कौशिकी-गौरी तथा शार्दूलरूप-निशाचरस्य पूर्वकर्मवर्णनम् | Kauśikī-Gaurī and Brahmā’s account of the tiger-formed niśācara
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਦੇ ਕਥਨ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੌਸ਼ਿਕੀ-ਗੌਰੀ ਦੇਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਸ਼ਾਰਦੂਲ (ਬਾਘ) ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਦ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਚਲੇਗਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੱਸ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵ ਕਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਬਾਘ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਨਿਸ਼ਾਚਰ, ਕਾਮਰੂਪੀ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਪਾਪ-ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਰੁਣਾ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਉਤਥਾਨ—ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
वायुरुवाच । उत्पाद्य कौशिकीं गौरी ब्रह्मणे प्रतिपाद्य ताम् । तस्य प्रत्युपकाराय पितामहमथाब्रवीत्
ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਉਪਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਦ ਕਿਹਾ।
Verse 2
देव्युवाच । दृष्टः किमेष भवता शार्दूलो मदुपाश्रयः । अनेन दुष्टसत्त्वेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम्
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਬਾਘ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆਇਆ ਹੈ? ਇਸ ਨੇ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਤਪੋਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।
Verse 3
मय्यर्पितमना एष भजते मामनन्यधीः । अस्य संरक्षणादन्यत्प्रियं मम न विद्यते
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਗਤ ਅਨਨਯ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
Verse 4
भवितव्यमनेनातो ममान्तःपुरचारिणा । गणेश्वरपदं चास्मै प्रीत्या दास्यति शंकरः
ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸੇਵਕ ਲਈ ਇਹੀ ਹੋਣਾ ਨਿਯਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ।
Verse 5
एनमग्रेसरं कृत्वा सखीभिर्गन्तुमुत्सहे । प्रदीयतामनुज्ञा मे प्रजानां पतिना १ त्वया
ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 6
इत्युक्तः प्रहसन्ब्रह्मा देवीम्मुग्धामिव स्मयन् । तस्य तीव्रैः पुरावृत्तैर्दौरात्म्यं समवर्णयत्१
ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਭੋਲੀ ਕੁੜੀ ਵੱਲ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਪਿਛਲੇ ਕਠੋਰ ਵਾਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਦੁਰਾਤਮਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ।
Verse 7
ब्रह्मोवाच । पशौ देवि मृगाः क्रूराः क्व च ते ऽनुग्रहः शुभः । आशीविषमुखे साक्षादमृतं किं निषिच्यते
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਕ੍ਰੂਰ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਮੰਗਲਮਈ ਕਿਰਪਾ ਕਿੱਥੇ? ਕੀ ਵਿਸ਼ਧਰ ਸੱਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
Verse 8
व्याघ्रमात्रेण सन्नेष दुष्टः को ऽपि निशाचरः । अनेन भक्षिता गावो ब्राह्मणाश्च तपोधनाः
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਘ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਕੋਈ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ।
Verse 9
तर्पयंस्तान्यथाकामं कामरूपी चरत्यसौ । अवश्यं खलु भोक्तव्यं फलं पापस्य कर्मणः
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਾਮ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ; ਪਾਪ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 10
अतः किं कृपया कृत्यमीदृशेषु दुरात्मसु । अनेन देव्याः किं कृत्यं प्रकृत्या कलुषात्मना
ਇਸ ਲਈ ਐਸੇ ਦੁਰਾਤਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਮਲੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ?
Verse 11
देव्युवाच । यदुक्तं भवता सर्वं तथ्यमस्त्वयमीदृशः । तथापि मां प्रपन्नो ऽभून्न त्याज्यो मामुपाश्रितः
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ; ਇਹ ਵਾਕਈ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । अस्य भक्तिमविज्ञाय प्राग्वृत्तं ते निवेदितम् । भक्तिश्चेदस्य किं पापैर्न ते भक्तः प्रणश्यति
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਪਿਛਲਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਤੁਹਾਡਾ ਭਗਤ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 13
पुण्यकर्मापि किं कुर्यात्त्वदीयाज्ञानपेक्षया । अजा प्रज्ञा पुराणी च त्वमेव परमेश्वरी
ਤੇਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਬਿਨਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਵੀ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਹੀ ਅਜਨਮੀ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਗਿਆ, ਆਦਿ—ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਹੈਂ।
Verse 14
त्वदधीना हि सर्वेषां बंधमोक्षव्यवस्थितिः । त्वदृते परमा शक्तिः संसिद्धिः कस्य कर्मणा
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਤੇਰੇ ਹੀ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਸੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਕਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
Verse 15
त्वमेव विविधा शक्तिः भवानामथ वा स्वयम् । अशक्तः कर्मकरणे कर्ता वा किं करिष्यति
ਤੂੰ ਹੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਸਰੂਪ ਵੀ। ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਰਤਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕੇਗਾ?
