Manu’s Progeny and the Birth of Iḍā (Genealogy and Dharma-Choice)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ—ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਆਦਿ—ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਕਾਮੇਸ਼ਟੀ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਉਤਪੱਤ ਹੋਣਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਯਜ੍ਞ-ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਦੇ ਅੰਸ਼-ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਇਡਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨੂ ਦੀ ਰਾਜਧਰਮੀ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇਡਾ ਦੀ ਰੁਚੀ—ਇਹ ਧਰਮ-ਚੋਣ ਦਾ ਤਣਾਅ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੂੜ੍ਹ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕ੍ਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਜੈਵਿਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯਜ੍ਞ-ਸੰਕਲਪ, ਦੈਵੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ-ਰੁਚੀ ਦੇ ਸੁਖਮ ਮੇਲ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । मनोर्वैवस्वतस्यासन्पुत्रा वै नव तत्समाः । पश्चान्महोन्नता धीराः क्षत्रधर्मपरायणाः
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਸਭ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਸਨ। ਅੱਗੇ ਉਹ ਧੀਰ, ਮਹੋਨੱਤ ਹੋ ਕੇ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਗਏ।
Verse 2
इक्ष्वाकुः शिबिनाभागौ धृष्टः शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तोऽथ नाभागः करूषश्च प्रियव्रतः
ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਸ਼ਿਬੀ, ਨਾਭਾਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਰਿਆਤੀ, ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਅਤੇ ਨਾਭਾਗ; ਨਾਲੇ ਕਰੂਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ—ਇਹ ਰਾਜਪੁਰਖ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 3
अकरोत्पुत्त्रकामस्तु मनुरिष्टिं प्रजापति । अनुत्पन्नेषु पुत्रेषु तत्रेष्ट्यां मुनिपुंगवः
ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮਨੂ ਨੇ ਇਸ਼ਟੀ ਯੱਗ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸੇ ਇਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਤ ਰਿਹਾ।
Verse 4
सा हि दिव्यांबरधरा दिव्याभरणभूषिता । दिव्यसंहनना चैवमिला जज्ञे हि विश्रुता
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਦੇਹ-ਰਚਨਾ ਨਾਲ ‘ਮਿਲਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁੜੀ ਜਨਮੀ।
Verse 5
तामिडेत्येव होवाच मनुर्दण्डधरस्तथा । अनुगच्छत्व मामेति तमिडा प्रत्युवाच ह
ਤਦ ਦੰਡਧਾਰੀ ਮਨੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ‘ਇਡਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ—“ਇੱਥੇ ਆਓ; ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਓ।” ਤਦ ਇਡਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Verse 6
इडोवाच । धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् । मित्रावरुणयोरंशैर्जातास्मि वदतां वर
ਇਡਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਇਹ ਬਚਨ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ-ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜਾਣ ਲਵੋ—ਮੈਂ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬੋਲੋ।”
Verse 7
तयोस्सकाशं यास्यामि न मे धर्मे रुचिर्भवेत् । एवमुक्त्वा सती सा तु मित्रावरुणयोस्ततः
“ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਇਸ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਤੀ ਉੱਥੋਂ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ।
Verse 8
गत्वांतिकं वरारोहा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । अंशैस्तु युवयोर्जाता मनुयज्ञे महामुनी
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੀ—“ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮਨੂ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਹਾਂ।”
Verse 9
आगता भवतोरंति ब्रूतं किं करवाणि वाम् । अन्यान्पुत्रान्सृज विभो तैर्वंशस्ते भविष्यति
“ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਆ ਗਏ ਹੋ,” (ਉਹ ਬੋਲੇ)। “ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਵਿਭੋ, ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਰਚੋ; ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਚੱਲੇਗਾ।”
Verse 10
सूत उवाच । तां तथावादिनीं साध्वीमिडां मन्वध्वरोद्भवाम् । मित्रावरुणानामानौ मुनी ऊचतुरादरात्
