ्चकरूपिणम् । न्यस्तमंत्रतनुं बद्ध्वा शिवं शिष्यं समर्पयेत्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਰਕੇ—ਪੰਜ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਮੰਤ੍ਰ-ਨਿਆਸ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਬੱਧ ਕਰ, ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 8

ततो निवृत्तिकुंभादिघटानुद्धृत्य वै क्रमात् । मध्यमान्ताच्छिवेनैव शिष्यं तमभिषेचयत्

ਤਦਨੰਤ੍ਰ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ-ਕੁੰਭ ਆਦਿ ਘੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਠਾ ਕੇ, ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 9

शिवहस्तं समर्प्याथ शिशोः शिरसि देशिकः । शिवभावसमापन्नः शिवाचार्यं तमादिशेत्

ਫਿਰ ਦੇਸ਼ਿਕ ਬਾਲਕ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ‘ਸ਼ਿਵ-ਹਸਤ’ ਧਰ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਾਚਾਰਯ ਦੇ ਪਦ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ।

Verse 10

अथालंकृत्य तं देवमाराध्य शिवमण्डले । शतमष्टोत्तरं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ; ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਤਦੋਂ ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 11

पुनः सम्पूज्य देवेशं प्रणम्य भुवि दंडवत् । शिरस्यंजलिमाधाय शिवं विज्ञापयेद्गुरुः

ਫਿਰ ਦੇਵੇਸ਼ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੰਜਲੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅੱਗੇ ਵਿਨਮ੍ਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ।

Verse 12

भगवंस्त्वत्प्रसादेन देशिकोयं मया कृतः । अनुगृह्य त्वया देव दिव्याज्ञास्मै प्रदीयताम्

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਿਕ (ਯੋਗ੍ਯ ਆਚਾਰ੍ਯ) ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਆਗਿਆ—ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ—ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।

Verse 13

एवं विज्ञाप्य शिष्येण सह भूयः प्रणम्य च । शिवं शिवागमं दिव्यं पूजयेच्छिववद्गुरुः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਸਮਾਨ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਿਵਾਗਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 14

पुनः शिवमनुज्ञाप्य शिवज्ञानस्य पुस्तकम् । उभाभ्यामथ पाणिभ्यां दद्याच्छिष्याय देशिकः

ਮੁੜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਸ਼ਿਕ ਆਚਾਰ੍ਯ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 15

स ताम्मूर्ध्नि समाधाय विद्यां विद्यासनोपरि । अधिरोप्य यथान्यायमभिवंद्य समर्चयेत्

ਉਹ ਉਸ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਦਿਆ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 16

अथ तस्मै गुरुर्दद्याद्राजोपकरणान्यपि । आचार्यपदवीं प्राप्तो राज्यं चापि यतो ऽर्हति

ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਉਪਕਰਣ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਚਾਰਯ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਵੀ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

अथानुशासनं कुर्यात्पूर्वैराचरितं यथा । यथा च शिवशास्त्रोक्तं यथा लोकेषु पूज्यते

ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨਾਂ ਨੇ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯ ਤੇ ਮਾਨਯ ਹੈ।

Verse 18

शिष्यान्परिक्ष्य यत्नेन शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः । संस्कृत्य च शिवज्ञानं तेभ्यो दद्याच्च देशिकः

ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਰਖ ਕਰਕੇ, ਦੇਸ਼ਿਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Verse 19

एवं सर्वमनायासं शौचं क्षांतिं दयां तथा । अस्पृहामप्यसूयां च यत्नेन च विभावयेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ, ਸ਼ੌਚ, ਖ਼ਿਮਾ ਅਤੇ ਦਇਆ; ਨਾਲ ਹੀ ਲਾਲਸਾ-ਰਹਿਤ ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਮਨ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 20

इत्थमादिश्य तं शिष्यं शिवमुद्वास्य मंडलात् । शिवकुंभानलादींश्च सदस्यानपि पूजयेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਉਦ੍ਵਾਸਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਕੁੰਭ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਰ ਸਦੱਸਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 21

युगपद्वाथ संस्कारान्कुर्वीत सगणो गुरुः । तत्र यत्र द्वयं वापि प्रयोगस्योपदिश्यते

ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਗਣ-ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਸਕਾਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਰੇ। ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਕਲਪ ਦੱਸੇ ਜਾਣ, ਉੱਥੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।

Verse 22

तदादावेव कलशान्कल्पयेदध्वशुद्धिवत् । कृत्वा समयसंस्कारमभिषेकं विनाखिलम्

ਇਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਧ੍ਵ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ। ਸਮਯ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਾ ਛੱਡਦਿਆਂ ਪੂਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।

Verse 23

समभ्यर्च्य शिवं भूयः कृत्वा चाध्वविशोधनम् । तस्मिन्परिसमाप्ते तु पुनर्देवं प्रपूजयेत्

ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਧ੍ਵ-ਵਿਸ਼ੋਧਨ (ਮਾਰਗ-ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ) ਕਰ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 24

हुत्वा मंत्रन्तु संतर्प्य संदीप्याशास्य चेश्वरम् । समर्प्य मंत्रं शिष्यस्य पाणौ शेषं समापयेत्

ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ, ਆਚਾਰਯ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰੇ।

Verse 25

अथवा मंत्रसंस्कारमनुचिंत्याखिलं क्रमात् । अध्वशुद्धिं गुरुः कुर्यादभिषेकावसानिकम्

ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਅਧ੍ਵ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਾਲ ਕਰੇ।

Verse 26

तत्र यः शान्त्यतीतादिकलासु विहितो विधिः । स सर्वो ऽपि विधातव्यस्तत्त्वत्रयविशोधने

ਉਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਤੀਤਾ ਆਦਿ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਵਿਧੀ ਤੱਤਵ-ਤ੍ਰਯ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 27

शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमुदाहृतम् । शक्तौ शिवस्ततो विद्यात्तस्यास्त्वात्मा समुद्बभौ

ਤੱਤਵ-ਤ੍ਰਯ ‘ਸ਼ਿਵ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਅਤੇ ‘ਆਤਮਾ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਾਣੋ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 28

शिवेन शांत्यतीताध्वा व्याप्तस्तदपरः परः । विद्यया परिशिष्टो ऽध्वा ह्यात्मना निखिलः क्रमात्

ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਾਲਾ ਅਧਵਾ ਵਿਆਪਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਵਿਆਪਤ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਅਧਵਾ ਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਅਧਵਾ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

दुर्लभं शांभवं मत्वा मंत्रमूलं मनीषिणः । शाक्तं शंसीत संस्कारं शिवशास्त्रार्थपारगाः

ਸ਼ਾਂਭਵ ਦੀਖਿਆ ਨੂੰ ਦੁਰਲਭ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਪਾਰਗਾਮੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਸ਼ਾਕਤ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ।

Verse 30

इति ते सर्वमाख्यातं संस्काराख्यस्य कर्मणः । चातुर्विध्यमिदं कृष्ण किं भूय श्रोतुमिच्छसि

ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਮਕ ਕਰਮ ਦੀ ਇਹ ਚੌਗੁਣੀ ਵੰਡ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?