गजासुरतपः–देवलोकक्षोभः (Gajāsura’s Austerities and the Disturbance of the Worlds)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्रेम्णा चरितं शशिमौलिनः । यथाऽवधीत्त्रिशूलेन दानवेन्द्रं गजासुरम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਆਸ! ਮਹਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸ਼ਸ਼ਿਮੌਲੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਾਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣੋ; ਕਿ ਉਹਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਗਜਾਸੁਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਕੀਤਾ।

Verse 2

दानवे निहते देव्या समरे महिषासुरे । देवानां च हितार्थाय पुरा देवाः सुखं ययुः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ; ਤਦ ਪੁਰਾਤਨ ਦੇਵਗਣ ਸੁਖ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 3

तस्य पुत्रो महावीरो मुनीश्वर गजासुरः । पितुर्वधं हि संस्मृत्य कृतं देव्या सुरार्थनात्

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਵੀਰ ਗਜਾਸੁਰ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ (ਵੈਰ ਵਾਲਾ) ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 4

स तद्वैरमनुस्मृत्य तपोर्थं गतवान्वने । समुद्दिश्य विधिं प्रीत्या तताप परमं तपः

ਉਹ ਵੈਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 5

अवध्योहं भविष्यामि स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितः । संविचार्येति मनसाऽभूत्तपोरतमानसः

ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ—“ਮੈਂ ਅਵਧ੍ਯ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ”—ਉਹ ਤਪ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਤਪੋਨਿਸ਼ਠ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

स तेपे हिमवद्द्रोण्यां तपः परमदारु णम् । ऊर्द्ध्वबाहुर्नभोदृष्टिः पादांगुष्ठाश्रितावनिः

ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਨਜ਼ਰ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਕੇ।

Verse 7

जटाभारैस्स वै रेजे प्रलयार्क इवांशुभिः । महिषासुरपुत्रोऽसौ गजासुर उदारधीः

ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਐਸਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਦਾ ਸੂਰਜ ਕਿਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਦਹਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਜਾਸੁਰ ਸੀ—ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਬਲੀ।

Verse 8

तस्य मूर्ध्नः समुद्भूतस्सधूमोग्निस्तपोमयः । तिर्यगूर्ध्वमधोलोकास्तापयन्विष्वगीरितः

ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਧੂੰਏਂ ਸਮੇਤ ਤਪੋਮਯ ਅੱਗ ਉੱਭਰੀ; ਉਹ ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਫੈਲ ਕੇ ਤਿਰਛੇ, ਉੱਪਰਲੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲੱਗੀ।

Verse 9

चुक्षुभुर्नद्युदन्वंतश्चाग्नेर्मूर्द्धसमुद्भवात् । निपेतुस्सग्रहास्तारा जज्वलुश्च दिशो दश

ਸਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਉਸ ਜ੍ਵਲੰਤ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ; ਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ ਤਾਰੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭੜਕ ਉਠੀਆਂ।

Verse 10

तेन तप्तास्तुरास्सर्वे दिवं त्यक्त्वा सवासवाः । ब्रह्मलोकं ययुर्विज्ञापयामासुश्चचाल भूः

ਉਸ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੜ੍ਹ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾਨਵ ਸਵਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ; ਧਰਤੀ ਵੀ ਕੰਬ ਉਠੀ।

Verse 11

देवा ऊचुः । विधे गजासुरतपस्तप्ता वयमथाकुलाः । न शक्नुमो दिवि स्थातुमतस्ते शरणं गताः

ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਗਜਾਸੁਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਕੇ ਅਸੀਂ ਘਬਰਾਏ ਤੇ ਭਟਕ ਗਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।

Verse 12

विधेह्युपशमं तस्य चान्याञ्जीवयितुं कृपा । लोका नंक्ष्यत्यन्यथा हि सत्यंसत्यं ब्रुवामहे

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦਿਓ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਅਸੀਂ ਸੱਚ—ਕੇਵਲ ਸੱਚ—ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 13

इति विज्ञापितो देवैर्वासवाद्यैस्स आत्मभूः । भृगुदक्षादिभिर्ब्रह्मा ययौ दैत्यवराश्रमम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਤਮਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਦਕਸ਼ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਦੈਤ੍ਯ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ।

