Śiva’s Boon to Viśvakarman and the Manifestation of Devī (Bhavānī/Parāśakti)

Verse 1

वायुरुवाच । अथ देवो महादेवो महाजलदनादया । वाचा मधुरगंभीरशिवदश्लक्ष्णवर्णया

ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦੋਂ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਮਹਾਂ ਬੱਦਲ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ; ਉਹ ਬਾਣੀ ਮਿੱਠੀ, ਗੰਭੀਰ, ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਪਰਿਪੱਕ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 2

अर्थसंपन्नपदया राजलक्षणयुक्तया । अशेषविषयारंभरक्षाविमलदक्षया

ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਾਜੋਚਿਤ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਦੱਖ ਸੀ।

Verse 3

मनोहरतरोदारमधुरस्मितपूर्वया । संबभाषे सुसंपीतो विश्वकर्माणमीश्वरः

ਹੋਰ ਵੀ ਮਨੋਹਰ, ਉਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

ईश्वर उवाच । वत्स वत्स महाभाग मम पुत्र पितामह । ज्ञातमेव मया सर्वं तव वाक्यस्य गौरवम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ فرمایا—“ਵਤਸ, ਵਤਸ! ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਗੌਰਵਤਾ ਤੇ ਭਾਰ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 5

प्रजानामेव बृद्ध्यर्थं तपस्तप्तं त्वयाधुना । तपसा ऽनेन तुष्टोस्मि ददामि च तवेप्सितम्

“ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੀ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੂੰ ਹੁਣ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਇੱਛਿਤ ਦਾਤ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 6

इत्युक्त्वा परमोदारं स्वभावमधुरं वचः । ससर्ज वपुषो भागाद्देवीं देववरो हरः

ਇਹ ਪਰਮ ਉਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 7

यामाहुर्ब्रह्मविद्वांसो देवीं दिव्यगुणान्विताम् । परस्य परमां शक्तिं भवस्य परमात्मनः

ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੇਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪਰਾਤਪਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।

Verse 8

यस्यां न खलु विद्यंते जन्म मृत्युजरादयः । या भवानी भवस्यांगात्समाविरभवत्किल

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਉਹੀ ਭਵਾਨੀ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 9

यस्या वाचो निवर्तन्ते मनसा चेंद्रियैः सह । सा भर्तुर्वपुषो भागाज्जातेव समदृश्यत

ਜਿਸ ਤੱਕ ਬਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੋਈ ਜਿਹੀ ਦਿਸੀ।

Verse 10

या सा जगदिदं कृत्स्नं महिम्ना व्याप्य तिष्ठति । शरीरिणीव स देवी विचित्रं समलक्ष्यत

ਜੋ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ-ਬਲ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਤਦ ਅਦਭੁਤ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਹਧਾਰਣ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਦਿਸੀ।

Verse 11

सर्वं जगदिदं चैषा संमोहयति मायया । ईश्वरात्सैव जाताभूदजाता परमार्थतः

ਇਹੀ ਮਾਇਆ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜਨਮੀ ਹੈ।

Verse 12

न यस्या परमो भावः सुराणामपि गोचरः । विश्वामरेश्वरी चैव विभक्ता भर्तुरंगतः

ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਮ ਭਾਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਤੀ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 13

तां दृष्ट्वा परमेशानीं सर्वलोकमहेश्वरीम् । सर्वज्ञां सर्वगां सूक्ष्मां सदसद्व्यक्तिवर्जिताम्

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਪਰਮੇਸ਼ਾਨੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ—ਸਰਬਜ੍ਞਾ, ਸਰਬਵਿਆਪਕ, ਸੁਖਮ ਸਵਰੂਪ, ਸਤ-ਅਸਤ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ (ਉਸ ਨੇ ਨਿਹਾਰਿਆ)।

