नरकलोकमार्गयमदूतस्वरूपवर्णनम् / Description of the Path to Naraka and the Nature of Yama’s Messengers
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਵ ਯਮਲੋਕ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਮਫਲ ਦਾ ਨਿਆਂ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਕ-ਜਵਾਨ-ਵ੍ਰਿੱਧ, ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਖ—ਸਭ ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਆਦਿ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਵੇਖ ਕੇ ਫਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਰਮ ਭੋਗੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਛੁਟਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਯਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਇਹ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਪੁੰਨਵਾਨ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਲੋਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੌਖੇ ਰਾਹ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਪੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਾਨਹੀਨ—ਭਿਆਨਕ ਦੱਖਣੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਨਗਰੀ ਤੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰੀ, ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਨੇੜੇ ਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਦਿੱਸਣਾ, ਅਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਪੱਥਰ, ਕੰਡੇ, ਛੁਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਲੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪਥ ਵਰਣਿਤ ਹੈ; ਇਹ ‘ਮਾਰਗ’ ਅੰਦਰਲੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੰਚਿਤ ਕਰਮ ਦਾ ਠੋਸ ਨਤੀਜਾ-ਸਫ਼ਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ पापैर्नरा यांति यमलोकं चतुर्विधैः । संत्रासजननं घोरं विवशास्सर्वदेहिनः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਉੱਥੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 2
गर्भस्थैर्जायमानैश्च बालैस्तरुणमध्यमैः । स्त्रीपुन्नपुंसकैर्जीवैर्ज्ञातव्यं सर्वजंतुषु
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਜਨਮ ਵੇਲੇ, ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਉਮਰ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ, ਪੁਰਖ ਤੇ ਨਪੁੰਸਕ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 3
शुभाशुभफलं चात्र देहिनां संविचार्यते । चित्रगुप्तादिभिस्सर्वैर्वसिष्ठप्रमुखैस्तथा
ਇੱਥੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲਾਂ ਦਾ ਠੀਕ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਆਦਿ ਸਭ ਲੇਖਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ।
Verse 4
न केचित्प्राणिनस्संति ये न यांति यमक्षयम् । अवश्यं हि कृतं कर्म भोक्तव्यं तद्विचार्य्यताम्
ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਉੱਤੇ ਠੀਕ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।
Verse 5
तत्र ये शुभकर्माणस्सौम्यचित्ता दयान्विताः । ते नरा यांति सौम्येन पूर्वं यमनिकेतनम्
ਉੱਥੇ ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਮਨੋਂ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਯਮ ਦੇ ਨਿਕੇਤਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 6
ये पुनः पापकर्म्माणः पापा दानविवर्जिताः । ते घोरेण पथा यांति दक्षिणेन यमालयम्
ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਪੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮਾਲੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 7
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां नरकलोकमार्गयमदूतस्वरूपवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਉਮਾਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਨਰਕਲੋਕ ਦੇ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਯਮਦੂਤਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 8
समीपस्थमिवाभाति नराणां पुण्यकर्मणाम् । पापिनामतिदूरस्थं पथा रौद्रेण गच्छताम्
ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ (ਪਰਮ ਗਤੀ) ਜਿਵੇਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਪਾਪੀ ਰੌਦ੍ਰ ਤੇ ਕਠੋਰ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
Verse 9
तीक्ष्णकंटकयुक्तेन शर्कराविचितेन च । क्षुरधारानिभैस्तीक्ष्णैः पाषाणै रचितेन च
ਉਹ ਰਾਹ ਤਿੱਖੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਤਰੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗੇ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ।
Verse 10
क्वचित्पंकेन महता उरुतोकैश्च पातकैः । लोहसूचीनिभैर्दर्भैस्सम्पन्नेन पथा क्वचित्
