दक्षस्य रुद्रनिन्दा-निमित्तकथनम् / The Cause of Dakṣa’s Censure of Rudra
ਅਧਿਆਇ 18 ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਸਤੀ (ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ) ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਮੇਨਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ, ਮਹਾਤਮਾ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਭਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਵਾਯੂ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਲਘੁ-ਚੇਤਸਤਾ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ-ਭ੍ਰੰਸ਼ ਧਰਮ-ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਭੁੱਲ ਵਜੋਂ ਦੇਵ-ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ‘ਮਲਿਨ’ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਹੈ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਦਕਸ਼ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸਤੀ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਹਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰੀ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਾਤਪਰ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਅਗਿਆਨ ਵੈਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਕਸ਼ਾ-ਯੁਕਤ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਭਵ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧੱਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਇ ਅੱਗੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਯਜ੍ਞ-ਭੰਗ ਦੀ ਕਾਰਣ-ਭੂਮੀ ਰਚਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤਾਤਤਵਿਕ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ, ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ, ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਕਰਮ-ਨਿਆਂ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । देवी दक्षस्य तनया त्यक्त्वा दाक्षायणी तनुम् । कथं हिमवतः पुत्री मेनायामभवत्पुरा
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵੀ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ ਨੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਨਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ?
Verse 2
कथं च निन्दितो रुद्रो दक्षेण च महात्मना । निमित्तमपि किं तत्र येन स्यान्निंदितो भवः
ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਉੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਏ?
Verse 3
उत्पन्नश्च कथं दक्षो अभिशापाद्भवस्य तु । चाक्षुषस्यांतरे पूर्वं मनोः प्रब्रूहि मारुत
ਹੇ ਮਾਰੁਤ (ਵਾਯੂ)! ਦੱਸੋ—ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਦਕਸ਼ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ? ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।
Verse 4
वायुरुवाव । शृण्वंतु कथयिष्यामि दक्षस्य लघुचेतसः । वृत्तं पापात्प्रमादाच्च विश्वामरविदूषणम्
ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਅਲਪਚਿੱਤ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਦ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਧਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 5
पुरा सुरासुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः । कदाचिद्द्रष्टुमीशानं हिमवच्छिखरं ययुः
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕ ਵਾਰ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਏ।
Verse 6
तदा देवश्च देवी च दिव्यासनगतावुभौ । दर्शनं ददतुस्तेषां देवादीनां द्विजोत्तमाः
ਤਦੋਂ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਦੇਵਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲੱਗੇ।
Verse 7
तदानीमेव दक्षो ऽपि गतस्तत्र सहामरैः । जामातरं हरं द्रष्टुं द्रष्टुं चात्मसुतां सतीम्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦਕਸ਼ ਵੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ—ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਣ ਲਈ।
Verse 8
तदात्मगौरवाद्देवो देव्या दक्षे समागते । देवादिभ्यो विशेषेण न कदाचिदभूत्स्मृतिः
ਆਪਣੀ ਸਵ-ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਨੇੜਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ।
Verse 9
तस्य तस्याः परं भावमज्ञातुश्चापि केवलम् । पुत्रीत्येवं विमूढस्य तस्यां वैरमजायत
ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਅੰਤਰ-ਸਭਾਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ‘(ਮੇਰੀ) ਧੀ’ ਹੀ ਸਮਝਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ-ਗ੍ਰਸਤ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 10
