साधक-दीक्षा तथा मन्त्रसाधन (Puraścaraṇa and the Discipline of the Mantra-Sādhaka)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਯੋਗ੍ਯ ਸਾਧਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੈਵ ਵਿਦਿਆ/ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਪਮਨ੍ਯੁ ਮੰਡਲ-ਪੂਜਾ, ਕੁੰਭ-ਸਥਾਪਨਾ, ਹੋਮ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੀ ਬੈਠਕ/ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਵੋਕਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ‘ਪਰਮ ਮੰਤ੍ਰ’ ਵਿਧਿਵਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂਬੂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਵ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਪਰਸ਼-ਸਹਿਤ ਹਸਤਾਂਤਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦ੍ਯੋਪਦੇਸ਼ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਵਿਨਿਯੋਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਿਆਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਹੈ। ਮੁਮੁਕਸ਼ੂ ਲਈ ਅਤਿਅਧਿਕ ਰਸਮੀ ਸ਼੍ਰਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
उपमन्युरुवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि साधकं नाम नामतः । संस्कारमन्त्रमाहात्म्यं कथने सूचितं मया
ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ‘ਸਾਧਕ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਸਾਧਨਾ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਨਾਮ ਸਮੇਤ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇਸ ਕਥਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
Verse 2
संपूज्य मंडले देवं स्थाप्य कुम्भे च पूर्ववत् । हुत्वा शिष्यमनुष्णीषं प्रापयेद्भुवि मंडले
ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੂੰਭ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਹਵਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਸਿਰੋ-ਵਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬਿਠਾਏ।
Verse 3
पूर्वांतं पूर्ववत्कृत्वा हुत्वाहुतिशतं तथा । संतर्प्य मूलमन्त्रेण कलशैर्देशिकोत्तमः
ਪਹਿਲਾ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਸ਼ਿਕ ਨੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਲਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 4
सन्दीप्य च यथापूर्वं कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात् । अभिषिच्य यथापूर्वं प्रदद्यान्मन्त्रमुत्तमम्
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰਮ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 5
तत्र विद्योपदेशांतं कृत्वा विस्तरशः क्रमात् । पुष्पाम्बुना शिशोः पाणौ विद्यां शैवीं समर्पयेत्
ਉੱਥੇ ਸ਼ੈਵ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਵੀ ਵਿਦਿਆ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 6
तवैहिकामुष्मिकयोः सर्वसिद्धिफलप्रदः । भवत्येव महामन्त्रः प्रसादात्परमेष्ठिनः
ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ—ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 7
इत्युत्वा देवमभ्यर्च्य लब्धानुज्ञः शिवाद्गुरुः । साधनं शिवयोगं च साधकाय समादिशेत्
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ।
Verse 8
तच्छ्रुत्वा गुरुसंदेशं क्रमशो मंत्रसाधकः । पुरतो विनियोगस्य मन्त्रसाधनमाचरेत्
ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਵ ਵਾਲੇ ਵਿਨਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰੇ।
Verse 9
साधनं मूलमन्त्रस्य पुरश्चरणमुच्यते । पुरतश्चरणीयत्वाद्विनियोगाख्यकर्मणः
ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਧਨ ਨੂੰ ‘ਪੁਰਸ਼ਚਰਨ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਨਿਯੋਗ ਨਾਮਕ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਹੈ।
Verse 10
नात्यन्तं करणीयन्तु मुमुक्षोर्मन्त्रसाधनम् । कृतन्तु तदिहान्यत्र तास्यापि शुभदं भवेत्
ਮੋਖ਼ਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅਧਿਕ ਲਗਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਸਾਧਨਾ ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹਦੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 11
शुभे ऽहनि शुभे देशे काले वा दोषवर्जिते । शुक्लदन्तनखः स्नातः कृतपूर्वाह्णिकक्रियः
ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਜਾਂ ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ—ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ ਸਾਫ਼ (ਚਿੱਟੇ) ਹੋਣ, ਅਤੇ ਪੂਰਵਾਹਨਿਕ ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ—ਤਦ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
अलंकृत्य यथा लब्धैर्गंधमाल्यविभूषणैः । सोष्णीषः सोत्तरासंगः सर्वशुक्लसमाहितः
ਉਸ ਨੇ ਜੋ-ਜੋ ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ। ਪੱਗ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀਆ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮਿਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
Verse 13
देवालये गृहे ऽन्यस्मिन्देशे वा सुमनोहरे । सुखेनाभ्यस्तपूर्वेण त्वासनेन कृतासनः
ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਥਾਂ—ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ।
Verse 14
तनुं कृत्वात्मनः शैवीं शिवशास्त्रोक्तवर्त्मना । संपूज्य देवदेवेशं नकुलीश्वरमीश्वरम्
ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸ਼ੈਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ—ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਕੁਲੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 15