ਕਦੇ ਰਾਹ ਡੂੰਘੇ ਕੀਚੜ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਭਿਆਨਕ ਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਵਰਗੇ ਤਿੱਖੇ ਦਰਭ ਘਾਹ ਵਿਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਸਾਰ-ਮਾਰਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 11
तटप्रायातिविषमैः पर्वतैर्वृक्षसंकुलैः । प्रतप्तांगारयुक्तेन यांति मार्गेण दुःखिताः
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਐਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖੜ੍ਹੇ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਘਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੜਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਵਿਛੇ ਹਨ।
Verse 12
क्वचिद्विषमगर्तैश्च क्वचिल्लोष्टैस्सुदुष्करैः । सुतप्तवालुकाभिश्च तथा तीक्ष्णैश्च शंकुभिः
ਕਿਤੇ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਖੱਡ ਸਨ, ਕਿਤੇ ਕਠੋਰ ਢੇਲਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ; ਕਿਤੇ ਤਪਦੀ ਰੇਤ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਤਿੱਖੇ ਖੂੰਟੇ-ਸ਼ੰਕੂ।
Verse 13
अनेक शाखाविततैर्व्याप्तं वंशवनैः क्वचित् । कष्टेन तमसा मार्गे नानालम्बेन कुत्रचित्
ਕਿਤੇ ਅਨੇਕ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੇ ਰਾਹ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਕਿਤੇ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਠਿਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਹੀ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
Verse 14
अयश्शृंगाटकैस्तीक्ष्णैः क्वचिद्दावाग्निना पुनः । क्वचित्तप्तशिलाभिश्च क्वचिद्व्याप्तं हिमेन च
ਕਿਤੇ ਤਿੱਖੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਹ ਭਰਿਆ ਸੀ; ਕਿਤੇ ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਕਿਤੇ ਤਪੇ ਪੱਥਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਬਰਫ਼ ਤੇ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 15
क्वचिद्वालुकया व्याप्तमाकंठांतः प्रवेशया । क्वचिद्दुष्टाम्बुना व्याप्तं क्वचिच्च करिषाग्निना
ਕਿਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਗਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਧਸਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ; ਕਿਤੇ ਬਦਬੂਦਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਸੜਦੇ ਗੋਬਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੜਫਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 16
क्वचित्सिंहैर्वृकैर्व्याघ्रैर्मशकैश्च सुदारुणैः । क्वचिन्महाजलौकाभिः क्वचिच्चाजगरैस्तथा
ਕਿਤੇ ਸ਼ੇਰ, ਭੇੜੀਏ ਤੇ ਬਾਘ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣੇ ਮੱਛਰ ਵੀ; ਕਿਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਜੋਂਕਾਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਮਹਾਕਾਇ ਅਜਗਰ ਵੀ ਸਨ।
Verse 17
मक्षिकाभिश्च रौद्राभिः क्वचित्सर्पैर्विषोल्बणैः । मत्तमातंगयूथैश्च बलोन्मत्तैः प्रमाथिभिः
ਕਿਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨ; ਕਿਤੇ ਮਾਰੂ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਫੂਲੇ ਹੋਏ ਸੱਪ; ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਨਮੱਤ, ਮਦ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ—ਜੋ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਉਂਦੇ ਸਨ।
Verse 18
पंथानमुल्लिखद्भिश्च सूकरैस्तीक्ष्णदंष्ट्रिभिः । तीक्ष्णशृंगैश्च महिषैस्सर्वभूतैश्च श्वापदैः
ਤੀਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਰਾਹ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਰਹੇ ਸਨ; ਨੁਕੀਲੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭੈਂਸਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕ੍ਰੂਰ ਜੰਗਲੀ ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ।
Verse 19
डाकिनीभिश्च रौद्राभिर्विकरालैश्च राक्षसैः । व्याधिभिश्च महाघोरैः पीड्यमाना व्रजंति हि
ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ—ਰੌਦ੍ਰ ਡਾਕਣੀਆਂ, ਵਿਕਰਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਾਏ ਹੋਏ।
Verse 20
महाधूलिविमिश्रेण महाचण्डेन वायुना । महापाषाणवर्षेण हन्यमाना निराश्रयाः
ਘਣੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਕੁੱਟੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਬੇਆਸਰਾ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਗਏ।
Verse 21
क्वचिद्विद्युत्प्रपातेन दह्यमाना व्रजन्ति च । महता बाणवर्षेण विध्यमानाश्च सर्वतः
ਕਿਤੇ ਅਚਾਨਕ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਡੋਲਦੇ-ਡੋਲਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਾਰੀ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ॥
Verse 22
पतद्भिर्वज्रपातैश्च उल्कापातैश्च दारुणैः । प्रदीप्तांगारवर्षेण दह्यमानाश्च संति हि
