Yatinātha-līlā: Śiva’s Test of the Bhilla Devotees at Arbuda Mountain

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु प्राज्ञ प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । अवतारं पुरानन्दं यातिनाथाह्वयं मुने

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ, ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਯਾਤਿਨਾਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ।

Verse 2

अर्बुदाचलसंज्ञे तु पर्वते भिल्लवंशजः । आहुकश्च तदभ्याशे वसतिस्म मुनीश्वर

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ‘ਅਰਬੁਦਾਚਲ’ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਿੱਲ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ‘ਆਹੁਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਉਸੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 3

तत्पत्नी ह्याहुका नाम बभूव किल सुव्रता । उभावपि महाशैवावास्तान्तौ शिवपूजकौ

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਆਹੁਕਾ’ ਸੀ; ਉਹ ਸੁਵ੍ਰਤਾ, ਵ੍ਰਤ-ਨਿਸ਼ਠ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਸ਼ੈਵ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਡੋਲ ਪੂਜਕ ਸਨ।

Verse 4

कस्मिंश्चित्समये भिल्लः शिवभक्तिरतः सदा । आहारार्थं स्वपत्न्याश्च सुदूरं स गतो मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਿੱਲ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਆਹਾਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 5

एतस्मिन्नन्तरे तत्र गेहे भिल्लस्य शङ्करः । भूत्वा यतिवपुः सायं परीक्षार्थं समाययौ

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਥੇ ਭਿੱਲ ਦੇ ਘਰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਪਰਖ ਲਈ ਯਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 6

तस्मिन्नवसरे तत्राजगाम स गृहाधिपः । पूजनं च यतीशस्य चकार प्रेमतः सुधीः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਯਤੀਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 7

तद्भावस्य परीक्षार्थं यतिरूपस्स शंकरः । महालीलातरः प्रीत्या भीतं प्रोवाच दीनगीः

ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਯਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਏ। ਮਹਾ-ਲੀਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਿਮਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 8

यतिनाथ उवाच । अद्य स्थलं निवासार्थं देहि मे प्रातरेव हि । यास्यामि सर्वथा भिल्ल स्वस्ति स्यात्तव सर्वदा

ਯਤੀਨਾਥ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਅੱਜ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇ ਦੇ; ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਭਿੱਲ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਤੇਰਾ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ।”

Verse 9

भिल्ल उवाच । त्यम्प्रोक्तं त्वया स्वामिञ्शृणु मद्वचनं च ते । अति स्वल्पं स्थलं मे हि स्यान्निवासः कथन्तव

ਭਿੱਲ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸੋਗੇ?

Verse 10

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्स यतिस्तेन गमनाय मतिन्दधे । तावद्भिल्ल्या वचः प्रोक्तं स्वामिनं संविचार्य्य वै

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਯਤੀ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਭਿੱਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 11

भिल्ल्युवाच । स्वामिन्देहि यतेःस्थानं विमुखं कुरु मातिथिम् । गृहधर्मं विचार्य्य त्वमन्यथा धर्मसंक्षयः

ਭਿੱਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਯਤੀ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਥਾਂ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿਓ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਹ੍ਰਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 12

स्थीयतान्ते गृहाभ्यंतः सुखेन यतिना सह । अहं बहिः स्थितिं कुर्य्यामायुधानि बृहन्त्यपि

ਤੁਸੀਂ ਯਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੋ। ਹਥਿਆਰ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ, ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਪਹਰਾ ਦੇਵਾਂਗੀ।

Verse 13

नन्दीश्वर उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भिल्ल्या धर्मान्वितं शिवम् । स्वपत्न्या मनसा तेन भिल्लेन च विचारितम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਿੱਲੀ ਦੇ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਭਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ।

Verse 14

स्त्रियं बहिश्च निष्कास्य कथं स्थेयं मया बहे । यतेरन्यत्र गमनमधर्म्मकरमात्मनः

ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪ ਬਾਹਰ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਾਂ? ਯਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਰਤ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਈ ਅਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 15