Verse 14

तपंतं तपसा लोका न्यथाऽभ्रापिहितं दिवि । विलक्ष्य विस्मितः प्राह विहसन्सृष्टिकारकः

ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸੜਦੇ ਹੋਏ—ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਵੇਖ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ दैत्येन्द्र तपस्सिद्धोसि माहिषे । प्राप्तोऽहं वरदस्तात वरं वृणु यथेप्सितम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉੱਠ, ਉੱਠ, ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਮਹਿਸ਼! ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸਫਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਚਾਹੇਂ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ।

Verse 17

गजासुर उवाच । नमस्ते देवदेवेश यदि दास्यसि मे वरम् । अवध्योऽहं भवेयं वै स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः

ਗਜਾਸੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਵਧ੍ਯ ਰਹਾਂ।

Verse 18

महाबलो महावीर्योऽजेयो देवादिभिस्सदा । सर्वेषां लोकपालानां निखिलर्द्धिसुभुग्विभो

ਹੇ ਵਿਭੋ! ਤੂੰ ਮਹਾਬਲੀ, ਮਹਾਵੀਰਯਵਾਨ ਹੈਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਦਾ ਅਜੇਯ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਤੇਜਸਵੀ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਸਭ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ।

Verse 19

सनत्कुमार उवाच । एवं वृतश्शतधृतिर्दानवेन स तेन वै । प्रादात्तत्तपसा प्रीतो वरं तस्य सुदुर्लभम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਦਾਨਵ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਤਧ੍ਰਿਤੀ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਵਰ ਦਾਨ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 20

एवं लब्धवरो दैत्यो माहिषिश्च गजासुरः । सुप्रसन्नमनास्सोऽथ स्वधाम प्रत्यपद्यत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਹਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਦੈਤ ਗਜਾਸੁਰ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।

Verse 21

स विजित्य दिशस्सर्वा लोकांश्च त्रीन्महासुरः । देवासुरमनुष्येन्द्रान्गंधर्वगरुडोरगान्

ਉਸ ਮਹਾਸੁਰ ਨੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਗਰੁੜ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 22

इत्यादीन्निखिलाञ्जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਪਦ ਵੀ ਛੀਨ ਲਏ।

Verse 23

देवोद्यानश्रिया जुष्टमध्यास्ते स्म त्रिविष्टपम् । महेन्द्रभवनं साक्षान्निर्मितं विश्वकर्मणा

ਦੇਵ-ਉਦਿਆਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਲੋਕ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹਲ ਸੀ।

Verse 24

तस्मिन्महेन्द्रस्य गृहे महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवंद्यांघ्रियुगः सुरादिभिः प्रतापितैरूर्जितचंडशासनः

ਉੱਥੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਕਛੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਦੇਵ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਦਬੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਕਠੋਰ ਸੀ।

Verse 25

स इत्थं निर्जितककुबेकराड् विषयान्प्रियान् । यथोपजोषं भुंजानो नातृप्यदजितेन्द्रियः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਭੋਗ-ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ; ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੋਗਿਆ, ਪਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਜਿੱਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ।

Verse 26

एवमैश्वर्यमत्तस्य दृप्तस्योच्छास्त्रवर्तिनः । काले व्यतीते महति पापबुद्धिरभूत्ततः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ ਮੱਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਪਾਪੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗ ਪਈ।

Verse 27

महिषासुरपुत्रोऽसौ संचिक्लेश द्विजान्वरान् । तापसान्नितरां पृथ्व्यां दानवस्सुखमर्दनः

ਉਹ ਮਹਿਸਾਸੁਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾਨਵ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘੋਰ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 28

सुरान्नरांश्च प्रमथान्सर्वाञ्चिक्लेश दुर्मतिः । धर्मान्वितान्विशेषेण पूर्ववैरमनुस्मरन्

ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਾ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ, ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰਤਾ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ।

Verse 29

एकस्मिन्समये तात दानवोऽसौ महाबलः । अगच्छद्राजधानीं व शंकरस्य गजासुरः

ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਤਾਤ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵ ਗਜਾਸੁਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 30

समागतेऽसुरेन्द्रे हि महान्कलकलो मुने । त्रातत्रातेति तत्रासीदानंदनवासिनाम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅਸੁਰੇਂਦਰ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਉੱਥੇ ਵੱਡਾ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਆਨੰਦ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ “ਬਚਾਓ! ਬਚਾਓ!” ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।