ਡਿੱਗਦੇ ਵਜ੍ਰਪਾਤਾਂ ਨਾਲ, ਭਿਆਨਕ ਉਲਕਾਪਾਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਭੜਕਦੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ॥
Verse 23
महता पांसुवर्षेण पूर्यमाणा रुदंति च । महामेघरवैर्घोरैस्त्रस्यंते च मुहुर्मुहुः
ਭਾਰੀ ਧੂੜ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਹ ਰੋਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਜ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਡਰ ਕੇ ਕੰਬਦੇ ਹਨ॥
Verse 24
निशितायुधवर्षेण भिद्यमानाश्च सर्वतः । महाक्षाराम्बुधाराभिस्सिच्यमाना व्रजंति च
ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਚੀਰੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 25
महीशीतेन मरुता रूक्षेण परुषेण च । समंताद्बाध्यमानाश्च शुष्यंते संकुचन्ति च
ਧਰਤੀ ਦੀ ਠੰਢ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਕਰੜੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 26
इत्थं मार्गेण रौद्रेण पाथेयरहितेन च । निरालम्बेन दुर्गेण निर्जलेन समंततः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਗਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਰਾਹ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਬਿਨਾ, ਸਹਾਰੇ ਬਿਨਾ, ਦੁৰ্গਮ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
Verse 27
विषमेणैव महता निर्जनापाश्रयेण च । तमोरूपेण कष्टेन सर्वदुष्टाश्रयेण च
ਉਹ ਥਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਮ ਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁੰਨਸਾਨ ਠਿਕਾਣੇ ਵਰਗੀ, ਦੁਖਦਾਈ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ।
Verse 28
नीयंते देहिनस्सर्वे ये मूढाः पापकर्मिणः । यमदूतैर्महाघोरैस्तदाज्ञाकारिभिर्बलात्
ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਮੂੜ੍ਹ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਭਿਆਨਕ ਯਮਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਲਪੂਰਵਕ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 29
एकाकिनः पराधीना मित्रबन्धुविवर्जिताः । शोचंतस्स्वानि कर्म्माणि रुदंतश्च मुहुर्मुहुः
ਉਹ ਇਕੱਲੇ, ਪਰਾਧੀਨ, ਮਿੱਤਰ-ਬੰਧੂਆਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋਂਦੇ ਹਨ।
Verse 30
प्रेता भूत्वा विवस्त्राश्च शुष्ककंठौष्ठतालुकाः । असौम्या भयभीताश्च दह्यमानाः क्षुधान्विताः
ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਨੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਗਲਾ, ਹੋਠ ਅਤੇ ਤਾਲੂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਮੰਗਲ ਰੂਪ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੜ ਰਹੇ ਹੋਣ—ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਹਨ।
Verse 31
बद्धाश्शृंखलया केचिदुत्ता नपादका नराः । कृष्यंते कृष्यमाणाश्च यमदूतैर्बलोत्कटैः
ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕਸ ਕੇ ਬੱਝੇ, ਪਿੱਠ ਦੇ ਬਲ ਪਏ—ਪੈਰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮੁੜੇ—ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਉਗਰ ਯਮਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਰਹਮੀ ਨਾਲ ਘਸੀਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 32
उरसाधोमुखाश्चान्ये घृष्यमाणास्सुदुःखिताः । केशपाशनि बंधेन संस्कृष्यंते च रज्जुना
ਦੂਸਰੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਦਬਾ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੀਵੇਂ ਕਰਕੇ, ਖਿੱਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ—ਰਗੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਝੱਲ ਰਹੇ ਸਨ; ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਫਾਹੇ ਅਤੇ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 33
ललाटे चांकुशेनान्ये भिन्ना दुष्यंति देहिनः । उत्तानाः कंटकपथा क्वचिदंगारवर्त्मना
ਕੁਝ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਕੰਡਿਆਲੇ ਰਸਤਿਆਂ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਬਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 35
ग्रीवापाशेन कृष्यंते प्रयांत्यन्ये सुदुःखिताः । जिह्वांकुशप्रवेशेन रज्ज्वाकृष्यन्त एव ते
ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਹਾ ਪਾ ਕੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਭ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਚੁਭੋ ਕੇ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 36
नासाभेदेन रज्ज्वा च त्वाकृश्यन्ते तथापरे । भिन्नाः कपोलयो रज्ज्वाकृष्यंतेऽन्ये तथौष्ठयोः
ਕੁਝ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਾਈ ਗਈ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਪਾੜ ਕੇ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 37
छिन्नाग्रपादहस्ताश्च च्छिन्नकर्णोष्ठनासिकाः । संछिन्नशिश्नवृषणाः छिन्नभिन्नांगसंधयः
