भद्रस्य दिव्यरथारोहणं शङ्खनादश्च — Bhadra’s Divine Chariot-Ascent and the Conch-Blast

Verse 1

तस्मिन्नवसरे व्योम्नि समाविरभवद्रथः । सहस्रसूर्यसंकाशश्चारुचीरवृषध्वजः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 2

अश्वरत्नद्वयोदारो रथचक्रचतुष्टयः । सञ्चितानेकदिव्यास्त्रशस्त्ररत्नपरिष्कृतः

ਉਹ ਰਥ ਦੋ ਉੱਤਮ ਰਤਨ-ਸਮਾਨ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਹੀਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸਨ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 3

तस्यापि रथवर्यस्य स्यात्स एव हि सारथिः । यथा च त्रैपुरे युद्धे पूर्वं शार्वरथे स्थितः

ਉਸ ਉੱਤਮ ਰਥ ਦਾ ਵੀ ਸਾਰਥੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹੀ ਇਕ ਹੋਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਰਵ ਰਥ ਉੱਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 4

स तं रथवरं ब्रह्मा शासनादेव शूलिनः । हरेस्समीपमानीय कृताञ्जलिरभाषत

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਥ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

भगवन्भद्र भद्रांग भगवानिन्दुभूषणः । आज्ञापयति वीरस्त्वां रथमारोढुमव्ययः

ਹੇ ਭਗਵਨ, ਹੇ ਭਦ੍ਰ! ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀਰ! ਚੰਦਰ-ਭੂਸ਼ਣ ਭਗਵਾਨ—ਅਵ੍ਯਯ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ—ਤੈਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 6

रेभ्याश्रमसमीपस्थस्त्र्यंबको ऽंबिकया सह । सम्पश्यते महाबाहो दुस्सहं ते पराक्रमम्

ਰੇਭਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਅੰਬਿਕਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਸਮੇਤ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੇਰਾ ਅਸਹਿ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स वीरो गणकुञ्जरः । आरुरोह रथं दिव्यमनुगृह्य पितामहम्

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵੀਰ ਗਣ—ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਗਜਰਾਜ ਵਰਗਾ—ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।

Verse 8

तथा रथवरे तस्मिन्स्थिते ब्रह्मणि सारथौ । भद्रस्य ववृधे लक्ष्मी रुद्रस्येव पुरद्विषः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਾਰਥੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਭਦ੍ਰ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸ਼੍ਰੀ ਵਧ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵਿਦ੍ਵੰਸਕ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਦਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Verse 9

ततः शंखवरं दीप्तं पूर्णचंद्रसमप्रभम् । प्रदध्मौ वदने कृत्वा भानुकंपो महाबलः

ਤਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਭਾਨੁਕੰਪ ਨੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦਿੱਪਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੰਖ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਬਲ ਨਾਲ ਫੂਕਿਆ।

Verse 10

तस्य शंखस्य तं नादं भिन्नसारससन्निभम् । श्रुत्वा भयेन देवानां जज्वाल जठरानलः

ਉਸ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਉਹ ਧੁਨ—ਟੁੱਟੇ ਸਾਰਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਵਰਗੀ—ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਠਰਾਗਨੀ ਭੜਕ ਉਠੀ।

Verse 11

यक्षविद्याधराहीन्द्रैः सिद्धैर्युद्धदिदृक्षुभिः । क्षणेन निबडीभूताः साकाशविवरा दिशाः

ਯੁੱਧ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਯਕਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਨਾਗਰਾਜ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਥਾਂ ਨਾ ਰਹੀ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਘਣੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 12

ततः शार्ङ्गेण चापाङ्कात्स नारायणनीरदः । महता बाणवर्षेण तुतोद गणगोवृषम्

ਤਦੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਨਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਕੰਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਬੈਲ-ਸਮਾਨ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਬੇਧ ਦਿੱਤਾ।

Verse 13

तं दृष्ट्वा विष्णुमायांतं शतधा बाणवर्षिणम् । स चाददे धनुर्जैत्रं भद्रो बाणसहस्रमुक्

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਗੁਣਾ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਜੈ-ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖ—ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 14

समादाय च तद्दिव्यं धनुस्समरभैरवम् । शनैर्विस्फारयामास मेरुं धनुरिवेश्वरः

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਯੰਕਰ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਿੱਚਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਹੀ ਧਨੁਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 15