Verse 31

महिषाऽसुरपुत्रोऽसौ यदा पुर्यां समागतः । प्रमथन्प्रमथान्सर्वान्निजवीर्यमदोद्धतः

ਜਦੋਂ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮਥ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸੇ ਕੁਚਲਣਾ ਤੇ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

तस्मिन्नवसरे देवाश्शक्राद्यास्तत्पराजिताः । शिवस्य शरणं जग्मुर्नत्वा तुष्टुवुरादरात्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ; ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 33

न्यवेदयन्दानवस्य तस्य काश्यां समागमम् । क्लेशाधिक्यं तत्रत्यानां तन्नाथानां विशेषतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾਨਵ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉੱਥੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਥਾਂ ਤੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦਾ।

Verse 34

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव तव पुर्यां गतोसुरः । कष्टं दत्ते त्वज्जनानां तं जहि त्वं कृपानिधे

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ! ਤੇਰੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਆ ਵੜਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੇ ਕਿਰਪਾ-ਨਿਧਾਨ, ਉਸ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ।

Verse 35

यत्रयत्र धरायां च चरणं प्रमिणोति हि । अचलां सचलां तत्र करोति निज भारतः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕਦਮ ਮਾਪਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਡੋਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਬਾ ਕੇ ਚਲਾਇਮਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 36

ऊरुवेगेन तरवः पतंति शिखरैस्सह । यस्य दोर्दंडघातेन चूर्णा स्युश्च शिलोच्चयाः

ਉਸ ਦੇ ਜੰਘਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦਰੱਖ਼ਤ ਚੋਟੀਆਂ ਸਮੇਤ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਂਹ-ਦੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਪੱਥਰੀਲੇ ਟਿੱਲੇ ਵੀ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

यस्य मौलिजसंघर्षाद्घना व्योम त्यजंत्यपि । नीलिमानं न चाद्यापि जह्युस्तत्केशसंगजम्

ਜਿਸ ਦੇ ਮੌਲੀ ਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਘਿਸਾਈ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ-ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਉਹ ਨੀਲਿਮਾ ਉਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।

Verse 38

यस्य विश्वाससंभारैरुत्तरंगा महाब्धयः । नद्योप्यमन्दकल्लोला भवंति तिमिभिस्सह

ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਉੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਗਰ ਝੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਫਾਨ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 39

योजनानां सहस्राणि नव यस्य समुच्छ्रयः । तावानेव हि विस्तारस्तनोर्मायाविनोऽस्य हि

ਉਸ ਮਾਇਆਧਾਰੀ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਤਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਤਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਵੀ—ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਐਸਾ ਸੀ।

Verse 40

यन्नेत्रयोः पिंगलिमा तथा तरलिमा पुनः । विद्युताः नोह्यतेऽद्यापि सोऽयं स्माऽऽयाति सत्वरम्

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿੰਗਲ (ਤਾਂਬੀ) ਚਮਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਚਲ, ਡੋਲਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਝਲਕ—ਅੱਜ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਵੇਖੋ, ਉਹੀ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 41

यां यां दिशं समभ्येति सोयं दुस्सह दानवः । अवध्योऽहं भवामीति स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः

ਜਿਸ ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਉਹ ਅਸਹਿ ਦਾਨਵ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—“ਮੈਂ ਅਵੱਧ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ”; ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਪੁਰਖ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 42

इत्येवं चेष्टितं तस्य दानवस्य निवेदितम् । रक्षस्व भक्तान्देवेश काशीरक्षणतत्पर

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾਨਵ ਦਾ ਵਰਤਾਓ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਦਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ—ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਹੋ।

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इति संप्रार्थितो देवैर्भक्तरक्षणतत्परः । तत्राऽऽजगाम सोरं तद्वधकामनया हरः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ, ਭਗਤ-ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਹਰ, ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸੋਰ ਕੋਲ ਆਇਆ।

Verse 44

आगतं तं समालोक्य शंकरं भक्तवत्सलम् । त्रिशूलहस्तं गर्जंतं जगर्ज स गजासुरः

ਭਗਤਵਤਸਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੰਕਰ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ ਗਜਾਸੁਰ ਵੀ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਗੱਜ ਉਠਿਆ।