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਕੰਨ, ਬੁੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਣਨ ਅੰਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
Verse 38
आभिद्यमानाः कुंतैश्च भिद्यमानाश्च सायकैः । इतश्चेतश्च धावंतः क्रंदमाना निराश्रयाः
ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨੇ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਦਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦੇ ਰਹੇ; ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਬੇਆਸਰਾ ਹੋ ਗਏ।
Verse 39
मुद्गरैर्लोहदण्डैश्च हन्यमाना मुहुर्मुहुः । कंटकैर्विविधैर्घोरैर्ज्वलनार्कसमप्रभैः
ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੁਦਗਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਲਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਅਨੇਕਾਂ ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਤੜਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 40
भिन्दिपालैर्विभियंते स्रवतः पूयशोणितम् । शकृता कृमिदिग्धाश्च नीयंते विवशा नराः
ਭਿੰਦਿਪਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੀਪ ਤੇ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਹੈ—ਗੰਦ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਰੇਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਬਸ ਕਰਕੇ ਘਸੀਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 41
याचमानाश्च सलिलमन्नं वापि बुभुक्षिताः । छायां प्रार्थयमानाश्च शीतार्ताश्चानलं पुनः
ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭੁੱਖੇ ਅੰਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਛਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਠੰਢ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਫਿਰ ਅੱਗ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।
Verse 42
दानहीनाः प्रयांत्येवं प्रार्थयंतस्सुखं नराः । गृहीतदान पाथेयास्सुखं यांति यमालयम्
ਦਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਿਖਾਰੀ ਵਾਂਗ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਪਥੇਯ ਮੰਨ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਯਮਾਲਯ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 43
एवं न्यायेन कष्टेन प्राप्ताः प्रेतपुरं यदा । प्रज्ञापितास्ततो दूतैर्निवेश्यंते यमाग्रतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਆਂ ਦੇ ਕਠੋਰ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਕਸ਼ਟ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਯਮਦੂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਯਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 44
तत्र ये शुभकर्म्माणस्तांस्तु सम्मानयेद्यमः । स्वागतासनदानेन पाद्यार्घ्येण प्रियेण च
ਉੱਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਯਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ ਆਸਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਾਦ੍ਯ ਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਪ੍ਰਿਯ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 45
धन्या यूयं महात्मानो निगमोदितकारिणः । यैश्च दिव्यसुखार्थाय भवद्भिस्सुकृतं कृतम्
ਧੰਨ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਤਮਾਵੋ! ਤੁਸੀਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਤ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਖ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ।
Verse 46
दिव्यं विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीभोगभूषितम् । स्वर्गं गच्छध्वममलं सर्वकामसमन्वितम्
ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ-ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ, ਨਿਰਮਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
Verse 47
तत्र भुक्त्वा महाभोगानंते पुण्यस्य संक्षयात् । यत्किंचिदल्पमशुभं पुनस्तदिह भोक्ष्यथ
ਉੱਥੇ ਮਹਾਂ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਸ਼ੁਭ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 48
धर्म्मात्मानो नरा ये च मित्रभूत्वा इवात्मनः । सौम्यं सुखं प्रपश्यंति धर्मराजत्वमेव च
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਾਤਮੇ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੌਮ੍ਯ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੁਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮਰਾਜਤ੍ਵ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 49
ये पुनः क्रूरकर्म्माणस्ते पश्यंति भयानकम् । दंष्ट्राकरालवदनं भृकुटीकुटिलेक्षणम्
ਪਰ ਜੋ ਕ੍ਰੂਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਦਰਸ਼ਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਰਾਲ ਮੁਖ ਅਤੇ ਗੰਢੀ ਹੋਈ ਭੌਂਹਾਂ ਕਾਰਨ ਟੇਢੀ ਨਿਗਾਹ ਵਾਲਾ।
Verse 50
