दिव्यरथारोहणम् — Śiva’s Ascent on the Divine Chariot (Pre-battle Portents)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ईदृग्विधं महादिव्यं नानाश्चर्यमयं रथम् । संनह्य निगमानश्वांस्तं ब्रह्मा प्रार्पयच्छिवम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਸ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋਤ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹ ਰਥ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।

Verse 2

शंभवेऽसौ निवेद्याधिरोपयामास शूलिनम् । बहुशः प्रार्थ्य देवेशं विष्ण्वादिसुरसमतम्

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਆਸਰਾ ਬਣੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ੂਲਿਨ (ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ) ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 3

ततस्तस्मिन्रथे दिव्ये रथप्राकारसंयुते । सर्वदेवमयः शंभुरारुरोह महाप्रभुः

ਤਦੋਂ ਰਥ-ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਦੇਵ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋਏ।

Verse 4

ऋषिभिः स्तूयमानश्च देवगंधर्वपन्नगैः । विष्णुना ब्रह्मणा चापि लोकपालैर्बभूव ह

ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪੰਨਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ; ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 5

उपावृतश्चाप्सरसां गणैर्गीतविशारदः । शुशुभे वरदश्शम्भुस्स तं प्रेक्ष्य च सारथिम्

ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਵਰਦਾਤਾ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾ-ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ (ਕਰਤੱਬ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ)।

Verse 6

तस्मिन्नारोऽहतिरथं कल्पितं लोकसंभृतम् । शिरोभिः पतिता भूमौ तुरगा वेदसंभवाः

ਉੱਥੇ ਨਾਰਾ ਅਤੇ ਅਹਟੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਉਹ ਰਥ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਵੇਦ-ਜਨਮੇ ਘੋੜੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਏ।

Verse 7

चचाल वसुधा चेलुस्सकलाश्च महीधराः । चकंपे सहसा शेषोऽसोढा तद्भारमातुरः

ਵਸੁਧਾ ਹਿੱਲ ਉਠੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਕੰਬਣ ਲੱਗੇ। ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਵੀ ਉਸ ਭਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਕੰਬਿਆ; ਉਹ ਭਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਸਹਿਆ ਨਾ ਗਿਆ।

Verse 8

अथाधः स रथस्यास्य भगवान्धरणीधरः । वृषेन्द्ररूपी चोत्थाय स्थापयामास वै क्षणम्

ਫਿਰ ਉਸ ਰਥ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਭਗਵਾਨ ਧਰਣੀਧਰ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭੇੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

क्षणांतरे वृषेन्द्रोऽपि जानुभ्यामगमद्धराम् । रथारूढमहेशस्य सुतेजस्सोढुमक्षमः

ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ੇੰਦਰ ਵੀ ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਨੂੰ ਉਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 10

अभीषुहस्तो भगवानुद्यम्य च हयांस्तदा । स्थापयामास देवस्य पचनाद्वैरथं वरम्

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਬਾਗਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਪਚਨਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਥ ਦੇਵ ਲਈ ਠੀਕ ਥਾਂ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 11

ततोऽसौ नोदयामास मनोमारुतरंहसः । ब्रह्मा हयान्वेदमयान्नद्धान्रथवरे स्थितः

ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹ ਘੋੜੇ ਹੰਕਾਰੇ ਜੋ ਮਨ ਅਤੇ ਪਵਨ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਵੇਦਮਯ ਅਤੇ ਦੌੜ ਲਈ ਜੁਤੇ ਹੋਏ।

Verse 12

पुराण्युद्दिश्य वै त्रीणि तेषां खस्थानि तानि हि । अधिष्ठिते महेशे तु दानवानां तरस्विनाम्

ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੜ੍ਹ ਸਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਉੱਥੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।

Verse 13

अथाह भगवान्रुद्रो देवानालोक्य शंकरः । पशूनामाधिपत्यं मे धद्ध्वं हन्मि ततोऽसुरान्

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ—ਸ਼ੰਕਰ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂਆਂ (ਬੱਧ ਜੀਵਾਂ) ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪੋ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 14

पृथक्पशुत्वं देवानां तथान्येषां सुरोत्तमाः । कल्पयित्वैव वध्यास्ते नान्यथा दैत्यसत्तमाः

ਹੇ ਸੁਰੋਤਮੋ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ‘ਪਸ਼ੁਤਵ’ (ਬੱਧਤਾ) ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ।

Verse 15

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य धीमतः । विषादमगमन्सर्वे पशुत्वं प्रतिशंकिताः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੇਵਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ‘ਪਸ਼ੁਤਵ’ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਸਭੇ ਹੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 16

तेषां भावमथ ज्ञात्वा देवदेवोऽम्बिकापतिः । विहस्य कृपया देवाञ्छंभुस्तानिदमब्रवीत्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਅੰਬਿਕਾ-ਪਤੀ ਸ਼ੰਭੂ ਮੁਸਕੁਰਾਏ; ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 17

शंभुरुवाच । मा वोऽस्तु पशुभावेऽपि पातो विबुधसत्तमाः । श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः

ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸ਼ੁਭਾਵ (ਬੰਧ ਜੀਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਤਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸੁਣੋ—ਪਸ਼ੁਭਾਵ ਤੋਂ ਵਿਮੋਚਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।”

Verse 18

यौ वै पाशुपतं दिव्यं चरिष्यति स मोक्ष्यति । पशुत्वादिति सत्यं वः प्रतिज्ञातं समाहिताः

ਜੋ ਕੋਈ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪਾਵੇਗਾ। ‘ਪਸ਼ੁਤ੍ਵ—ਬੱਧ ਜੀਵ ਅਵਸਥਾ—ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ’—ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰਹੋ।

Verse 19

ये चाप्यन्ये करिष्यंति व्रतं पाशुपतं मम । मोक्ष्यंति ते न संदेहः पशुत्वात्सुरसत्तमाः

ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜੋ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪਾਵਣਗੇ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਸ਼ੁਤ੍ਵ—ਬੱਧ ਜੀਵਭਾਵ—ਤੋਂ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 20

नैष्ठिकं द्वादशाब्दं वा तदर्थं वर्षकत्रयम् । शुश्रूषां कारयेद्यस्तु स पशुत्वाद्विमुच्यते

ਜੋ ਉਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ (ਸੇਵਾ) ਕਰਵਾਏ ਜਾਂ ਆਪ ਕਰੇ—ਚਾਹੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਵਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ—ਉਹ ਪਸ਼ੁਤ੍ਵ (ਬੱਧ ਜੀਵ ਅਵਸਥਾ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

तस्मात्परमिदं दिव्यं चरिष्यथ सुरोत्तमाः । पशुत्वान्मोक्ष्यथ तदा यूयमत्र न संशयः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵ-ਉੱਤਮੋ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਆਚਾਰ-ਵਰਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ; ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਪਸ਼ੁਤ੍ਵ (ਬੱਧ ਜੀਵਭਾਵ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 22

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य महेशस्य परात्मनः । तथेति चाब्रुवन्देवा हरिब्रह्मादयस्तथा

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤਥਾਸਤੁ।”

Verse 23

तस्माद्वै पशवस्सर्वे देवासुरवराः प्रभोः । रुद्रः पशुपतिश्चैव पशुपाशविमोचकः

ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਜੀਵ—ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀ—ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ‘ਪਸ਼ੂ’ (ਬੱਧ ਜੀਵ) ਹਨ। ਕੇਵਲ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 24

तदा पशुपतीत्येतत्तस्य नाम महेशितुः । प्रसिद्धमभवद्वध्वा सर्वलोकेषु शर्मदम्

ਤਦੋਂ (ਵੈਰੀ ਦਾ) ਵਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ‘ਪਸ਼ੁਪਤੀ’ ਨਾਮ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 25

मुदा जयेति भाषंतस्सर्वे देवर्षयस्तदा । अमुदंश्चाति देवेशो ब्रह्मा विष्णुः परेऽपि च

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ “ਜੈ! ਜੈ!” ਪੁਕਾਰ ਉਠੇ। ਪਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਏ।

Verse 26

तस्मिंश्च समये यच्च रूपं तस्य महात्मनः । जातं तद्वर्णितुं शक्यं न हि वर्षशतैरपि

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ—ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 27

एवं विधो महेशानो महेशान्यखिलेश्वरः । जगाम त्रिपुरं हंतुं सर्वेषां सुखदायकः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਦਤ ਮਹੇਸ਼ਾਨ—ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਸਭ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ—ਸਭ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਚਲੇ।

Verse 28

तं देवदेवं त्रिपुरं निहंतुं तदानु सर्वे तु रविप्रकाशाः । गजैर्हयैस्सिंहवरै रथैश्च वृषैर्ययुस्तेऽमरराजमुख्याः

ਤਦੋਂ ਦੇਵਦੇਵ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਸਭ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਉੱਤਮ ਸਿੰਹਾਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲੇ।

Verse 29

हलैश्च शालैर्मुशलैर्भुशुण्डैर्गिरीन्द्रकल्पैर्गिरिसंनिभाश्च । नानायुधैस्संयुतबाहवस्ते ततो नु हृष्टाः प्रययुस्सुरेशाः

ਹਲਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ, ਮੁਸਲਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਭੁਸ਼ੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜ्ज—ਕੋਈ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਵਰਗਾ, ਕੋਈ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ—ਨਾਨਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭੁਜਾਂ ਸਜਾ ਕੇ ਉਹ ਸੁਰੇਸ਼ ਹर्ष ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 30

नानायुधाढ्याः परमप्रकाशा महोत्सवश्शंभुजयं वदंतः । ययुः पुरस्तस्य महेश्वरस्य तदेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः

ਨਾਨਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਮਹੋਤਸਵ ਵਿੱਚ “ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਜੈ!” ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚਲੇ—ਇੰਦਰ, ਪਦਮੋਦਭਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਗਵਾਨ ਸਨ।

Verse 31

जहृषुर्मुनयस्सर्वे दंडहस्ता जटाधराः । ववृषुः पुष्पवर्षाणि खेचरा सिद्धचारणाः

ਡੰਡਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।

Verse 32

पुत्रत्रयं च विप्रेन्द्रा व्रजन्सर्वे गणेश्वराः । तेषां संख्या च कः कर्तुं समर्थो वच्मि कांश्चन