Verse 45

ततस्तयोर्महानासीत्समरो दारुणोऽद्भुतः । नानास्त्रशस्त्रसंपातैर्वीरारावं प्रकुर्वतोः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਅਨੇਕਾਂ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ-ਗর্জਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 46

गजासुरोतितेजस्वी महाबलपराक्रमः । विव्याध गिरिशं बाणैस्तीक्ष्णैर्दानवघातिनम्

ਗਜਾਸੁਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿੱਪਤ, ਮਹਾਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨਵ-ਘਾਤਕ ਗਿਰੀਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

अथ रुद्रो रौद्रतनुः स्वशरैरतिदारुणैः । तच्छरांश्चिच्छिदे तूर्णमप्राप्तांस्तिलशो मुने

ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਰੌਦ੍ਰ-ਤਨੁ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਕਣ-ਕਣ ਕਰਕੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

ततो गजासुरः कुद्धोऽभ्यधावत्तं महेश्वरम् । खड्गहस्तः प्रगर्ज्योच्चैर्हतोसीत्यद्य वै मया

ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਗਜਾਸੁਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੜਗ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ—“ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ!”

Verse 49

ततस्त्रिशूलहेतिस्तमायांतं दैत्यपुंगवम् । विज्ञायावध्यमन्येन शूलेनाभिजघान तम्

ਤਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਵਧ੍ਯ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਜਾਇਆ।

Verse 50

प्रोतस्तेन त्रिशूलेन स च दैत्यो गजासुरः । छत्रीकृतमिवात्मानं मन्यमाना जगौ हरम्

ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਦੈਤ੍ਯ ਗਜਾਸੁਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ-ਛਤਰ ਬਣਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 51

गजासुर उवाच । देवदेव महादेव तव भक्तोऽस्मि सर्वथा । जाने त्वां त्रिदिवेशानं त्रिशूलिन्स्मरहारिणम्

ਗਜਾਸੁਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ! ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਭਗਤ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਦਿਵੇਸ਼, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਰਹਾਰੀ (ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ) ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 52

तव हस्ते मम वधो महाश्रेयस्करो मतः । अंधकारे महेशान त्रिपुरांतक सर्वग

ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮੇਰਾ ਵਧ ਹੋਣਾ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ, ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਸ ਅੰਧਕਾਰ (ਅਗਿਆਨ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 53

किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि तच्छृणुष्व कृपाकर । सत्यं ब्रवीमि नासत्यं मृत्युंजय विचारय

ਮੈਂ ਕੁਝ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਕਿਰਪਾਕਰ, ਉਹ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।

Verse 54

त्वमेको जगतां वंद्यो विश्वस्योपरि संस्थितः । कालेन सर्वैर्मर्तव्यं श्रेयसे मृत्युरीदृशः

ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈਂ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮਰਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਯਥਾਕਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਐਸੀ ਮੌਤ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 55

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य शंकरः करुणानिधिः । प्रहस्य प्रत्युवाचेशो माहिषेयं गजासुरम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਰੁਣਾਨਿਧਿ ਸ਼ੰਕਰ ਹੱਸ ਪਏ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ੇਯ ਗਜਾਸੁਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 56

ईश्वर उवाच । महापराक्रमनिधे दानवोत्तम सन्मते । गजासुर प्रसन्नोस्मि स्वानकूलं वरं वृणु

ਈਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮਹਾਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਨਿਧਾਨ, ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਸਨਮਤੀ ਗਜਾਸੁਰ! ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਵਰ ਮੰਗ।

Verse 57

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे गजासुरवधो नाम सप्तपंचाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਗਜਾਸੁਰਵਧ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 58

गजासुर उवाच । यदि प्रसन्नो दिग्वासस्तदा दित्यं वसान मे । इमां कृत्तिं महेशान त्वत्त्रिशूलाग्निपाविताम्

ਗਜਾਸੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦਿਗਵਾਸਸ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ ਤਾਂ, ਹੇ ਆਦਿਤ੍ਯ-ਸਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਖਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰੋ—ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 59

स्वप्रमाणां सुखस्पर्शां रणांगणपणीकृताम् । दर्शनीयां महादिव्यां सर्वदैव सुखावहाम्

ਉਹ ਪੂਰਨ ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ—ਮਾਨੋ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਅ ਵਜੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ, ਮਹਾਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 60