तस्य विस्फार्यमाणस्य धनुषो ऽभून्महास्वनः । तेन स्वनेन महता पृथिवीं समकंपयत्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਮਹਾਨ ਗੂੰਜ ਉਠੀ; ਉਸ ਭਾਰੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਕੰਬ ਗਈ।

Verse 16

ततः शरवरं घोरं दीप्तमाशीविषोपमम् । जग्राह गणपः श्रीमान्स्वयमुग्रपराक्रमः

ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗਣਪ—ਆਪ ਹੀ ਉਗ੍ਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ—ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੈਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 17

बाणोद्धारे भुजो ह्यस्य तूणीवदनसंगतः । प्रत्यदृश्यत वल्मीकं विवेक्षुरिव पन्नगः

ਤੀਰ ਕੱਢਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੂਣੀਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਐਸੇ ਦਿੱਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਲ ਤੋਂ ਫਣ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਹ ਲੱਭਦਾ ਸੱਪ ਹੋਵੇ।

Verse 18

समुद्धृतः करे तस्य तत्क्षणं रुरुचे शरेः । महाभुजंगसंदष्टो यथा बालभुजङ्गमः

ਉਹ ਤੀਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਦੇ ਹੀ ਉਸੇ ਪਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਨਿੱਕਾ ਸੱਪ ਤੜਪ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 19

शरेण घनतीव्रेण भद्रो रुद्रपराक्रमः । विव्याध कुपितो गाढं ललाटे विष्णुमव्ययम्

ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ-ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਭਦ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਘਣੇ ਤੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਅਵ੍ਯਯ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਾਰ ਕਰ ਕੇ ਬੇਧ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

ललाटे ऽभिहितो विष्णुः पूर्वमेवावमानितः । चुकोप गणपेंद्राय मृगेंद्रायेव गोवृषः

ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਹਿ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਪਮਾਨਿਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਗਣਪਤੀ-ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਹ-ਰਾਜ ਵੱਲ ਮਹਾਬਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਰੋਹ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

ततस्त्वशनिकल्पेन क्रूरास्येन महेषुणा । विव्याध गणराजस्य भुजे भुजगसन्निभे

ਤਦ ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ-ਮੁਖ ਨੇ ਵਜ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਮਹਾਂ ਬਾਣ ਨਾਲ, ਸੱਪ ਵਰਗੀ ਭੁਜਾ ਵਾਲੇ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਭੁਜਾ ਨੂੰ ਬੇਧ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

सो ऽपि तस्य भुजे भूयः सूर्यायुतसमप्रभम् । विससर्ज शरं वेगाद्वीरभद्रो महाबलः

ਤਦ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਮੁੜ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵੱਲ ਮਹਾਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦਹਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 23

स च विष्णुः पुनर्भद्रं भद्रो विष्णुं तथा पुनः । स च तं स च तं विप्राश्शरैस्तावनुजघ्नतुः

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮੁੜ ਭਦ੍ਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਮੁੜ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਬਾਰੰਬਾਰ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 24

तयोः परस्परं वेगाच्छरानाशु विमुंचतोः । द्वयोस्समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਮਹਾਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਤੀਰ ਛੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ, ਕੋਲਾਹਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਦੁਅਲ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ।

Verse 25

तद्दृष्ट्वा तुमुलं युद्धं तयोरेव परस्परम् । हाहाकारो महानासीदाकाशे खेचरेरितः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕੋਲਾਹਲ ਭਰੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਹਰਣ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 26

ततस्त्वनलतुंडेन शरेणादित्यवर्चसा । विव्याध सुदृढं भद्रो विष्णोर्महति वक्षसि

ਫਿਰ ਭਦ੍ਰ ਨੇ ਅੱਗ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਜੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੇਧ ਦਿੱਤਾ।

Verse 27

स तु तीव्रप्रपातेन शरेण दृढमाहतः । महतीं रुजमासाद्य निपपात विमोहितः

ਪਰ ਉਹ ਤੀਬਰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 28

पुनः क्षणादिवोत्थाय लब्धसंज्ञस्तदा हरिः । सर्वाण्यपि च दिव्यास्त्राण्यथैनं प्रत्यवासृजत्

ਤਦ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਮੁੜ ਉੱਠ ਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ।

Verse 29

स च विष्णुर्धनुर्मुक्तान्सर्वाञ्छर्वचमूपतिः । सहसा वारयामास घोरैः प्रतिशरैः शरान्

ਫਿਰ ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਇਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਤਿਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 30