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਨੂ ਦੇ ਯੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਸਾਧਵੀ ਇੜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮੁਨੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
Verse 11
मित्रावरुणावूचतुः । अनेन तव धर्मज्ञे प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ द्वौ वरवर्णिनि
ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਧਰਮ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੀਏ, ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ! ਤੇਰੀ ਇਸ ਨਿਮਰਤਾ, ਦਮ (ਆਤਮ-ਸੰਯਮ) ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।
Verse 12
आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं चैव गमिष्यसि । मनोर्वशकरः पुत्रस्त्वमेव च भविष्यसि
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ! ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਖ਼ਿਆਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਮਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਵਸ਼ਕਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਵੇਂਗੀ।
Verse 13
सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । जगत्प्रियो धर्मशीलौ मनुवंशविवर्द्धनः
ਉਹ ‘ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਸੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਮਨੁ-ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 14
सूत उवाच । निवृत्ता सा तु तच्छ्रुत्वा गच्छंती पितुरंतिके । बुधेनांतरमासाद्य मैधुनायोपमंत्रिता
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਪਈ; ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ, ਬੁਧ ਨੇ ਮੌਕਾ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਥੁਨ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ।
Verse 15
सोमपुत्रात्ततो जज्ञे तस्यां राजा पुरूरवाः । पुत्रोऽतिसुन्दरः प्राज्ञ उर्वशी पतिरुन्नतः
ਫਿਰ ਸੋਮ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾ ਜਨਮਿਆ—ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।
Verse 16
जनयित्वा च सा तत्र पुरूरवसमादरात् । पुत्रं शिवप्रसादात्तु पुनस्सुद्युम्नतां गतः
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੁਰੂਰਵਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ; ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 17
सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । उत्कलश्च गयश्चापि विनताश्वश्च वीर्यवान्
ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਰਮ ਧਰਮੀ ਵਾਰਸ ਸਨ—ਉਤਕਲ, ਗਯ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ।
Verse 18
उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः । दिक्पूर्वा मुनि शार्दूल गयस्य तु गया स्मृताः
ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਪ੍ਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਤਕਲ ਦੀ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ‘ਉਤਕਲਾ’; ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਅਤੇ ਗਯ ਦੇ ਲਈ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ‘ਗਯਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 19
प्रविष्टे तु मनौ तात दिवाकरतनुं तदा । दशधा तत्र तत्क्षेत्रमकरोत्पृथिवीं मनुः
ਹੇ ਤਾਤ! ਜਦੋਂ ਮਨੂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਵਾਕਰ-ਤਨੁ (ਸੂਰਜ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਸ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਚੱਜਾ ਕੀਤਾ।
Verse 20
इक्ष्वाकुः श्रेष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् । वसिष्ठवचनादासीत्प्रतिष्ठानं महात्मनः
ਇਕ੍ਸ਼ਵਾਕੁ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਰਸ, ਮੱਧ੍ਯਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਟੱਲ ਰਾਜਾਸਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 21
प्रतिष्ठां धर्मराज्यस्य सुद्युम्नोथ ततो ददौ । तत्पुरूरवसे प्रादाद्राज्यं प्राप्य महायशाः
ਫਿਰ ਸੁਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਧਰਮਮਈ ਰਾਜ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
Verse 22
मानवो यो मुनिश्रेष्ठाः स्त्रीपुंसोर्लक्षणः प्रभुः । नरिष्यंताच्छकाः पुत्रा नभगस्य सुतो ऽभवत्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਪੁਰਖ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਮਾਨਵ ਨਭਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ਨਰਿਸ਼ਯੰਤਾ ਤੋਂ ‘ਸ਼ਕ’ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
Verse 23
अंबरीषस्तु बाह्लेयो बाह्लकं क्षेत्रामाप्तवान् । शर्यातिर्मिथुनं त्वासीदानर्तो नाम विश्रुतः
ਬਾਹਲੇਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਬਰੀਸ਼ ‘ਬਾਹਲਕ’ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਦੇ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ‘ਆਨਰਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
Verse 24
पुत्रस्सुकन्या कन्या च या पत्नी च्यवनस्य हि । आनर्तस्य हि दायादो रैभ्यो नाम स रैवतः
ਸੁਕਨਿਆ—ਜੋ ਮੁਨੀ ਚ੍ਯਵਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ। ਉਹੀ ਆਨਰਤ ਦਾ ਵਾਰਸ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੈਭ੍ਯ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰੈਵਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 25
आनर्तविषये यस्य पुरी नाम कुशस्थली । महादिव्या सप्तपुरीमध्ये या सप्तमी मता
ਆਨਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਤਪੁਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 26
तस्य पुत्रशतं त्वासीत्ककुद्मी ज्येष्ठ उत्तमः । तेजस्वी सुबलः पारो धर्मिष्ठो ब्रह्मपालकः
ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਕੁਦਮੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ—ਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਬਲਵਾਨ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਪਰਮ ਧਰਮਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਰਮ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ।
Verse 27
ककुद्मिनस्तु संजाता रेवती नाम कन्यका । महालावण्यसंयुक्ता दिव्यलक्ष्मीरिवापरा
ਕਕੁਦਮੀ ਦੇ ਘਰ ਰੇਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਧੀ ਜੰਮੀ—ਅਤਿ ਲਾਵਣਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋਵੇ।
Verse 28
प्रष्टुं कन्यावरं राजा ककुद्मी कन्यया सह । ब्रह्मलोके विधेस्सम्यक्सर्वाधीशो जगाम ह
ਧੀ ਲਈ ਯੋਗ ਵਰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਸਤੇ ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਕਕੁਦਮੀ ਧੀ ਸਮੇਤ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਸਮ੍ਯਕ ਸਲਾਹ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ।
Verse 29
आवर्तमाने गांधर्वे स्थितो लब्धक्षणः क्षणम् । शुश्राव तत्र गांधर्वं नर्तने ब्रह्मणोंऽतिके
ਜਦੋਂ ਗੰਧਰਵ ਸੰਗੀਤ ਉੱਭਰ ਕੇ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੜੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਿੱਥੇ ਨਾਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਧਰਵ ਧੁਨ ਸੁਣੀ।
Verse 30
मुहूर्तभूतं तत्काले गतं बहुयुगं तदा । न किंचिद्बुबुधे राजा ककुद्मी मुनयस्स तु
ਹੇ ਮੁਨੀਓ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੁਗ ਬੀਤ ਗਏ; ਪਰ ਰਾਜਾ ਕਕੁਦਮੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਰਤਾ ਭਰ ਭਾਨ ਨਾ ਹੋਇਆ।
Verse 31
तदासौ विधिमा नम्य स्वाभिप्रायं कृतांजलिः । न्यवेदयद्विनीतात्मा ब्रह्मणे परमात्मने
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 32
तदभिप्रायमाकर्ण्य स प्रहस्य प्रजापतिः । ककुद्मिनं महाराजं समाभाष्य समब्रवीत्
ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਹੱਸ ਪਏ; ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਜ ਕਕੁਦਮਿਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਇਉਂ ਬੋਲੇ।
Verse 33
ब्रह्मोवाच । शृणु राजन्रैभ्यसुत ककुद्मिन्पृथिवपिते । मद्वचः प्रीतितस्सत्यं प्रवक्ष्यामि विशेषतः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰੈਭ੍ਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਕੁਦਮਿਨ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਤੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਬਚਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ ਕਹਾਂਗਾ।
Verse 34
कालेन संहृतास्ते वै वरा ये ते कृता हृदि । न तद्गोत्रं हि तत्रास्ति कालस्सर्वस्य भक्षकः
ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵਰ ਵੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੇ ਸੀ, ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਕੋਈ ਗੋਤ੍ਰ ਜਾਂ ਕੁਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਸਭ ਦਾ ਭੱਖਣਹਾਰ ਹੈ।
Verse 35
त्वत्पुर्य्यपि हता पुण्यजनैस्सा राक्षसैर्नृप । अष्टाविंशद्द्वापरेऽद्य कृष्णेन निर्मिता पुनः
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਤੇਰੀ ਉਹ ਨਗਰੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੰਨ੍ਯਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਪਰ ਅੱਜ ਅਠਾਈਵੇਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
Verse 36