द्वयमप्युचितं नैव सर्वथा गृहमेधिनः । यद्भावि तद्भवेदेव मया स्थेयं गृहाद्बहिः

ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਢੁੱਕਵੇਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਾਂਗਾ—ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 16

इत्याग्रहन्तदा कृत्वा गृहान्तः स्थाय तौ मुदा । स्वायुधानि च संस्थाप्य भिल्लोऽतिष्ठद्गृहाद्बहिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘਰ ਅੰਦਰ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਭਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਠਿਕਾਣੇ ਲਾ ਕੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਆ।

Verse 17

रात्रौ तम्पशवः क्रूरा हिंसकाः समपीडयन् । तेनापि च यथाशक्ति कृतो यत्नो महांस्तदा

ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ।

Verse 18

एवं यत्नं प्रकुर्वाण स भिल्लो बलवानपि । प्रारब्धात्प्रेरितैर्हिंस्रैर्बलादासीच्च भक्षितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਭਿੱਲ—ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਰਬਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਘੇਰ ਕੇ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 19

प्रातरुत्थाय स यतिर्दृष्ट्वा हिंस्रैश्च भक्षितम् । भिल्लं वने चरंतं वै दुःखितोऽभूदतीव हि

ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਯਤੀ ਨੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੱਖਿਆ ਹੋਇਆ (ਉਸ ਨੂੰ) ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਿੱਲ ਨੂੰ ਫਿਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 20

दुखितं तं यतिन्दृष्ट्वा भिल्ली सा दुःखितापि हि । धैर्यात्स्वदुःखं संहृत्य वचनं चेदमब्रवीत्

ਉਸ ਯਤੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਭਿੱਲੀ, ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੋਗ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 21

भिल्ल्युवाच । किमर्थं क्रियते दुःखं भद्रं जातं यतेऽधुना । धन्योयं कृतकृत्यश्च यज्जातो मृत्युरीदृशः

ਭਿੱਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਯਤੀ, ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੰਗਲ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਖ ਧੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਐਸੀ ਮੌਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 22

अहं चैनं गमिष्यामि भस्म भूत्वानले यते । चितां कारय सुप्रीत्या स्त्रीणां धर्मः सनातनः

ਹੇ ਯਤੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਹੋ ਕੇ। ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰ; ਇਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।

Verse 23

इति तद्वचनं श्रुत्वा हितं मत्वा स्वयं यतिः । चितां व्यरचयत्सा हि प्रविवेश स्वधर्मतः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਯਤਿਨੀ ਨੇ ਆਪ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 24

एतस्मिन्नन्तरे साक्षात्पुरः प्रादुरभूच्छिवः । धन्ये धन्ये इति प्रीत्या प्रशंसस्तां हरोऽब्रवीत्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ—“ਧੰਨ ਹੈਂ, ਧੰਨ ਹੈਂ!”

Verse 25

हर उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोस्मि त्वदाचरणतोऽनघे । तवादेयं न वै किंचिद्वश्योऽहं ते विशेषतः

ਹਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਤੇਰੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਵਰ ਮੰਗ। ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਦਾਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾਲੁ ਹਾਂ।

Verse 26

नन्दीश्वर उवाच । तच्छुत्वा शम्भुवचनं परमानन्ददायकम् । सुखं प्राप्तं विशेषेण न किंचित्स्मरणं ययौ

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਐਸੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯਾਦ ਨਾ ਰਹੀ।

Verse 27

तस्यास्तद्गतिमालक्ष्य सुप्रसन्नो हरोऽभवत् । उवाच च पुनः शम्भुर्वरं ब्रूहीति ताम्प्रभुः

ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ—“ਵਰ ਦੱਸੋ, ਵਰ ਮੰਗੋ।”

Verse 28

इति श्रीशिवमहापुराणे तृ० शतरुद्रसंहि० यतिनाथब्रह्महंसाह्वयशिवावतारचरितवर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਯਤਿਨਾਥ (ਬ੍ਰਹਮਹੰਸ ਨਾਮਕ) ਸ਼ਿਵਾਵਤਾਰ-ਚਰਿਤ੍ਰ-ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 29