तं बाणं बाणवर्येण भद्रो भद्राह्वयेण तु । अप्राप्तमेव भगवाञ्चिच्छेद शतधा पथि

ਤਦ ਭਦ੍ਰ ਨੇ ‘ਭਦ੍ਰਾਹ੍ਵ’ ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਪਰਾਜਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੀਰ ਨੂੰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 31

अथैकेनेषुणा शार्ङ्गं द्वाभ्यां पक्षौ गरुत्मतः । निमेषादेव चिच्छेद तदद्भुतमिवाभवत्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਰੰਗ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਦੇ ਪਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਕਰਤਬ ਅਦਭੁਤ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ।

Verse 32

ततो योगबलाद्विष्णुर्देहाद्देवान्सुदारुणान् । शंखचक्रगदाहस्तान् विससर्ज सहस्रशः

ਤਦੋਂ ਆਪਣੇ ਯੋਗਬਲ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦੇਵ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਸੀ।

Verse 33

सर्वांस्तान्क्षणमात्रेण त्रैपुरानिव शंकरः । निर्ददाह महाबाहुर्नेत्रसृष्टेन वह्निना

ਫਿਰ ਮਹਾਬਾਹੂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ—ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

ततः क्रुद्धतरो विष्णुश्चक्रमुद्यम्य सत्वरः । तस्मिन्वीरो समुत्स्रष्टुं तदानीमुद्यतो ऽभवत्

ਤਦੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਚੱਕਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਵੀਰ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 35

तं दृष्ट्वा चक्रमुद्यम्य पुरतः समुपस्थितम् । स्मयन्निव गणेशानो व्यष्टंभयदयत्नतः

ਚੱਕਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਗਣੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਥੰਮ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 36

स्तंभितांगस्तु तच्चक्रं घोरमप्रतिमं क्वचित् । इच्छन्नपि समुत्स्रष्टुं न विष्णुरभवत्क्षमः

ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਗ ਜਕੜ ਗਏ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਅਤੁਲ ਚੱਕਰ ਸੁੱਟਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਰਮ ਅਧਿਸੱਤਾ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਮਰੱਥ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 37

श्वसन्निवैकमुद्धृत्य बाहुं चक्रसमन्वितम् । अतिष्ठदलसो भूत्वा पाषाण इव निश्चलः

ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਚੱਕਰ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 38

विशरीरो यथाजीवो विशृङ्गो वा यथा वृषः । विदंष्ट्रश्च यथा सिंहस्तथा विष्णुरवस्थितः

ਜਿਵੇਂ ਦੇਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵ ਨਿਸ਼ਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨਿਸ਼ਫਲ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਿੰਘ ਕਮਜ਼ੋਰ—ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

तं दृष्ट्वा दुर्दशापन्नं विष्णुमिंद्रादयः सुराः । समुन्नद्धा गणेन्द्रेण मृगेंद्रेणेव गोवृषाः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੁર્દਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਤਿੱਖੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੜਕ ਉਠੇ—ਜਿਵੇਂ ਝੁੰਡ ਦੇ ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਉਕਸੇ ਹੋਏ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਗੋਵ੍ਰਿਸ਼ ਹਿਲ ਜਾਵਣ।

Verse 40

प्रगृहीतायुधा यौद्धुंक्रुद्धाः समुपतस्थिरे । तान्दृष्ट्वा समरे भद्रःक्षुद्रानिव हरिर्मृगान्

ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਛ ਵੈਰੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਛੋਟੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।

Verse 41

साक्षाद्रुद्रतनुर्वीरो वरवीरगणावृतः । अट्टहासेन घोरेण व्यष्टं भयदनिंदितः

ਉਹ ਵੀਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਤਨੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵੀਰ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉਸ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਟਹਾਸ ਨੇ ਡਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

तथा शतमखस्यापि सवज्रो दक्षिणः करः । सिसृक्षोरेव उद्वज्रश्चित्रीकृत इवाभवत्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਤਮਖ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਿਆ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਵੀ—ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰ ਸੁੱਟਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ—ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਥਿਰ ਤੇ ਅਚਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 43

अन्येषामपि सर्वेषां सरक्ता अपि बाहवः । अलसानामिवारंभास्तादृशाः प्रतियांत्युत

ਹੋਰ ਸਭਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵੀ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਲਸੀ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਆਰੰਭ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 44

एवं भगवता तेन व्याहताशेषवैभवात् । अमराः समरे तस्य पुरतः स्थातुमक्षमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵੈਭਵ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਜੋਗੇ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 45