ऊर्ध्वकेशं महाश्मश्रुमूर्ध्वप्रस्फुरिताधरम् । अष्टादशभुजं क्रुद्धं नीलांजनचयोपमम्
ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਖੜੇ ਸਨ, ਵੱਡੀ ਦਾਢੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਠ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਠਾਰਾਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਘਣੇ ਨੀਲੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
Verse 51
सर्वायुधोद्धतकरं सर्वदण्डेन तर्जयन् । महामहिषमारूढं दीप्ताग्निसमलोचनम्
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਅਸਤ੍ਰ ਉੱਚੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਧਮਕਾਉਂਦਾ; ਮਹਾ-ਮਹਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 52
रक्तमाल्यांबरधरं महामेरुमिवोच्छ्रितम् । प्रलयाम्बुदनिर्घोषं पिबन्निव महोदधिम्
ਉਹ ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਹਾ ਮੇਰੂ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਸੀ; ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਨਾਦ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 53
ग्रसंतमिव शैलेन्द्रमुद्गिरंतमिवानलम् । मृत्युश्चैव समीपस्थः कालानलसमप्रभुः
ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਉਗਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮੌਤ ਆਪ ਵੀ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਸੀ—ਕਾਲਾਨਲ ਵਰਗੀ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ।
Verse 54
कालश्चांजनसंकाशः कृतांतश्च भयानकः । मारीचोग्रमहामारी कालरात्रिश्च दारुणा
ਉੱਥੇ ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ‘ਕਾਲ’ ਸੀ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ‘ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ’ (ਮੌਤ) ਸੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰੀਚ, ਉਗ੍ਰ ‘ਮਹਾਮਾਰੀ’ ਅਤੇ ਦਾਰੁਣ ‘ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ’—ਕਾਲ, ਪ੍ਰਲਯ ਤੇ ਵਿਪੱਤਾ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ।
Verse 55
विविधा व्याधयः कुष्ठा नानारूपा भयावहाः । शक्तिशूलांकुशधराः पाशचक्रासिपाणयः
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ—ਕੁਸ਼ਠ ਆਦਿ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ੂਲ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼, ਚੱਕਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
Verse 56
वजतुंडधरा रुद्रा क्षुरतूणधनुर्द्धराः । नानायुधधरास्सर्वे महावीरा भयंकराः
ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਛੁਰਧਾਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਤੀਰ-ਤੁਣੀਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਸਜ्ज, ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਭਯਾਨਕ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸਨ।
Verse 57
असंख्याता महावीराः कालाञ्जनसमप्रभाः । सर्वायुधोद्यतकरा यमदूता भयानकाः
ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਾਵੀਰ ਕਾਲਾਂਜਨ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ, ਅੰਜਨ ਦੀ ਕਾਲਖ ਵਰਗੇ ਦਿੱਪਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਯੁਧ ਤਾਣੇ ਖੜੇ, ਯਮ ਦੇ ਭਯਾਨਕ ਦੂਤ ਸਨ।
Verse 58
अनेन परिचारेण वृतं तं घोरदर्शनम् । यमं पश्यंति पापिष्ठाश्चित्रगुप्तं च भीषणम्
ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਘੋਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਯਮ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਯਾਨਕ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
Verse 59
निर्भर्त्सयति चात्यंतं यमस्तान्पापकर्म्मणः । चित्रगुप्तश्च भगवान्धर्म्मवाक्यैः प्रबोधयेत्
ਯਮ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਡਾਂਟਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਧਰਮਿਕ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The chapter argues for universal karmic accountability: all embodied beings, regardless of status or life-stage, confront Yama’s domain because action necessarily matures into experienced results; the afterlife journey is presented as the operational theater of this moral law.
The road functions as a symbolic projection of karma and mental disposition: merit compresses distance and softens experience, while sin expands distance and intensifies suffering, turning ethics into an experiential geography that teaches causality through imagery.
Citragupta is foregrounded as the record-keeper/assessor, alongside other authorities (including Vasiṣṭha and associated evaluators), under the jurisdiction of Yama (Vaivasvata), forming a judicial metaphor for moral causation.