ततस्तेनैव वैरेण विधिना च प्रचोदितः । नाजुवाह भवं दक्षो दीक्षितस्तामपि द्विषन्
ਫਿਰ ਉਸੇ ਵੈਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਕਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਦਕ੍ਸ਼, ਯੱਗ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ (ਸਤੀ) ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ।
Verse 11
अन्याञ्१ आमातरस्सर्वानाहूय स यथाक्रमम् । शतशः पुष्कलामर्चाञ्चकार च पृथक्पृथक्
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅਮਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰ ਪ੍ਰਚੁਰ ਅਰਚਨਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ।
Verse 12
तथा तान्संगताञ्छ्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा । ययौ रुद्राय रुद्राणी विज्ञाप्य भवनं पितुः
ਨਾਰਦ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਘਟੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਨੇ ਤਦ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸੁਚਿਤ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 13
अथ संनिहितं दिव्यं विमानं विश्वतोमुखम् । लक्षणाढ्यं सुखारोहमतिमात्रमनोहरम्
ਤਦ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਤਿ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 14
तप्तजांबूनदप्रख्यं चित्ररत्नपरिष्कृतम् । मुक्तामयवितानाग्न्यं स्रग्दामसमलंकृतम्
ਉਹ ਤਪਤ ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਵਿਤਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਤੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।
Verse 15
तप्तकंचननिर्व्यूहं रत्नस्तंभशतावृतम् । वज्रकल्पितसोपानं विद्रुमस्तंभतोरणम्
ਉਹ ਤਪਾਏ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਰਤਨ-ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਵਜਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਮੂੰਗੇ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 16
पुष्पपट्टपरिस्तीर्णं चित्ररत्नमहासनम् । वज्रजालकिरच्छिद्रमच्छिद्रमणिकुट्टिमम्
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਸਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪੱਟ ਨਾਲ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਵਜ੍ਰ-ਜਾਲ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਸੀ।
Verse 17
मणिदंडमनोज्ञेन महावृषभलक्ष्मणा । अलंकृतपुरोभागमब्भ्रशुब्भ्रेण केतुना
ਉਸਦਾ ਅੱਗਲਾ ਭਾਗ ਮਨੋਹਰ ਮਣੀ-ਡੰਡ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ; ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਚਿੱਟੀ, ਚਮਕਦੀ ਧੁਜਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।
Verse 18
रत्नकंचुकगुप्तांगैश्चित्रवेत्रकपाणिभिः । अधिष्ठितमहाद्वारमप्रधृष्यैर्गुणेश्वरैः
ਮਹਾਦੁਆਰ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਰਤਨਾਂ ਜੜੇ ਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਵੇਤ੍ਰ ਸਨ।
Verse 19
मृदंगतालगीतादिवेणुवीणाविशारदैः । विदग्धवेषभाषैश्च बहुभिः स्त्रीजनैर्वृतम्
ਉਹ ਅਨੇਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਜੋ ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਤਾਲ, ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਵੇਣੂ-ਵੀਣਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ; ਸੁਘੜ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ।
Verse 20
आरुरोह महादेवी सह प्रियसखीजनैः । चामारव्यञ्जनं तस्या वज्रदंडमनोहरे
ਮਹਾਦੇਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਿਯ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਬੈਠੀ। ਉਸ ਲਈ ਵਜ੍ਰ-ਦੰਡ ਵਰਗੇ ਮਨੋਹਰ ਹੱਥਿਆਂ ਵਾਲੇ ਚਾਮਰ-ਵਿਅੰਜਨ ਝੁਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 21
गृहीत्वा रुद्रकन्ये द्वे विवीजतुरुभे शुभे । तदाचामरयोर्मध्ये देव्या वदनमाबभौ
ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ੁਭ ਧੀਆਂ ਨੇ ਚਾਮਰ ਫੜ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਝੱਲਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੋ ਚਾਮਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੁਖ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।
Verse 22
अन्योन्यं युध्यतोर्मध्ये हंसयोरिव पंकजम् । छत्रं शशिनिभं तस्याश्चूडोपरि सुमालिनी
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਟੱਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ—ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਹੰਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਲ—ਦੇਵੀ ਦੀ ਚੂੜੀ ਉੱਤੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਮਾਲਿਤ ਛਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 23