भिल्लश्च वीरसेनस्य नैषधे नगरे वरे । महान्पुत्रो नलो नाम भविष्यति न संशयः

ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੈਸ਼ਧ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੀਰਸੇਨ ਦੇ ਘਰ ਭਿੱਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ‘ਨਲ’ ਜਨਮੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 30

त्वं सुता भीमराजस्य वैदर्भे नगरेऽनघे । दमयन्ती च विख्याता भविष्यसि गुणान्विता

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਵੈਦਰਭ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਦੀ ਧੀ ਹੋਵੇਂਗੀ; ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ‘ਦਮਯੰਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗੀ।

Verse 31

युवां चोभौ मिलित्वा च राजभोगं सुविस्तरम् । भुक्त्वा मुक्तिं च योगीन्द्रेर्लप्स्येथे दुर्लभां ध्रुवम्

ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜਭੋਗ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੁਖ ਭੋਗੋਗੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਧ੍ਰੁਵ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ ਜੋ ਯੋਗੀੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 32

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा च स्वयं शम्भुर्लिङ्गरूपोऽभवत्तदा । तस्मान्न चलितो धर्मादचलेश इति स्मृतः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਵੈੰ ਸ਼ੰਭੂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੇ, ਉਹ ‘ਅਚਲੇਸ਼’—ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ—ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 33

स भिल्ल आहुकश्चापि वीरसेनसुतोऽभवत् । नैषधे नगरे तात नलनामा महानृपः

ਉਹ ਭਿੱਲ ‘ਆਹੁਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੀਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ। ਹੇ ਤਾਤ! ਨੈਸ਼ਧ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਨਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।

Verse 34

आहुका सा महाभिल्ली भीमस्य तनयाऽभवत् । वैदर्भे नगरे राज्ञो दमयन्तीति विश्रुता

ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਿੱਲਣੀ ਆਹੂਕਾ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਦਮਯੰਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 35

यतिनाथाह्वयस्सोपि हंसरूपोऽभवच्छिवः । विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलेन वै

‘ਯਤਿਨਾਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਹੰਸ-ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਦਮਯੰਤੀ ਦਾ ਨਲ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 36

पूर्वसत्काररूपेण महापुण्येन शंकरः । हंसरूपं विधायैव ताभ्यां सुखमदात्प्रभुः

ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਸਤਕਾਰ-ਰੂਪ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਦਾਨ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਹੰਸ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 37

शिवो हंसावतारो हि नानावार्ताविचक्षणः । दमयन्त्या नलस्यापि परमानन्ददायकः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੰਸ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਅਨੇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਖਮ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਤੇ ਨਲ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ।

Verse 38

इदं चरितं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्तेः । यतीशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि हंसाह्वयस्यापि विमुक्तिदं हि

ਇਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ—ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਅਵਤਾਰ ਦਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਆਪ ਹੀ ਪਾਵਨ ਹੈ। ‘ਯਤੀਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ‘ਹੰਸ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਦਭੁਤ ਆਖਿਆਨ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 39

यतीशब्रह्महंसाख्यावतारचरितं शुभम् । शृणुयाच्छ्रावयेद्यो हि स लभेत परां गतिम्

ਜੋ ਯਤੀਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਹੰਸ ਨਾਮਕ ਸ਼ਿਵ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ (ਮੋਖ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

इदमाख्यानमनघं सर्वकामफलप्रदम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भक्तिवर्धनमुत्तमम्

ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਸਭ ਧਰਮੋਚਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਰਗੀ ਪੁੰਨ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

श्रुत्वैतच्चचरितं शम्भोर्यतिहंसस्वरूपयोः । इह सर्वसुखम्भुक्त्वा सोऽन्ते शिवपुरं व्रजेत्

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਯਤੀ ਅਤੇ ਹੰਸ-ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਪੁਰ—ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਰਮ ਧਾਮ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।