स्तब्धैरवयवैरेव दुद्रुवुर्भयविह्वलाः । स्थितिं च चक्रिरे युद्धे वीरतेजोभयाकुलाः

ਅੰਗ ਜਕੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਕੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਦੌੜੇ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਸੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ—ਵੀਰਤਾ ਦੇ ਤੇਜ ਅਤੇ ਭੈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਦਰੋਂ ਡੋਲਦੇ ਹੋਏ।

Verse 46

विद्रुतांस्त्रिदशान्वीरान्वीरभद्रो महाभुजः । विव्याध निशितैर्बाणैर्मघो वर्षैरिवाचलान्

ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੁ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਵੀਰ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਮਘਵਾ ਇੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਰਸਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

बहवस्तस्य वीरस्य बाहवः परिघोपमाः । शस्त्रैश्चकाशिरे दीप्तैः साग्निज्वाला इवोरगाः

ਉਸ ਵੀਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਪਰਿਘ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿੱਪਤ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਜਿਹੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸੱਪ।

Verse 48

अस्त्रशस्त्राण्यनेकानिसवीरो विसृजन्बभौ । विसृजन्सर्वभूतानि यथादौ विश्वसंभवः

ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਅਨੇਕਾਂ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਛੱਡਦਾ ਹੋਇਆ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਛੱਡਦਿਆਂ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ-ਸੰਭਵ ਵਾਂਗ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਦਿੱਸਿਆ।

Verse 49

यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् । तथा वीरः क्षणादेव शरैः प्राच्छादयद्दिशः

ਜਿਵੇਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਸੂਰਮੇ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਛਾਦਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 50

खमंडले गणेन्द्रस्य शराः कनकभूषिताः । उत्पतंतस्तडिद्रूपैरुपमानपदं ययुः

ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗਣੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਪਮਾ ਲਈ ਯੋਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣ ਗਏ।

Verse 51

महांतस्ते सुरगणान्मंडूकानिवडुंडुभाः । प्राणैर्वियोजयामासुः पपुश्च रुधिरासवम्

ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਡੁੰਡੁਭ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੇਡਕਾਂ ਵਾਂਗ ਤুচ্ছ ਸਮਝ ਕੇ ਮਾਰ ਗਿਰਾਉਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦੇ; ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਕਤ-ਰਸ ਵੀ ਪੀ ਗਏ।

Verse 52

निकृत्तबाहवः केचित्केचिल्लूनवराननाः । पार्श्वे विदारिताः केचिन्निपेतुरमरा भुवि

ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਚਿਹਰੇ ਵਿਗਾੜੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰ ਵੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 53

विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बहुभिश्छिन्नसन्धिभिः । विवृत्तनयनाः केचिन्निपेतुर्भूतले मृताः

ਕੰਟੇਦਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆਂ ਤੇ ਮਥੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਕਈ ਜੋੜਾਂ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ—ਕੁਝ ਦੇਵਤਾ ਅੱਖਾਂ ਉਲਟ ਕੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 54

भूमौ केचित्प्रविविशुः पर्वतानां गुहाः परे । अपरे जग्मुराकाशं परे च विविशुर्जलम्

ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ, ਕੁਝ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੁਕੇ। ਕੁਝ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।

Verse 55

तथा संछिन्नसर्वांगैस्स वीरस्त्रिदशैर्बभौ । परिग्रस्तप्रजावर्गो भगवानिव भैरवः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗ-ਭੰਗ ਹੋਏ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਵੀਰ ਚਮਕ ਉਠਿਆ— ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਭਗਵਾਨ ਭੈਰਵ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਵਰਗ ਭਯ ਤੇ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਕੇ ਜਕੜਿਆ ਜਿਹਾ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 56

दग्धत्रिपुरसंव्यूहस्त्रिपुरारिर्यथाभवत् । एवं देवबलं सर्वं दीनं बीभत्सदर्शनम्

ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਬਹੁਤ ਦীন ਹੋ ਗਈ— ਦ੍ਰਿਸ਼ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕਰੁਣਾਜਨਕ ਸੀ।

Verse 57

गणेश्वरसमुत्पन्नं कृपणं वपुराददे । तदा त्रिदशवीराणामसृक्सलिलवाहिनी

ਤਦ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇੱਕ ਕਰੁਣ, ਦীন ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਰਕਤ ਦੀ ਧਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਪਈ।

Verse 58

प्रावर्तत नदी घोरा प्राणिनां भयशंसिनी । रुधिरेण परिक्लिन्ना यज्ञभूमिस्तदा बभौ

ਤਦ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਜ੍ਞ-ਭੂਮੀ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਥਪਥ ਦਿਸੀ।

