Bhairavaśāpavṛttāntaḥ (The Episode of Bhairava’s Curse and Consolation)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अथ प्रीत्या शृणु मुनेऽवतारं परमं प्रभोः । शंकरस्यात्मभूपुत्र शृण्वतां सर्वकामदम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹੁਣ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਰਮ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਆਤਮਭੂ-ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰੋ; ਇਸ ਦਾ ਸੁਣਨਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

एकदा मुनिशार्दूल गिरिजाशंकरावुभौ । विहर्तुकामौ संजातौ स्वेच्छया परमेश्वरौ

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਇਕ ਵਾਰ ਗਿਰਿਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਇੱਛੁਕ ਹੋਏ।

Verse 3

भैरवं द्वारपालं च कृत्वाभ्यन्तरमागतौ । नानासखिगणैः प्रीत्या सेवितौ नरशीलितौ

ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਪਾਲਕ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ ਕਈ ਸਖੀ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੁਸ਼ੀਲ ਤੇ ਉੱਚੇ ਜਨ ਹੋਣ।

Verse 4

चिरं विहृत्य तत्र द्वौ स्वतन्त्रौ परमेश्वरौ । बभूवतुः प्रसन्नो तौ नानालीलाकरौ मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉੱਥੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁਤੰਤਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 5

अथोन्मत्ताकृतिर्देवी स्वतन्त्रा लीलया शिवा । आगता द्वारि तद्रूपा प्रभोराज्ञामवाप सा

ਤਦੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੇ ਲੀਲਾਮਈ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਉਨਮੱਤ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ; ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 6

तां देवीं भैरवस्सोथ नारीदृष्ट्या विलोक्य च । निषिषेध बहिर्गन्तुं तद्रूपेण विमोहितः

ਫਿਰ ਭੈਰਵ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

नारीदृष्ट्या सुदृष्टा सा भैरवेण यदा मुने । कुद्धाऽभवच्छिवा देवी तं शशाप तदांबिका

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਦੋਂ ਭੈਰਵ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਨਾਰੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ—ਕਾਮਨਾ ਭਰੀ ਤਨਮਯ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ—ਵੇਖਿਆ, ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ (ਅੰਬਿਕਾ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 8

शिवोवाच । नारीदृष्ट्या पश्यसि त्वं यतो मां पुरुषाधम । अतो भव धरायां हि मानुषस्त्वं च भैरव

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਾਰੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਧਮ! ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਬਣ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਭੈਰਵ।”

Verse 9

नन्दीश्वर उवाच । इत्थं यदाऽभवच्छप्तो भैरवश्शिवया मुने । हाहाकारो महानासीद्दुःखमाप स लीलया

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤਦੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ; ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਲੀਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।”

Verse 10

ततश्च शंकरः शीघ्रं तमागत्य मुनीश्वर । अश्वासयद्भैरवं हि नानाऽनुनयकोविदः

ਫਿਰ ਸ਼ੰਕਰ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋ ਕੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 11

तच्छापाद्भैरवस्सोथ क्षिताववतरन्मुने । मनुष्ययोन्यां वैतालसंज्ञकश्शंकरेच्छया

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭੈਰਵ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਏ; ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ‘ਵੈਤਾਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਨਮੇ।

Verse 12

तत्स्नेहतः शिवः सोपि क्षिताववतरद्विभुः । शिवया सह सल्लीलो लौकिकीङ्गतिमाश्रितः

ਉਸ ਪ੍ਰੇਮ-ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਰੇ। ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾਲੂ ਤੇ ਲੀਲਾਮਯ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।

Verse 13

महेशाह्वः शिवश्चासीच्छारदा गिरिजा मुने । सुलीलां चक्रतुः प्रीत्या नाना लीला विशारदौ

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸ਼ਿਵ ‘ਮਹੇਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ‘ਸ਼ਾਰਦਾ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨੀਯ ਸੀ। ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 14

इति ते कथितं तात महेशचरितं वरम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम्

ਹੇ ਤਾਤ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਮ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 15

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्भोगानन्ते मोक्षमवाप्नुयात्

ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਯੋਗ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

इति श्रीशिव महापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां महेशावतारवर्णनं नामैकविंशोध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਮਹੇਸ਼ ਅਵਤਾਰ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।