Verse 14

परमां निखिलं भासा भासयन्तीमिदं जगत् । प्रणिपत्य महादेवीं प्रार्थयामास वै विराट्

ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । देवि देवेन सृष्टो ऽहमादौ सर्वजगन्मयि । प्रजासर्गे नियुक्तश्च सृजामि सकलं जगत्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸਰਬ-ਜਗਤਮਈ! ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਜਾ-ਸਰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਿਰਜਦਾ ਹਾਂ।

Verse 16

मनसा निर्मिताः सर्वे देवि देवादयो मया । न वृद्धिमुपगच्छन्ति सृज्यमानाः पुनः पुनः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਰਚੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਿਰਜੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਸੱਚੀ ਵਧੋਤਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।

Verse 17

मिथुनप्रभवामेव कृत्वा सृष्टिमतः परम् । संवर्धयितुमिच्छामि सर्वा एव मम प्रजाः

ਇਸ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਮਿਥੁਨ-ਪ੍ਰਭਵਾ (ਨਰ-ਨਾਰੀ ਜੋੜੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ) ਕਰ ਕੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 18

न निर्गतं पुरा त्वत्तो नारीणां कुलमव्ययम् । तेन नारीकुलं स्रष्टुं शक्तिर्मम न विद्यते

ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਕੁਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 19

सर्वासामेव शक्तीनां त्वत्तः खलु समुद्भवः । तस्मात्सर्वत्र सर्वेषां सर्वशक्तिप्रदायिनीम्

ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ-ਸਰੋਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ, ਸਭ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਹੋ।

Verse 20

त्वामेव वरदां मायां प्रार्थयामि सुरेश्वरीम् । चराचरविवृद्ध्यर्थमंशेनैकेन सर्वगे

ਹੇ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਦੇਵੀ! ਵਰਦਾਇਨੀ ਮਾਇਆ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ—ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੋ।

Verse 21

दक्षस्य मम पुत्रस्य पुत्री भव भवार्दिनि । एवं सा याचिता देवी ब्रह्मणा ब्रह्मयोनिना

“ਹੇ ਭਵਾਰਦਿਨੀ! ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਬਣੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 22

शक्तिमेकां भ्रुवोर्मध्यात्ससर्जात्मसमप्रभाम् । तामाह प्रहसन्प्रेक्ष्य देवदेववरो हरः

ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਾਂਤੀ ਵਰਗੀ ਤੇਜਸਵੀ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 23

ब्रह्माणं तपसाराध्य कुरु तस्य यथेप्सितम् । तामाज्ञां परमेशस्य शिरसा प्रतिगृह्य सा

‘ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੇ ਉਹੀ ਕਰ।’ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਹ ਆਗਿਆ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ।

Verse 24

ब्रह्मणो वचनाद्देवी दक्षस्य दुहिताभवत् । दत्त्वैवमतुलां शक्तिं ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणीम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪਣੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅਤੁਲ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 25

विवेश देहं देवस्य देवश्चांतरधीयत । तदा प्रभृति लोके ऽस्मिन् स्त्रियां भोगः प्रतिष्ठितः

ਉਹ ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵ ਆਪ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਭੋਗ ਦੀ ਰੀਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ।

Verse 26

प्रजासृष्टिश्च विप्रेंद्रा मैथुनेन प्रवर्तते । ब्रह्मापि प्राप सानन्दं सन्तोषं मुनिपुंगवाः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮੈਥੁਨ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਨੰਦਮਈ ਸੰਤੋਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 27

एतद्वस्सर्वमाख्यातं देव्याः शक्तिसमुद्भवम् । पुण्यवृद्धिकरं श्राव्यं भूतसर्गानुपंगतः

ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣਨਯੋਗ, ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਸਰਗ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 28

य इदं कीर्तयेन्नित्यं देव्याः शक्तिसमुद्भवम् । पुण्यं सर्वमवाप्नोति पुत्रांश्च लभते शुभान्

ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਸ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿੱਤ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।