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मनुनवपुत्रवंशवर्णनंनाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਉਮਾ-ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਮਨੂ ਦੇ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 37
तद्गच्छ तत्र प्रीतात्मा वासुदेवाय कन्यकाम् । बलदेवाय देहि त्वमिमां स्वतनयां नृप
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾ ਅਤੇ ਇਸ ਕੁੜੀ—ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਨੂੰ—ਵਾਸੁਦੇਵ ਜਾਂ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦੇ ਦੇ।
Verse 38
सूत उवाच । इत्यादिष्टो नृपोऽयं तं नत्वा तां च पुरीं गतः । गतान्बहून्युगाञ्ज्ञात्वा विस्मितः कन्यया युतः
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਯੁੱਗ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਕੁੜੀ ਸਮੇਤ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 39
ततस्तु युवतीं कन्यां तां च स्वां सुविधानतः । कृष्णभ्रात्रे बलायाशु प्रादात्तत्र स रेवतीम्
ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨ ਧੀ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਭਰਾ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 40
ततो जगाम शिखरं मेरोर्दिव्यं महाप्रभुः । शिवमाराधयामास स नृपस्तपसि स्थितः
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜਾ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 41
ऋषय ऊचुः । तत्र स्थितो बहुयुगं ब्रह्मलोके स रेवतः । युवैवागान्मर्त्यलोकमेतन्नः संशयो महान्
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰੇਵਤ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰਤ੍ਯਲੋਕ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
Verse 42
सूत उवाच । न जरा क्षुत्पिपासा वा विकारास्तत्र संति वै । अपमृत्युर्न केषांचिन्मुनयो ब्रह्मणोंऽतिके
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉੱਥੇ ਨਾ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਨਾ ਭੁੱਖ-ਤ੍ਰਿਹ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਹਿਕ ਵਿਕਾਰ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 43
अतो न राजा संप्राप जरां मृत्युं च सा सुता । स युवैवागतस्तत्र संमंत्र्य तनयावरम्
ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ। ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਧੀ ਲਈ ਉੱਤਮ ਵਰ ਚੁਣਿਆ।
Verse 44
गत्वा द्वारावतीं दिव्यां पुरीं कृष्णविनिर्मिताम् । विवाहं कारयामास कन्यायाः स बलेन हि
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 45
तस्य पुत्रशतं त्वासीद्धार्मिकस्य महाप्रभो । कृष्णस्यापि सुता जाता बहुस्त्रीभ्योऽमितास्ततः
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ, ਉਸ ਧਰਮੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਾਰ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
Verse 46
अन्ववायो महांस्तत्र द्वयोरपि महात्मनोः । क्षत्रिया दिक्षु सर्वासु गता हृष्टास्सुधार्मिकाः
ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਉੱਠੀ। ਉਹ ਖ਼ਤਰੀਏ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਫੈਲ ਗਏ।
Verse 47
इति प्रोक्तो हि शर्यातेर्वंशोऽन्येषां वदाम्यहम् । मानवानां हि संक्षेपाच्छृणुतादरतो द्विजाः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
Verse 48
नाभागो दिष्टपुत्रोऽभूत्स तु ब्राह्मणतां गतः । स्वक्षत्रवंशं संस्थाप्य ब्रह्मकर्मभिरावृतः
ਨਾਭਾਗ ਦਿਸ਼ਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣਾ ਖ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਚਿਤ ਕਰਮ‑ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 49
धृष्टाद्धार्ष्टमभूत्क्षत्रं ब्रह्मभूयं गतं क्षितौ । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः
ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਧਾਰਸ਼ਟ’ ਨਾਮ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਅਤੇ ਕਰੂਸ਼ ਤੋਂ ‘ਕਾਰੂਸ਼’ ਹੋਏ—ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਖ਼ਤਰੀ।
Verse 50
नृगो यो मनुपुत्रस्तु महादाता विशेषतः । नानावसूनां सुप्रीत्या विप्रेभ्यश्च गवां तथा
ਮਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨ੍ਰਿਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਾਦਾਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਧਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 51
गोदातव्यत्ययाद्यस्तु स्वकुबुद्ध्या स्वपापतः । कृकलासत्वमापन्नः श्रीकृष्णेन समुद्धृतः
ਪਰ ਜੋ ਗੋ-ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਣਯੋਗ ਵਸਤੂ ਦਾ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਕਰ ਬੈਠਾ—ਆਪਣੀ ਕੁਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਲਾਸ (ਛਿਪਕਲੀ) ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 52