Verse 16
विष्णोश्च मम चान्येषां देवदानवरक्षसाम् । तत्तदैश्वर्यसम्प्राप्त्यै तवैवाज्ञा हि कारणम्
ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ—ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—ਸਭ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹੀ ਅਸਲ ਹੇਤੁ ਹੈ।
Verse 17
अतीताः खल्वसंख्याता ब्रह्माणो हरयो भवाः । अनागतास्त्वसंख्यातास्त्वदाज्ञानुविधायिनः
ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਆਉਣਗੇ—ਸਾਰੇ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
Verse 18
त्वामनाराध्य देवेशि पुरुषार्थचतुष्टयम् । लब्धुं न शक्यमस्माभिरपि सर्वैः सुरोत्तमैः
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ ਦੇਵੀ! ਤੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤੇ ਵੀ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼, ਇਹ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
Verse 19
व्यत्यासो ऽपि भवेत्सद्यो ब्रह्मत्वस्थावरत्वयोः । सुकृतं दुष्कृतं चापि त्वयेव स्थापितं यतः
ਬ੍ਰਹਮਤਵ ਅਤੇ ਅਚਲ-ਭਾਵ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਤੁਰੰਤ ਵੀ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੂੰ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
Verse 20
त्वं हि सर्वजगद्भर्तुश्शिवस्य परमात्मनः । अनादिमध्यनिधना शक्तिराद्या सनातनी
ਤੂੰ ਹੀ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦੇ ਧਾਰਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਦਿ, ਸਨਾਤਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ—ਤੇਰਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ।
Verse 21
समस्तलोकयात्रार्थं मूर्तिमाविश्य कामपि । क्रीडसे २ विविधैर्भावैः कस्त्वां जानाति तत्त्वतः
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ-ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਤੂੰ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਅਨੇਕ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੀਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਤੱਤਵਤಃ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 22
अतो दुष्कृतकर्मापि व्याघ्रो ऽयं त्वदनुग्रहात् । प्राप्नोतु परमां सिद्धिमत्र कः प्रतिबन्धकः
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਾਘ, ਭਾਵੇਂ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ (ਮੋਖ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ—ਇੱਥੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ?
Verse 23
इत्यात्मनः परं भावं स्मारयित्वानुरूपतः । ब्रह्मणाभ्यर्थिता गौरी तपसो ऽपि न्यवर्तत
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਆਤਮਿਕ ਭਾਵ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਗੌਰੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਸਰਾਮ ਲੈ ਲਿਆ।
Verse 24
ततो देवीमनुज्ञाप्य ब्रह्मण्यन्तर्हिते सति । देवीं च मातरं दृष्ट्वा मेनां हिमवता सह
ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
Verse 25
प्रणम्याश्वास्य बहुधा पितरौ विरहासहौ । तपः प्रणयिनो देवी तपोवनमहीरुहान्
ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਸਹਾਰ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ। ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਉਹ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਤਪੋਵਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ।
Verse 26
विप्रयोगशुचेवाग्रे पुष्पबाष्पं विमुंचतः । तत्तुच्छाखासमारूढविहगो दीरितै रुतैः
ਅੱਗੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਸੇ ਛੋਟੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਲੰਬੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ ਕਰੁਣ ਪੁਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 27
व्याकुलं बहुधा दीनं विलापमिव कुर्वतः । सखीभ्यः कथयंत्येवं सत्त्वरा भर्तृदर्शने
ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਅਾਕੁਲ ਹੋ ਗਈ; ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਿਨ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 28
पुरस्कृत्य च तं व्याघ्रं स्नेहात्पुत्रमिवौरसम् । देहस्य प्रभया चैव दीपयन्ती दिशो दश
ਉਸ ਬਾਘ-ਸਮਾਨ ਵੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਔਰਸ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੀ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 29
प्रययौ मंदरं गौरी यत्र भर्ता महेश्वरः । सर्वेषां जगतां धाता कर्ता पाता विनाशकृत्
ਗੌਰੀ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਧਾਤਾ, ਕਰਤਾ, ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
Devī (Kauśikī-Gaurī) seeks permission to take a refuge-seeking tiger with her attendants, while Brahmā reveals the tiger is actually a wicked niśācara with a violent past.
The chapter stages a tension between karuṇā (compassion) and viveka (discrimination), teaching that grace may elevate a being, yet karmic residues still demand reckoning—an ethical-theological balance central to Purāṇic Śaivism.
Kauśikī-Gaurī is highlighted as the compassionate divine feminine, and Śiva/Śaṅkara is implied as the sovereign who can confer gaṇeśvara status, integrating transformation and hierarchy within Śaiva order.