Verse 59

रक्तार्द्रवसना श्यामा हतशुंभेव कैशिकी । तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे

ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਹ ਇਉਂ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਿੜੇ ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਗ੍ਰ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਖੜੀ ਸੀ।

Verse 60

भयेनेव परित्रस्ता प्रचचाल वसुन्धरा । महोर्मिकलिलावर्तश्चुक्षुभे च महोदधिः

ਜਿਵੇਂ ਡਰ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਕੇ ਹਿੱਲਣ ਲੱਗੀ; ਅਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਕੇ ਉਫਾਨਿਆ।

Verse 61

पेतुश्चोल्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः । अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ

ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਉਲਕਾਵਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਭਿਆਨਕ ਉਤਪਾਤ ਉੱਠੇ; ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਿਵ ਹਵਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ।

Verse 62

अहो विधिविपर्यासस्त्वश्वमेधोयमध्वरः । यजमानस्स्वयं दक्षौ ब्रह्मपुत्रप्रजापतिः

ਹਾਏ, ਧਰਮ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਲਟਾ ਫੇਰ—ਇਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ! ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਯਜਮਾਨ ਆਪ ਦਕਸ਼ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ।

Verse 63

धर्मादयस्सदस्याश्च रक्षिता गरुडध्वजः । भागांश्च प्रतिगृह्णंति साक्षादिंद्रादयः सुराः

ਧਰਮ ਆਦਿ ਸਭਾ-ਸਦੱਸ ਗਰੁੜਧਵਜ ਭਗਵਾਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਵਿਰ-ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 64

तथापि यजमानस्य यज्ञस्य च सहर्त्विजः । सद्य एव शिरश्छेदस्साधु संपद्यते फलम्

ਤਾਂ ਵੀ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਅਤੇ ਯੱਗ ਲਈ—ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਸਮੇਤ—ਉਚਿਤ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ: ਓਥੇ ਹੀ ਸਿਰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਣਾ।

Verse 65

तस्मान्नावेदनिर्दिष्टं न चेश्वरबहिष्कृतम् । नासत्परिगृहीतं च कर्म कुर्यात्कदाचन

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤਿਆਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਸੱਤ ਤੇ ਅਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ—ਉਹ ਕਰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 66

कृत्वापि सुमहत्पुण्यमिष्ट्वा यज्ञशतैरपि । न तत्फलमवाप्नोति भक्तिहीनो महेश्वरे

ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 67

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या यजति यश्शिवम् । मुच्यते पातकैः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा

ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 68

बहुनात्र किमुक्तेन वृथा दानं वृथा तपः । वृथा यज्ञो वृथा होमः शिवनिन्दारतस्य तु

ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦਾਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤਪ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਯੱਗ ਵਿਅਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਮ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

Verse 69

ततः सनारायणकास्सरुद्राः सलोकपालास्समरे सुरौघाः । गणेंद्रचापच्युतबाणविद्धाः प्रदुद्रुवुर्गाढरुजाभिभूताः

ਫਿਰ ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਸਮੇਤ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ—ਗਣੇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਧੇ ਹੋ ਕੇ—ਘਣੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਦਬੇ ਹੋਏ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 70

चेलुः क्वचित्केचन शीर्णकेशाः सेदुः क्वचित्केचन दीर्घगात्राः । पेतुः क्वचित्केचन भिन्नवक्त्रा नेशुः क्वचित्केचन देववीराः

ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਬਿਖਰੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਡੋਲ ਰਹੇ ਸਨ; ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਲੰਬੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਵਿਗੜੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਦੇਵ-ਵੀਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੀਕ ਪਏ।

Verse 71

केचिच्च तत्र त्रिदशा विपन्ना विस्रस्तवस्त्राभरणास्त्रशस्त्राः । निपेतुरुद्भासितदीनमुद्रा मदं च दर्पं च बलं च हित्वा

ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਟੁੱਟ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸਭ ਖਿਸਕ ਗਏ। ਬੇਬਸੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਮਦ, ਦੰਭ ਅਤੇ ਬਲ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ।

Verse 72

सस्मुत्पथप्रस्थितमप्रधृष्यो विक्षिप्य दक्षाध्वरमक्षतास्त्रैः । बभौ गणेशस्स गणेश्वराणां मध्ये स्थितः सिंह इवर्षभाणाम्

ਅਜੇਯ ਤੇ ਅਪਰਾਧ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਉਸ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਅਚੂਕ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਭੰਨ ਕੇ ਛਿਤਰ-ਬਿਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਗਣੇਸ਼ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।