धृतमुक्तापरिक्षिप्तं बभार प्रेमनिर्भरा । तच्छत्रमुज्ज्वलं देव्या रुरुचे वदनोपरि
ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਛਤਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦਿੱਪਦਾ ਛਤਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਭਦਾ ਸੀ।
Verse 24
उपर्यमृतभांडस्य मंडलं शशिनो यथा । अथ चाग्रे समासीना सुस्मितास्या शुभावती
ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰ ਮੰਡਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ੁਭਵਤੀ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਬੈਠੀ।
Verse 25
अक्षद्यूतविनोदेन रमयामास वै सतीम् । सुयशाः पादुके देव्याश्शुभे रत्नपरिष्कृते
ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਵਿਨੋਦ ਨਾਲ ਉਸ ਯਸ਼ਸਵੀ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਰਮਾਇਆ। ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
Verse 26
स्तनयोरंतरे कृत्वा तदा देवीमसेवतः । अन्या कांचनचार्वंगी दीप्तं जग्राह दर्पणम्
ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੋਨੇ ਵਰਣ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਚਮਕਦਾ ਦਰਪਣ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
Verse 27
अपरा तालवृन्तं च परा तांबूलपेटिकाम् । काचित्क्रीडाशुकं चारु करे ऽकुरुत भामिनी
ਇੱਕ ਨੇ ਤਾਲਪੱਤੇ ਦਾ ਪੱਖਾ ਫੜਿਆ, ਦੂਜੀ ਨੇ ਤੰਬੂਲ ਦੀ ਪੇਟਿਕਾ ਚੁੱਕੀ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਨੇ ਖੇਡ ਲਈ ਮਨੋਹਰ ਤੋਤਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ—ਸਭੇ ਸੁਚੱਜੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ।
Verse 28
काचित्तु सुमनोज्ञानि पुष्पाणि सुरभीणि च । काचिदाभरणाधारं बभार कमलेक्षणा
ਇੱਕ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਇਸਤਰੀ ਮਨੋਹਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਸੀ; ਦੂਜੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਲਈ ਆਧਾਰ-ਥਾਲੀ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 29
काचिच्च पुनरालेपं सुप्रसूतं शुभांजनम् । अन्याश्च सदृशास्तास्ता यथास्वमुचितक्रियाः
ਕੁਝ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅੰਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ; ਹੋਰ ਵੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਸੇਵਾ-ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
Verse 30
आवृत्त्या तां महादेवीमसेवंत समंततः । अतीव शुशुभे तासामंतरे परमेश्वरी
ਉਹ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੀ।
Verse 31
तारापरिषदो मध्ये चंद्रलेखेव शारदी । ततः शंखसमुत्थस्य नादस्य समनंतरम्
ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਚੰਦ-ਕਲਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕੀ। ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸ਼ੰਖ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਨਾਦ-ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ।
Verse 32
प्रास्थानिको महानादः पटहः समताड्यत । ततो मधुरवाद्यानि सह तालोद्यतैस्स्वनैः
ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨਾਦ ਵਾਲਾ ਪਟਹ ਵਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਲੈ ਵਿੱਚ ਉੱਠਾ ਕੇ ਵਜਾਏ ਝਾਂਝਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਵਾਜੇ ਗੂੰਜ ਉਠੇ।
Verse 33
अनाहतानि सन्नेदुः काहलानां शतानि च । सायुधानां गणेशानां महेशसमतेजसाम्
ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਜਾਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸੈਂਕੜੇ ਜੰਗੀ ਕਾਹਲ ਗੂੰਜ ਉਠੇ। ਮਹੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਗਣੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਲ ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 34
सहस्राणि शतान्यष्टौ तदानीं पुरतो ययुः । तेषां मध्ये वृषारूढो गजारूढो यथा गुरुः
ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਅੱਠ ਲੱਖ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਰੂੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਨ—ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਕੋਈ ਪੂਜਣਯੋਗ ਗੁਰੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ।
Verse 35
जगाम गणपः श्रीमान् सोमनंदीश्वरार्चितः । देवदुंदुभयो नेदुर्दिवि दिव्यसुखा घनाः
ਤਦ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗਣਪ (ਗਣੇਸ਼) ਸੋਮ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਖਦਾਇਕ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 36
ननृतुर्मुनयस्सर्वे मुमुदुः सिद्धयोगिनः । ससृजुः पुष्पवृष्टिं च वितानोपरि वारिदाः
ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਛਤਰੀ ਦੇ ਉਪਰ ਮੀਂਹ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।