निवेद्य पायसं तस्मै समप्याराधनं क्रमात् । प्रणिपत्य च तं देवं प्राप्तानुज्ञश्च तन्मुखात्
ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਇਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵ ਅਧੀਸ਼ ਨੂੰ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 16
कोटिवारं तदर्धं वा तदर्धं वा जपेच्छिवम् । लक्षविंशतिकं वापि दशलक्षमथापि वा
ਸ਼ਿਵ ਨਾਮ/ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਵਾਰ ਕਰੇ—ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਅੱਧਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੀਹ ਲੱਖ, ਜਾਂ ਦਸ ਲੱਖ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ।
Verse 17
ततश्च पायसाक्षारलवणैकमिताशनः । अहिंसकः क्षमी शांतो दांतश्चैव सदा भवेत्
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਿਤਾਹਾਰੀ ਰਹੇ—ਪਾਇਸ, ਖਾਰ ਮਿਲੀ ਯਵਾਗੂ (ਪਤਲੀ ਖੀਰ/ਗੰਜੀ) ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਲੂਣ ਵਰਗਾ ਸਾਦਾ ਆਹਾਰ ਲਵੇ; ਅਤੇ ਸਦਾ ਅਹਿੰਸਕ, ਖ਼ਿਮਾਸ਼ੀਲ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਅ-ਨਿਗ੍ਰਹੀ ਰਹੇ।
Verse 18
अलाभे पायसस्याश्नन्फलमूलादिकानि वा । विहितानि शिवेनैव विशिष्टान्युत्तरोत्तरम्
ਜੇ ਪਾਇਸ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਫਲ, ਮੂਲ ਆਦਿ ਖਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਖੁਦ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਤੋਂ ਇਕ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਉਚਿਤ ਹਨ।
Verse 19
चरुं भक्ष्यमथो सक्तुकणान्यावकमेव च । शाकं पयो दधि घृतं मूलं फलमथोदकम्
ਚਰੁ, ਭੱਖਯ, ਸੱਤੂ ਦੇ ਕਣ, ਅਤੇ ਆਵਕ; ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਗ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਮੂਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਆਹਾਰ ਤੇ ਅਰਪਣਯੋਗ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 20
अभिमंत्र्य च मन्त्रेण भक्ष्यभोज्यादिकानि च । साधने ऽस्मिन्विशेषेण नित्यं भुञ्जीत वाग्यतः
ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਭੱਖ੍ਯ-ਭੋਜ੍ਯ ਆਦਿ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸਾਧਨਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਵਾਕ-ਸੰਯਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।
Verse 21
मन्त्राष्टशतपूतेन जलेन शुचिना व्रती । स्नायान्नदीनदोत्थेन प्रोक्षयेद्वाथ शक्तितः
ਵ੍ਰਤੀ ਭਗਤ ਮੰਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਜਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਥਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਦੀ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਤ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰੇ।
Verse 22
तर्पयेच्च तथा नित्यं जुहुयाच्च शिवानले । सप्तभिः पञ्चभिर्द्रव्यैस्त्रिभिर्वाथ घृतेन वा
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੱਤ ਤਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੋਮ ਕਰੇ—ਸੱਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਪੰਜ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਘਿਉ ਨਾਲ ਵੀ।
Verse 23
इत्थं भक्त्या शिवं शैवो यः साधयति साधकः । तस्येहामुत्र दुष्प्रापं न किंचिदपि विद्यते
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਸ਼ੈਵ ਸਾਧਕ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
Verse 24
अथवा ऽहरहर्मंत्रं जपेदेकाग्रमानसः । अनश्नन्नेव साहस्रं विना मन्त्रस्य साधनम्
ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੰਤਰ ਜਪੇ; ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਪੂਰੇ ਕਰੇ—ਇਹੀ ਮੰਤਰ-ਸਾਧਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਹੈ।
Verse 25
न तस्य दुर्लभं किंचिन्न तस्यास्त्यशुभं क्वचित् । इह विद्यां श्रियं सौख्यं लब्ध्वा मुक्तिं च विंदति
ਐਸੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਦਿਆ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਪਾ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
साधने विनियोगे च नित्ये नैमित्तिके तथा । जपेज्जलैर्भस्मना च स्नात्वा मन्त्रेण च क्रमात्
ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਯਥੋਚਿਤ ਵਿਨਿਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਭਸਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤਰ ਸਮੇਤ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 27
शुचिर्बद्धशिखस्सूत्री सपवित्रकरस्तथा । धृतत्रिपुंड्ररुद्राक्षो विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्
ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਨਿਯਮਬੱਧ ਹੋ ਕੇ—ਬੱਧ ਸ਼ਿਖਾ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ (ਕੁਸ਼-ਵਲਯ) ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਭਸਮ ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰ—ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Worship in the maṇḍala, installation of the deity in the kumbha, homa offerings, arranging the disciple within the maṇḍala, followed by abhiṣeka and formal bestowal of the mantra/vidyā by the guru.
The chapter equates sādhana of the mūla-mantra with a preparatory, intention-governed discipline (performed ‘in front/first’—purataḥ) grounded in viniyoga; it frames practice as structured consecration that stabilizes mantra efficacy.
It advises that extreme or excessive sādhana is not obligatory for the mumukṣu, though undertaking the practice remains auspicious and beneficial.