परस्य दुर्निर्णयः—षट्कुलीयमुनिविवादः तथा ब्रह्मदर्शनार्थं मेरुप्रयाणम् | The Dispute of the Six-Lineage Sages on the Supreme and Their Journey to Brahmā at Meru
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਕਲਪ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ‘ਟਕੁਲੀਯ’ ਮੁਨੀ ‘ਪਰਮ’—ਸਰਵੋਚ ਤੱਤ ਕੀ ਹੈ—ਇਸ ਉੱਤੇ ਲੰਮਾ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੁਰ੍ਨਿਰੂਪ੍ਯ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ। ਤਦ ਵਿਵਾਦ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਉਹ ਦੇਵ-ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿਚ ਆਸੀਨ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਧਾਨ-ਨਿਰਧਾਰਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੂ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਸ਼ਿਖਰ ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਚਾਰਣਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਤਨਾਂ, ਉਪਵਨਾਂ, ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ‘ਬ੍ਰਹਮਵਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੰਗਲ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਦੇ ਸਰੋਵਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਨਗਰੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਣਨ ਤੱਤ-ਨਿਰਣਯ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । पुरा कालेन महता कल्पेतीते पुनःपुनः । अस्मिन्नुपस्थिते कल्पे प्रवृत्ते सृष्ठिकर्मणि
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਕਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੇ, ਅਨੇਕ ਕਲਪ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ; ਤਦ ਇਸ ਉਪਸਥਿਤ (ਨਵੇਂ) ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਰਮ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਇਆ।
Verse 2
प्रतिष्ठितायां वार्तायां प्रबुद्धासु प्रजासु च । मुनीनां षट्कुलीयानां ब्रुवतामितरेतरम्
ਜਦੋਂ ਵਾਰਤਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਕੱਠੀ ਪ੍ਰਜਾ ਜਾਗਰੂਕ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, ਤਦ ਛੇ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਮੁਨੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 3
इदं परमिदं नेति विवादस्सुमहानभूत् । परस्य दुर्निरूपत्वान्न जातस्तत्र निश्चयः
“ਇਹੀ ਪਰਮ ਹੈ” ਅਤੇ “ਇਹ ਪਰਮ ਨਹੀਂ” ਕਹਿ ਕੇ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਪਰਮ (ਪਤੀ) ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਔਖਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਨਿਸਚਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।
Verse 4
ते ऽभिजग्मुर्विधातारं द्रष्टुं ब्रह्माणमव्ययम् । यत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा स्तूयमानस्सुरासुरैः
ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਧਾਤਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਆਸਨਸਥ ਸਨ।
Verse 5
मेरुशृंगे शुभे रम्ये देवदानवसंकुले । सिद्धचारणसंवादे यक्षगंधर्वसेविते
ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
Verse 6
विहंगसंघसंघुष्टे मणिविद्रुमभूषिते । निकुंजकंदरदरीगृहानिर्झरशोभिते
ਉਹ ਥਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ; ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਲ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਅਤੇ ਬਾਗ਼ਾਂ, ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ, ਦਰਾਰਾਂ, ਇਕਾਂਤ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 7
तत्र ब्रह्मवनं नाम नानामृगसमाकुलम् । दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्
ਉੱਥੇ ‘ਬ੍ਰਹਮਵਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਸੀ, ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਸੀ।
Verse 8
सुरसामलपानीयपूर्णरम्यसरोवरम् । मत्तभ्रमरसंछन्नरम्यपुष्पितपादपम्
ਉੱਥੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਮਨੋਹਰ ਸਰੋਵਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਤੇ ਭੌਰੇ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 9
तरुणादित्यसंकाशं तत्र चारु महत्पुरम् । दुर्धर्षबलदृप्तानां दैत्यदानवरक्षसाम्
ਉੱਥੇ ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮਹਾਨਗਰ ਸੀ—ਅਜੇਯ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ।
Verse 10
तप्तजांबूनदमयं प्रांशुप्राकारतोरणम् । निर्व्यूहवलभीकूटप्रतोलीशतमंडितम्
ਉਹ ਤਪੇ ਹੋਏ ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ; ਉੱਚੀਆਂ ਫ਼ਸੀਲਾਂ ਤੇ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਗੈਲਰੀਆਂ, ਉੱਚੇ ਛੱਤ-ਸ਼ਿਖਰ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 11
महार्हमणिचित्राभिर्लेलिहानमिवांबरम् । महाभवनकोटीभिरनेकाभिरलंकृतम्
ਅਮੋਲਕ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਰੰਗੀਨੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਅਨੇਕਾਂ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨਗਰ ਸਜਿਆ ਸੀ।
Verse 12
तस्मिन्निवसति ब्रह्मा सभ्यैः सार्धं प्रजापतिः । तत्र गत्वा महात्मानं साक्षाल्लोकपितामहम्
ਉਸ ਥਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਭਾ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ—ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 13
दद्दशुर्मुनयो देवा देवर्षिगणसेवितम् । शुद्धचामीकरप्रख्यं सर्वाभरणभूषितम्
ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸਨਮੁਖਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 14
प्रसन्नवदनं सौम्यं पद्मपत्रायतेक्षणम् । दिव्यकांतिसमायुक्तं दिव्यगंधानुलेपनम्
ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਸੌਮ੍ਯ, ਕਮਲ-ਪੱਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਲਿਪਤ ਸਨ।
Verse 15
दिव्यशुक्लांबरधरं दिव्यमालाविभूषितम् । सुरासुरेन्द्रयोगींद्रवंद्यमानपदांबुजम्
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 16
सर्वलक्षणयुक्तांग्या लब्धचामरहस्तया । भ्राजमानं सरस्वत्या प्रभयेव दिवाकरम्
ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਾਮਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਸਰਸਵਤੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਈ।
Verse 17
तं दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे प्रसन्नवदनेक्षणाः । शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टुवुस्सुरपुंगवम्
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਅਤੇ ਹರ್ಷਿਤ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੰਜਲੀ ਧਰ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 18
मुनय ऊचुः । नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं सर्गस्थित्यंतहेतवे । पुरुषाय पुराणाय ब्रह्मणे परमात्मने
ਮੁਨੀ ਬੋਲੇ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ-ਸਰੂਪ! ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਕਾਰਣ! ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਪੁਰਾਤਨ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ, ਪਰਮਾਤਮਾ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 19
नमः प्रधानदेहाय प्रधानक्षोभकारिणे । त्रयोविंशतिभेदेन विकृतायाविकारिणे
ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਖੋਭਿਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਤੇਈ ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਰ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪ ਅਵਿਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 20
नमो ब्रह्माण्डदेहाय ब्रह्मांडोदरवर्तिने । तत्र संसिद्धकार्याय संसिद्धकरणाय च
ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੂਰਨ-ਸਿੱਧ ਕਾਰਜ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਨ-ਸਿੱਧ ਸਾਧਨ ਵੀ, ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 21
नमोस्तु सर्वलोकाय सर्वलोकविधायिने । सर्वात्मदेहसंयोग वियोगविधिहेतवे
ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਤੇ ਵਿਯੋਗ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 22
त्वयैव निखिलं सृष्टं संहृतं पालितं जगत् । तथापि मायया नाथ न विद्मस्त्वां पितामह
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਰਚਿਆ, ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਨਾਥ, ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।
Verse 23
सूत उवाच । एवं ब्रह्मा महाभागैर्महर्षिभिरभिष्टुतः । प्राह गंभीरया वाचा मुनीन् प्रह्लादयन्निव
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਭਾਗ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਆਸ਼ਵਸਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । ऋषयो हे महाभागा महासत्त्वा महौजसः । किमर्थं सहितास्सर्वे यूयमत्र समागताः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮਹਾਸੱਤਵ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜ ਵਾਲਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ?
Verse 25
तमेवंवादिनं देवं ब्रह्माणं ब्रह्मवित्तमाः । वाग्भिर्विनयगर्भाभिस्सर्वे प्रांजलयो ऽब्रुवन्
ਇਉਂ ਬੋਲਦੇ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮ-ਤੱਤ ਦੇ ਅਗੇਤਰੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਭ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 26
मुनय ऊचुः । भगवन्नंधकारेण महता वयमावृताः । खिन्ना विवदमानाश्च न पश्यामो ऽत्र यत्परम्
ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ! ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ; ਥੱਕ ਕੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
Verse 27
त्वं हि सर्वजगद्धाता सर्वकारणकारणम् । त्वया ह्यविदितं नाथ नेह किंचन विद्यते
ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਧਾਤਾ-ਪਾਲਕ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਨ ਹੈਂ। ਹੇ ਨਾਥ ਸ਼ਿਵ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਭੀ ਚੀਜ਼ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ।
Verse 28
कः पुमान् सर्वसत्त्वेभ्यः पुराणः पुरुषः परः । विशुद्धः परिपूर्णश्च शाश्वतः परमेश्वरः
ਉਹ ਕੌਣ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਪਰਾਤਪਰ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰਿਪੂਰਨ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ?
Verse 29
केनैव चित्रकृत्येन प्रथमं सृज्यते जगत् । तत्त्वं वद महाप्राज्ञ स्वसंदेहापनुत्तये
ਇਹ ਜਗਤ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਤੱਤ ਦੱਸੋ।
Verse 30
एवं पृष्टस्तदा ब्रह्मा विस्मयस्मेरवीक्षणः । देवानां दानवानां च मुनीनामपि सन्निधौ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਅਤੇ ਮੰਦ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ (ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ) ਤਿਆਰ ਹੋਏ।
Verse 31
उत्थाय सुचिरं ध्यात्वा रुद्र इत्युद्धरन् गिरिम् । आनंदक्लिन्नसर्वांगः कृतांजलिरभाषत
ਉੱਠ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ‘ਰੁਦ੍ਰ’ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅੰਗ ਭਿੱਜ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
Frequently Asked Questions
A group of ṣaṭkulīya sages become embroiled in a major dispute over which reality is “param” (supreme). Unable to decide, they go to Brahmā—praised by devas and asuras—at Meru, entering the sacral space of Brahmavana.
It dramatizes the epistemic limit that the ultimate cannot be conclusively fixed by rival assertions alone; the “param” is durnirūpya, prompting recourse to higher authority/revelation and a structured hierarchy of knowledge sources.
Meru’s peak and Brahmavana are foregrounded, populated by devas, asuras/dānavas, siddhas, cāraṇas, yakṣas, and gandharvas, along with lakes, jeweled ornamentation, and a radiant fortified city—marking a cosmographic prelude to doctrinal resolution.