तस्येकोभूत्सुतः श्रेष्ठः प्रयातिर्धर्मवित्तथा । इति श्रुतं मया व्यासात्तत्प्रोक्तं हि समासतः
ਉਸ ਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਪ੍ਰਯਾਤੀ—ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਉਹੀ ਵਰਤਾਂਤ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।
Verse 53
वृषघ्नस्तु मनोः पुत्रो गोपालो गुरुणा कृतः । पालयामास गा यत्तो रात्र्यां वीरासनव्रतः
ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਘਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਗੋਪਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀਰਾਸਨ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਸੰਯਮਿਤ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
Verse 54
स एकदाऽऽगतं गोष्ठे व्याघ्रं गा हिंसितुं बली । श्रुत्वा गोकदनं बुद्धो हंतुं तं खड्गधृग्ययौ
ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੋਸ਼ਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਬਾਘ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਆ ਗਿਆ। ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਚੀਖ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁਰਖ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 55
अजानन्नहनद्बभ्रोश्शिरश्शार्दूलशंकया । निश्चक्राम सभीर्व्याघ्रो दृष्ट्वा तं खड्गिनं प्रभुम्
ਪਛਾਣ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੱਘ ਸਮਝ ਕੇ ਭੂਰੇ ਹਿਰਣ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਖੜਗਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੱਘ ਡਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।
Verse 56
मन्यमानो हतं व्याघ्रं स्वस्थानं स जगाम ह । रात्र्यां तस्यां भ्रमापन्नो वर्षवातविनष्टधीः
ਬੱਘ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਰਾਤ ਮੀਂਹ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਅਕਲ ਡੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ।
Verse 57
व्युष्टायां निशि चोत्थाय प्रगे तत्र गतो हि सः । अद्राक्षीत्स हतां बभ्रुं न व्याघ्रं दुःखितोऽभवत्
ਰਾਤ ਲੰਘਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਭੂਰਾ ਹਿਰਣ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਬੱਘ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 58
श्रुत्वा तद्वृत्तमाज्ञाय तं शशाप कृतागसम् । अकामतोविचार्य्येति शूद्रो भव न क्षत्रियः
ਉਹ ਘਟਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ— “ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਬਿਨਾ ਵਿਵੇਕ ਕੀਤਾ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋ, ਖ਼ਤਰੀ ਨਹੀਂ।”
Verse 59
एवं शप्तस्तु गुरुणा कुलाचार्य्येण कोपतः । निस्सृतश्च पृषध्रस्तु जगाम विपिनं महत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਕੁਲਾਚਾਰਯ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 60
निर्विण्णः स तु कष्टेन विरक्तोऽभूत्स योगवान् । वनाग्नौ दग्धदेहश्च जगाम परमां गतिम्
ਕਠਿਨ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਿਰਵਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਸੜਨ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 61
कविः पुत्रो मनोः प्राज्ञश्शिवानुग्रहतोऽभवत् । भुक्त्वा सुखं दिव्यं मुक्तिं प्राप सुदुर्लभाम्
ਮਨੂ ਦਾ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਕਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਬਣਿਆ। ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Frequently Asked Questions
It presents Manu’s putrakāmeṣṭi and the ensuing emergence of Iḍā, embedding dynastic genealogy in a theological argument: progeny and succession are produced through yajña-intent plus divine participation, not merely through human desire or politics.
The putrakāmeṣṭi functions as a symbol of intentional causality: sacrifice externalizes inner will (kāma) into a regulated dharmic act, while Iḍā’s return-impulse toward Mitra-Varuṇa symbolizes that beings gravitate to their originating cosmic principle—highlighting a Purāṇic theory of affinity and jurisdiction.
This chapter’s sampled verses do not foreground a distinct Śiva/Gaurī form; rather, it supports the Umāsaṃhitā’s broader Śaiva framework indirectly by grounding social order, lineage, and dharma—domains ultimately supervised by the Śaiva cosmic order—through a genealogical-ritual narrative.