इष्टगंधिस्सदैवास्तु सदैवास्त्वतिकोमला । सदैव निर्मला चास्तु सदैवास्त्वतिमंडनाम्

ਉਹ ਸਦਾ ਮਨੋਹਰ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹੇ; ਸਦਾ ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਰਮ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਰਹੇ।

Verse 61

महातपोनलज्वालां प्राप्यापि सुचिरं विभो । न दग्धा कृत्तिरेषा मे पुण्यगंधनिधेस्ततः

ਹੇ ਵਿਭੋ! ਮਹਾਨ ਤਪ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੈਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਮੇਰੀ ਇਹ ਕ੍ਰਿੱਤੀ ਸੜੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ।

Verse 62

यदि पुण्यवती नैषा मम कृत्ति दिगंबर । तदा त्वदंगसंगोस्याः कथं जातो रणांगणे

“ਜੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੁੰਨਵਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਦਿਗੰਬਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿੱਤੀ (ਚਮੜੇ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ) ਹੈ, ਤਾਂ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?”

Verse 63

अन्यं च मे वरं देहि यदि तुष्टोऽसि शंकर । नामास्तु कृत्तिवासास्ते प्रारभ्याद्यतनं दिनम्

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿਓ—ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ‘ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ’ ਹੋਵੇ।

Verse 64

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वेति स वचस्तस्य शंकरो भक्तवत्सलः । तथेत्युवाच सुप्रीतो महिषासुरजं च तम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਕਤਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, “ਤਥਾਸਤੁ”; ਅਤੇ ਮਹਿਸਾਸੁਰ-ਵੰਸ਼ਜ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 65

पुनः प्रोवाच प्रीतात्मा दानवं तं गजासुरम् । भक्तप्रियो महेशानो भक्तिनिर्मलमानसम्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਮਨ ਵਾਲੇ—ਉਸ ਦਾਨਵ ਗਜਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੋਲੇ।

Verse 66

ईश्वर उवाच । इदं पुण्यं शरीरं ते क्षेत्रेऽस्मिन्मुक्तिसाधने । मम लिंगं भवत्वत्र सर्वेषां मुक्तिदायकम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੁਕਤੀ-ਸਾਧਕ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੰਨ੍ਯ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਬਣੇ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

Verse 67

कृत्तिवासेश्वरं नाम महापातकनाशनम् । सर्वेषामेव लिंगानां शिरोभूतं विमुक्तिदम्

ਇਹ ‘ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸਭ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਮੌਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 68

कथयित्वेति देवेशस्तत्कृतिं परिगृह्य च । गजासुरस्य महतीं प्रावृणोद्धि दिगंबरः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੇ ਉਹ ਖਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਦਿਗੰਬਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਗਜਾਸੁਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਢੱਕ ਲਿਆ।

Verse 69

महामहोत्सवो जातस्तस्मिन्नह्नि मुनीश्वर । हर्षमापुर्जनास्सर्वे काशीस्थाः प्रमथास्तथा

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਮਹਾਨ ਮਹੋਤਸਵ ਹੋਇਆ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਭ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਥ ਗਣ ਵੀ ਹರ್ಷਿਤ ਹੋਏ।

Verse 70

हरि ब्रह्मादयो देवा हर्षनिर्भरमानसाः । तुष्टुवुस्तं महेशानं नत्वा सांजलयस्ततः

ਤਦ ਹਰਿ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 71

हते तस्मिन्दानवेशे माहिषे हि गजासुरे । स्वस्थानं भेजिरे देवा जगत्स्वास्थ्यमवाप च

ਜਦੋਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ, ਭੈਂਸੇ ਦੇ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਗਜਾਸੁਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ ਅਤੇ ਜਗਤ ਨੇ ਮੁੜ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 72

इत्युक्तं चरितं शंभोर्भक्तवात्सल्यसूचकम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धनम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਪਾਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤ-ਵਾਤਸਲਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਰਗਯ ਪੁੰਨ, ਯਸ਼, ਆਯੁ ਅਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 73

य इदं शृणुयात्प्रीत्या श्रावयेद्वा शुचिव्रतः । स भुक्त्वा च महासौख्यं लभेतांते परं सुखम्

ਜੋ ਸ਼ੁਚਿ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਵਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮਹਾ-ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।