
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਰਮਤਾ ਅਤੇ ਭਕਤ-ਵਾਤਸਲ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੁਰ ਬਾਣ ਤਾਣਡਵ ਕਰਕੇ ਪਾਰਵਤੀ-ਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਤਾਂਜਲੀ ਕਰਕੇ ਦੇਵਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਵਜੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭੁਜਾਂ ਯੋਗ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਦਵੰਦੀ ਬਿਨਾਂ ਬੋਝ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਯਮ, ਅਗਨੀ, ਵਰੁਣ, ਕੁਬੇਰ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਗਰਵ ਦਿਖਾ ਕੇ ਉਹ ‘ਯੁੱਧ ਦਾ ਆਗਮਨ’ ਮੰਗਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਘਾਇਲ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੁਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹਿੰਸਾ-ਲਾਲਸਾ ਮਿਲ ਕੇ ਨੈਤਿਕ ਸੰਕਟ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਸੁਧਾਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । शृणुष्वान्यच्चरित्रं च शिवस्य परमात्मनः । भक्तवात्सल्यसंगर्भि परमानन्ददायकम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੁਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹੋਰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਭਕਤ-ਵਾਤਸਲ੍ਯ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।”
Verse 2
पुरा बाणासुरो नाम दैवदोषाच्च गर्वितः । कृत्वा तांडवनृत्यं च तोषयामास शंकरम्
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਬਾਣਾਸੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਸੀ; ਦੈਵ-ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਤਾਣਡਵ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 3
ज्ञात्वा संतुष्टमनसं पार्वतीवल्लभं शिवम् । उवाच चासुरो बाणो नतस्कन्धः कृतांजलिः
ਪਾਰਵਤੀ-ਵੱਲਭ ਸ਼ਿਵ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਸੁਰ ਬਾਣ ਨੇ ਮੋਢੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਨਯ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
Verse 4
बाण उवाच । देवदेव महादेव सर्वदेवशिरोमणे । त्वत्प्रसादाद्बली चाहं शृणु मे परमं वचः
ਬਾਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰੋਮਣੀ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।
Verse 5
दोस्सहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवेत् । त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वदृते समम्
ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਯੋਧੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਤੁਲ ਨਹੀਂ।
Verse 6
हे देव किमनेनापि सहस्रेण करोम्यहम् । बाहूनां गिरितुल्यानां विना युद्धं वृषध्वज
ਹੇ ਦੇਵ! ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਹਜ਼ਾਰ (ਸਹਾਇਕਾਂ) ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ! ਪਹਾੜ ਵਰਗੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਯੁੱਧ ਹੀ ਕੰਮ ਸਿਧ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।
Verse 7
कडूंत्या निभृतैदोंर्भिर्युयुत्सुर्दिग्गजानहम् । पुराण्याचूर्णयन्नद्रीन्भीतास्तेपि प्रदुद्रुवुः
ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਯਤ ਪਰ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਗਗਜ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਪੁਰਾਤਨ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਤਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵੈਰੀ ਵੀ ਭੱਜ ਗਏ।
Verse 8
मया यमः कृतो योद्धा वह्निश्च कृतको महान् । वरुणश्चापि गोपालो गवां पालयिता तथा
ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਯਮ ਨੂੰ ਯੋਧਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਾਨ, ਨਿਯੁਕਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਰੁਣ ਵੀ ਗੋਪਾਲ ਬਣਿਆ—ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹੋਇਆ।
Verse 9
गजाध्यक्षः कुबेरस्तु सैरन्ध्री चापि निरृतिः । जितश्चाखंडलो लोके करदायी सदा कृतः
ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕੁਬੇਰ ਵੀ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ; ਸੈਰੰਧਰੀ ਸਮੇਤ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਜਿੱਤੀ ਗਈ। ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡਲ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਖਿਰਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
Verse 10
युद्धस्यागमनं ब्रूहि यत्रैते बाहवो मम । शत्रुहस्तप्रयुक्तश्च शस्त्रास्त्रैर्जर्जरीकृताः
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਇਹ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ—ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਚਲਾਏ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਬਾਂਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ?