Verse 37
तदा देवगणैश्चान्यैः पथि सर्वत्र संगता । क्षणादिव पितुर्गेहं प्रविवेश महेश्वरी
ਤਦ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
Verse 38
तां दृष्ट्वा कुपितो दक्षश्चात्मनः क्षयकारणात् । तस्या यवीयसीभ्यो ऽपि चक्रे पूजाम सत्कृताम्
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਲਈ ਵੀ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ।
Verse 39
तदा शशिमुखी देवी पितरं सदसि स्थितम् । अंबिका युक्तमव्यग्रमुवाचाकृपणं वचः
ਤਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮੁਖੀ ਦੇਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਯੋਗ੍ਯ, ਸੰਯਮਿਤ ਅਤੇ ਗੌਰਵਮਈ ਬਚਨ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕਹੇ।
Verse 40
देव्युवाच । ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्याज्ञावशवर्तिनः । स देवस्सांप्रतं तात विधिना नार्चितः किल
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਤਾਤ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਤੱਕ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਪਰ ਉਹੀ ਦੇਵ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
Verse 41
तदास्तां मम ज्यायस्याः पुत्र्याः पूजां किमीदृशीम् । असत्कृतामवज्ञाय कृतवानसि गर्हितम्
ਉਹ ਤਾਂ ਰਹਿਣ ਦਿਓ; ਮੇਰੀ ਜੇਠੀ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ? ਉਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਤੇ ਅਵਗਿਆ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਤੂਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
Verse 42
एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दक्षः क्रोधादमर्षितः । त्वत्तः श्रेष्ठा विशिष्टाश्च पूज्या बालाः सुता मम
ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅਸਹਿਣ ਹੋ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਮੇਰੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਧੀਆਂ ਹਨ।”
Verse 43
तासां तु ये च भर्तारस्ते मे बहुमता मुदा । गुनैश्चाप्यधिकास्सर्वैर्भर्तुस्ते त्र्यंबकादपि
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੋ ਪਤੀ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਣਯੋਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ ਹਨ।
Verse 44
स्तब्धात्मा तामसश्शर्वस्त्वमिमं समुपाश्रिता । तेन त्वामवमन्ये ऽहं प्रतिकूलो हि मे भवः
ਤੂੰ ਜੜ੍ਹ-ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਇਸ ਸ਼ਰਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਣਗੌਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਹੈ।
Verse 45
तथोक्ता पितरं दक्षं क्रुद्धा देवी तमब्रवीत् । शृण्वतामेव सर्वेषां ये यज्ञसदसि स्थिताः
ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਬੋਲੀ—ਜਦ ਯੱਗ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 46
अकस्मान्मम भर्तारमजाताशेषदूषणम् । वाचा दूषयसे दक्ष साक्षाल्लोकमहेश्वरम्
ਹੇ ਦਕਸ਼! ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਤੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਲੋਕਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ—ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 47
विद्याचौरो गुरुद्रोही वेदेश्वरविदूषकः । त एते बहुपाप्मानस्सर्वे दंड्या इति श्रुतिः
ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਚੋਰ, ਗੁਰੂ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਨਿੰਦਕ—ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੰਡਯੋਗ ਹਨ।
Verse 48
तस्मादत्युत्कटस्यास्य पापस्य सदृशो भृशम् । सहसा दारुणो दंडस्तव दैवाद्भविष्यति
ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਕਠੋਰ ਦੰਡ, ਦੈਵੀ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਚਾਨਕ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਵੇਗਾ।
Verse 49
त्वया न पूजितो यस्माद्देवदेवस्त्रियंबकः । तस्मात्तव कुलं दुष्टं नष्टमित्यवधारय
ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਸਚੇ ਜਾਣ—ਤੇਰਾ ਕੁਲ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 50
इत्युक्त्वा पितरं रुष्टा सती संत्यक्तसाध्वसा । तदीयां च तनुं त्यक्त्वा हिमवंतं ययौ गिरिम्
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੀ ਪਿਤਾ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਈ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਦੇਹ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਹਿਮਵਾਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 51
स पर्वतपरः श्रीमांल्लब्धपुण्यफलोदयः । तदर्थमेव कृतवान् सुचिरं दुश्चरं तपः
ਉਹ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਆਸਨ ਮੰਨ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ-ਉਦਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਇਆ; ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 52
तस्मात्तमनुगृह्णाति भूधरेश्वरमीश्वरी । स्वेच्छया पितरं चक्रे स्वात्मनो योगमायया
ਇਸ ਲਈ ਈਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਭੂਧਰੇਸ਼ਵਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਯੋਗਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਤਾ ਬਣਾ ਲਿਆ।
Verse 53
यदा गता सती दक्षं विनिंद्य भयविह्वला । तदा तिरोहिता मंत्रा विहतश्च ततो ऽध्वरः
ਜਦੋਂ ਸਤੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਦ ਮੰਤ੍ਰ ਓਝਲ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਅਧਵਰ (ਯੱਗ) ਵਿਘਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 54
तदुपश्रुत्य गमनं देव्यास्त्रिपुरुमर्दनः । दक्षाय च ऋषिभ्यश्च चुकोप च शशाप तान्
ਦੇਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਮਰਦਨ ਸ਼ਿਵ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਰੋਸ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।
Verse 55
यस्मादवमता दक्षमत्कृते ऽनागसा सती । पूजिताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह
ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਤੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਭ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜੀਆਂ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਈਆਂ।
Verse 56
वैवस्वते ऽंतरे तस्मात्तव जामातरस्त्वमी । उत्पत्स्यंते समं सर्वे ब्रह्मयज्ञेष्वयोनिजाः
ਇਸ ਲਈ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਇਹ ਜਾਮਾਤੇ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਯੋਨਿਜ (ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਾ ਜੰਮੇ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ-ਪਕਵਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਖੁਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।
Verse 57
भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये । प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चापि प्रचेतसः
ਤੂੰ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮੇਗਾ; ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਸ ਦਾ ਪੌਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 58
अहं तत्रापि ते विघ्नमाचरिष्यामि दुर्मते । धर्मार्थकामयुक्तेषु कर्मस्वपि पुनः पुनः
ਹੇ ਦੁੁਰਮਤੀ! ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗਾ—ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 59
तेनैवं व्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा । स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा पपात भुवि दुःखितः
ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਦੇਹ ਅਵਸਥਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 60
ततः प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे । प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचेतसाम्
ਫਿਰ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਤੋਂ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਸ ਦਾ ਪੌਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
Verse 61
भृग्वादयो ऽपि जाता वै मनोर्वैवस्वतस्य तु । अंतरे ब्रह्मणो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਯੱਗ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ (ਦੇਵ) ਵਾਰੁਣੀ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 62
तदा दक्षस्य धर्मार्थं यज्ञे तस्य दुरात्मनः । महेशः कृतवान्विघ्नं मना ववस्वते सति
ਤਦ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਦੱਖ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ—ਜਦੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ (ਸੂਰਜ) ਸਾਕਸ਼ੀ ਸੀ।
Frequently Asked Questions
It sets the narrative cause for the Dakṣa–Rudra rupture: Dakṣa’s failure to recognize Devī’s supreme status and his consequent enmity toward Bhava/Hara, forming the groundwork for later sacrificial conflict.
It symbolizes avidyā (limited cognition) that reduces the transcendent Śakti to a social identity, producing theological misrecognition; this misrecognition becomes aparādha, which then destabilizes ritual and cosmic harmony.
Śiva is referenced through multiple epithets—Rudra, Hara, Bhava, and Īśāna—underscoring his multi-aspect sovereignty and the doctrinal point that disrespect to any form is disrespect to the Supreme.