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 33

गणेश्वरैर्देवगणैश्च भृङ्गी समावृतस्सर्वगणेन्द्रवर्यः । जगाम योगांस्त्रिपुरं निहंतुं विमानमारुह्य यथा महेन्द्रः

ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ, ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਸਭ ਗਣ-ਨਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਂਦਰ ਆਪਣੀ ਆਕਾਸ਼-ਸਵਾਰੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

Verse 34

केशो विगतवासश्च महाकेशो महाज्वरः । सोमवल्लीसवर्णश्च सोमदस्सनकस्तथा

ਉਹ ਕੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਗਤਵਾਸ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਜ੍ਵਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਮ-ਵੱਲੀ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਸੋਮ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਨਕ ਵੀ ਹੈ।

Verse 35

सोमधृक् सूर्यवर्चाश्च सूर्यप्रेषणकस्तथा । सूर्याक्षस्सूरिनामा च सुरस्सुन्दर एव च

ਉੱਥੇ ਸੋਮਧ੍ਰਿਕ, ਸੂਰ੍ਯਵਰਚਾ ਅਤੇ ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰੇਸ਼ਣਕ ਵੀ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰ੍ਯਾਕ੍ਸ਼, ਸੂਰਿਨਾਮਾ, ਸੁਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵੀ ਸਨ।

Verse 36

प्रस्कंदः कुन्दरश्चंडः कंपनश्चातिकंपनः । इन्द्रश्चेन्द्रजवश्चैव यंता हिमकरस्तथा

(ਉਹ) ਪ੍ਰਸਕੰਦ, ਕੁੰਦਰ, ਚੰਡ, ਕੰਪਨ ਅਤੇ ਅਤਿਕੰਪਨ ਸਨ; ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰਜਵ ਵੀ; ਅਤੇ ਯੰਤਾ ਤੇ ਹਿਮਕਰ ਵੀ ਸਨ।

Verse 37

शताक्षश्चैव पंचाक्षः सहस्राक्षो महोदरः । सतीजहुश्शतास्यश्च रंकः कर्पूरपूतनः

ਉੱਥੇ ਸ਼ਤਾਕ੍ਸ਼, ਪੰਚਾਕ੍ਸ਼, ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਮਹੋਦਰ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੀਜਹੁ, ਸ਼ਤਾਸ੍ਯ, ਰੰਕ ਅਤੇ ਕਰਪੂਰਪੂਤਨ ਨਾਮ ਦੇ ਵੀਰ ਵੀ ਸਨ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸਦੱਸ।

Verse 38

द्विशिखस्त्रिशिखश्चैव तथाहंकारकारकः । अजवक्त्रोऽष्टवक्त्रश्च हयवक्त्रोऽर्द्धवक्त्रकः

ਉਹ ਦ੍ਵਿਸ਼ਿਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ। ਉਹ ਅਜਮੁਖ, ਅਸ਼ਟਮੁਖ, ਹਯਮੁਖ ਅਤੇ ਅਰਧਮੁਖ ਵੀ ਹੈ।

Verse 39

इत्याद्या गणपा वीरा बहवोऽपरिमेयकाः । प्रययुः परिवार्येशं लक्ष्यलक्षणवर्जिताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੀਰ ਗਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੇਅੰਤ—ਅਪਰਿਮੇਯ—ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ; ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 40

समावृत्य महादेवं तदापुस्ते पिनाकिनम् । दग्धुं समर्था मनसा क्षणेन सचराचरम्

ਤਦ ਉਹ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਇੰਨੇ ਸਮਰੱਥ ਸਨ ਕਿ ਕੇਵਲ ਮਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਸਨ।

Verse 41

दग्धुं जगत्सर्वमिदं समर्थाः किंत्वत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी । रथेन किं चात्र शरेण तस्य गणैश्च किं देवगणैश्च शम्भोः

ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਾੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਪਿਨਾਕੀ ਨੂੰ ਰਥ ਅਤੇ ਇਕੋ ਬਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ? ਤਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਲਈ ਇਹ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗਣ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?

Verse 42

स एव दग्धुं त्रिपुराणि तानि देवद्विषां व्यास पिनाकपाणिः । स्वयं गतस्तत्र गणैश्च सार्द्धं निजैस्सुराणामपि सोऽद्भुतोतिः

ਹੇ ਵਿਆਸ! ਉਹੀ ਪਿਨਾਕਪਾਣੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ-ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਆਪ ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 43

किं तत्र कारणं चान्यद्वच्मि ते ऋषिसत्तम । लोकेषु ख्यापनार्थं वै यशः परमलापहम्

ਉਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਪਰਮ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

अन्यच्च कारणं ह्येतद्दुष्टानां प्रत्ययाय वै । सर्वेष्वपि च देवेषु यस्मान्नान्यो विशिष्यते

ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ—ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇ ਇਸ ਲਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵ ਕਿਸੇ ਭੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਹੀਂ।