विभूतिविस्तरप्रश्नः / Inquiry into the Expansion of Śiva’s Vibhūti
ਅਧਿਆਇ 1 ਸ਼ਿਵ-ਵੰਦਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਗੌਰੀ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗਿਆ ਕੇਸਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਅੰਕਿਤ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਤੱਤਵ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੱਧਾਹਨ ਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਵਾਯੁਦੇਵ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਤ੍ਯਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿਆਰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ-ਪੂਜਿਤ ਵਾਯੁ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਅਤੇ ਅਜੇਯ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਗਲ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ‘ਵਿਭੂਤੀ-ਵਿਸਤਾਰ’ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵ੍ਰਤ-ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਦਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਕਥਾ-ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਪਾਅਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਸੇਤੂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ॐ । नमस्समस्तसंसारचक्रभ्रमणहेतवे । गौरीकुचतटद्वन्द्वकुंकुमांकितवक्षसे
ਓਂ। ਸਮਸਤ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਭ੍ਰਮਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਗੌਰੀ ਦੇ ਕੁਚ-ਤਟ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਕਸ਼ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੰਦਨ।
Verse 2
सूत उवाच । उक्त्वा भगवतो लब्धप्रसादादुपमन्युना । नियमादुत्थितो वायुर्मध्ये प्राप्ते दिवाकरे
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪਾ ਕੇ ਇਉਂ ਕਹਿ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਵਾਯੁਦੇਵ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 3
ऋषयश्चापि ते सर्वे नैमिषारण्यवासिनः । अथायमर्थः प्रष्टव्य इति कृत्वा विनिश्चयम्
ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ—“ਇਹ ਗੱਲ ਹੁਣ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁੱਛਣੀ ਹੈ”—ਇਉਂ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।
Verse 4
कृत्वा यथा स्वकं कृत्यं प्रत्यहं ते यथा पुरा । भगवंतमुपायांतं समीक्ष्य समुपाविशन्
ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ।
Verse 5
अथासौ नियमस्यांते भगवानम्बरोद्भवः । मध्ये मुनिसभायास्तु भेजे कॢप्तं वरासनम्
ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਮੁਨੀ-ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ।
Verse 6
सुखासनोपविष्टश्च वायुर्लोकनमस्कृतः । श्रीमद्विभूतिमीशस्य हृदि कृत्वेदमब्रवीत्
ਸੁਖ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਵਾਯੁ ਨੇ, ਈਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਿਭੂਤੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
Verse 7
तं प्रपद्ये महादेवं सर्वज्ञमपराजितम् । विभूतिस्सकलं यस्य चराचरमिदं जगत्
ਮੈਂ ਉਸ ਸਰਵਜ੍ਞ ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਹੈ।
Verse 8
इत्याकर्ण्य शुभां वाणीमृषयः क्षीणकल्मषाः । विभूतिविस्तरं श्रोतुमूचुस्ते परमं वचः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਮਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਭੂਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 9
ऋषय ऊचुः । उक्तं भगवता वृत्तमुपमन्योर्महात्मनः । क्षीरार्थेनापि तपसा यत्प्राप्तं परमेश्वरात्
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ! ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਤਮਾ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੁੱਧ ਦੇ ਹੇਤੂ ਕੀਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਪਰਮ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 10
दृष्टो ऽसौ वासुदेवेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा । धौम्याग्रजस्ततस्तेन कृत्वा पाशुपतं व्रतम्
ਉਹ ਅਕਲਿਸ਼ਟ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਧੌਮ੍ਯ ਦੇ ਅਗਰਜ ਨੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ (ਤਦਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ)।
Verse 11
प्राप्तं च परमं ज्ञानमिति प्रागेव शुश्रुम । कथं स लब्धवान् कृष्णो ज्ञानं पाशुपतं परम्
ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭਿਆ?
Verse 12
वायुरुवाच । स्वेच्छया ह्यवतीर्णोपि वासुदेवस्सनातनः । निंदयन्निव मानुष्यं देहशुद्धिं चकार सः
ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਨਾਤਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 13
पुत्रार्थं हि तपस्तप्तुं गतस्तस्य महामुनेः । आश्रमं मुनिभिर्दृष्टं दृष्टवांस्तत्र वै मुनिम्
ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
Verse 14
भस्मावदातसर्वांगं त्रिपुंड्रांकितमस्तकम् । रुद्राक्षमालाभरणं जटामंडलमंडितम्
ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਅੰਕਿਤ ਸੀ। ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉਸਦਾ ਗਹਿਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 15
तच्छिष्यभूतैर्मुनिभिश्शास्त्रैर्वेदमिवावृतम् । शिवध्यानरतं शांतमुपमन्युं महाद्युतिम्
ਉਸਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਉਂ ਘੇਰਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੇਦ ਨੂੰ ਆਵਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਓਥੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਸੀ।
Verse 16
नमश्चकार तं दृष्ट्वा हृष्टसर्वतनूरुहः । बहुमानेन कृष्णो ऽसौ त्रिः कृत्वा तु प्रदक्षिणाम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕੀਤੀ।
Verse 17
नष्टमासीन्मलं सर्वं मायाजं कार्ममेव च । तपःक्षीणमलं कृष्णमुपमन्युर्यथाविधिः
ਤਦ ਸਭ ਮਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ—ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਵੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵੀ। ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ’ (ਬੰਧਨਕਾਰੀ) ਮੈਲ ਘਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 18
भस्मनोद्धूल्य तं मन्त्रैरग्निरित्यादिभिः क्रमात् । अथ पाशुपतं साक्षाद्व्रतं द्वादशमासिकम्
ਫਿਰ ‘ਅਗਨਿ…’ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ—ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ—ਆਚਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 19
कारयित्वा मुनिस्तस्मै प्रददौ ज्ञानमुत्तमम् । तदाप्रभृति तं कृष्णं मुनयश्शंसितव्रताः
ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।
Verse 20
दिव्याः पाशुपताः सर्वे परिवृत्योपतस्थिरे । ततो गुरुनियोगाद्वै कृष्णः परमशक्तिमान्
ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਭਗਤ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਇਆ।
Verse 21
तपश्चकार पुत्रार्थं सांबमुद्दिश्य शंकरम् । तपसो तेन वर्षांते दृष्टो ऽसौ परमेश्वरः
ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ।
Verse 22
श्रिया परमया युक्तस्सांबश्च सगणश्शिवः । वरार्थमाविर्भूतस्य हरस्य सुभगाकृतेः
ਅੰਬਾ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸ਼ਿਵ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਹੀ ਹਰ ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 23
स्तुतिं चकार नत्वासौ कृष्णः सम्यक्कृतांजलिः । सांबं समगणव्यग्रो लब्धवान्पुत्रमात्मनः
ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 24
तपसा तुष्टचित्तेन दत्तं विष्णोश्शिवेन वै । यस्मात्सांबो महादेवः प्रददौ पुत्रमात्मनः
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਰ ਦਿੱਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਂਬ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 25
तस्माज्जांबवतीसूनुं सांबं चक्रे स नामतः । तदेतत्कथितं सर्वं कृष्णस्यामितकर्मणः
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸਾਂਬ’ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਕਹੀ ਗਈ।
Verse 26
महर्षेर्ज्ञानलाभश्च पुत्रलाभश्च शंकरात् । य इदं कीर्तयेन्नित्यं शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा
ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਲਾਭ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਨਿੱਤ ਕੀਰਤਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਸੁਣੇ, ਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ—ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 27
स विष्णोर्ज्ञानमासाद्य तेनैव सह मोदते
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Vāyu, having completed his observance, arrives at the Naimiṣāraṇya sages’ assembly; the sages then formally request a detailed exposition of Śiva’s vibhūti, linked to Upamanyu’s Śiva-grace narrative.
It frames reality (carācaram) as Śiva’s manifestation, shifting devotion from a localized deity-image to a metaphysical vision in which knowledge and worship converge in recognizing Śiva as the ground and expression of all phenomena.
Śiva’s omniscience and invincibility, the cosmos as His vibhūti, and the efficacy of niyama/vrata (notably Pāśupata observance) as the disciplined pathway to receiving Śiva’s prasāda.