Verse 11
पतंतु शत्रुहस्ताद्वा पातयन्तु सहस्रधा । एतन्मनोरथं मे हि पूर्णं कुरु महेश्वर
ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵਾਂ ਜਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ ਡਾਹ ਦੇਣ—ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰ।
Verse 12
सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रस्त्वट्टहासं महाद्भुतम् । कृत्वाऽब्रवीन्महामन्युर्भक्तबाधाऽपहारकः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦਭੁਤ, ਗੰਭੀਰ ਅੱਟਹਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾ ਕ੍ਰੋਧ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਧਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
रुद्र उवाच । धिग्धिक्त्वां सर्वतो गर्विन्सर्वदैत्यकुलाधम । बलिपुत्रस्य भक्तस्य नोचितं वच ईदृशम्
ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਧਿਕ ਧਿਕ ਤੈਨੂੰ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੈਤ੍ਯ ਕੁਲ ਦਾ ਅਧਮ! ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਤੈਨੂੰ ਸੋਭਦੇ ਨਹੀਂ।
Verse 14
दर्पस्यास्य प्रशमनं लप्स्यसे चाशु दारुणम् । महायुद्धमकस्माद्वै बलिना मत्समेन हि
“ਇਸ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟੁੱਟਦਾ ਵੇਖੇਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਬਲਵਾਨ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਜਾਵੇਗਾ।”
Verse 15
तत्र ते गिरिसंकाशा बाहवोऽनलकाष्ठवत् । छिन्ना भूमौ पतिष्यंति शस्त्रास्त्रैः कदलीकृताः
ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਬਾਂਹਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਕੇਲੇ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਾਂਗ ਛਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ।
Verse 16
यदेष मानुषशिरो मयूरसहितो ध्वजः । विद्यते तव दुष्टात्मंस्तस्य स्यात्पतनं यदा
ਹੇ ਦੁਸ਼ਟਾਤਮਾ! ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੋਰ-ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਤੇਰਾ ਇਹ ਧੁਜਾ ਖੜਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਪਤਨ ਰੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਧੁਜਾ ਡਿੱਗੇਗਾ, ਤਦੋਂ ਤੇਰਾ ਪਤਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 17
स्थापितस्यायुधागारे विना वातकृतं भयम् । तदा युद्धं महाघोरं संप्राप्तमिति चेतसि
ਹਥਿਆਰ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨੇ ਉਕਸਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਡਰ ਉੱਠਿਆ; ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ—“ਹੁਣ ਇੱਕ ਮਹਾਘੋਰ ਯੁੱਧ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।”
Verse 18
निधाय घोरं संग्रामं गच्छेथाः सर्वसैन्यवान् । सांप्रतं गच्छ तद्वेश्म यतस्तद्विद्यते शिवः
“ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਇਹ ਘੋਰ ਜੰਗ ਛੇੜ ਕੇ, ਹੁਣ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਜਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।”
Verse 19
तथा तान्स्वमहोत्पातांस्तत्र द्रष्टासि दुर्मते । इत्युक्त्वा विररामाथ गर्वहृद्भक्तवत्सलः
“ਅਤੇ ਉੱਥੇ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਉਹ ਮਹਾਂ ਉਤਪਾਤ ਵੀ ਵੇਖੇਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਭਕਤ-ਵਤਸਲ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 20
सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा रुद्रमभ्यर्च्य दिव्यैरजंलिकुड्मलैः । प्रणम्य च महादेवं बाणश्च स्वगृहं गतः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਣ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਜੰਲੀ ਬੂਟੀ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਬਾਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 21
कुंभाण्डाय यथावृत्तं पृष्टः प्रोवाच हर्षितः । पर्यैक्षिष्टासुरो बाणस्तं योगं ह्युत्सुकस्सदा
ਕੁੰਭਾਂਡ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਧਰ ਅਸੁਰ ਬਾਣ ਉਸ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਨਿੱਤ ਉਤਸੁਕ।
Verse 22
अथ दैवात्कदाचित्स स्वयं भग्नं ध्वजं च तम् । दृष्ट्वा तत्रासुरो बाणो हृष्टो युद्धाय निर्ययौ
ਫਿਰ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਧਵਜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੁਰ ਬਾਣ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
Verse 23
स स्वसैन्यं समाहूय संयुक्तः साष्टभिर्गणैः । इष्टिं सांग्रामिकां कृत्वा दृष्ट्वा सांग्रामिकं मधु
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਅੱਠ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਯੁੱਧ-ਇਸ਼ਟੀ (ਸਾਂਗ੍ਰਾਮਿਕ ਯਜ੍ਞ) ਕਰ ਕੇ, ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ‘ਸਾਂਗ੍ਰਾਮਿਕ ਮਧੁ’ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 24
ककुभां मंगलं सर्वं संप्रेक्ष्य प्रस्थितोऽभवत् । महोत्साहो महावीरो बलिपुत्रो महारथः
ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮੰਗਲ ਲੱਛਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹੋਤਸਾਹੀ ਮਹਾਵੀਰ ਮਹਾਰਥੀ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 25
इति हृत्कमले कृत्वा कः कस्मादागमिष्यति । योद्धा रणप्रियो यस्तु नानाशस्त्रास्त्रपारगः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਦੇਣ ਤੇ, ਕੌਣ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਰਣ-ਪ੍ਰਿਯ ਯੋਧਾ ਅਨੇਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਤਦ ਅਜੇਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 26
यस्तु बाहुसहस्रं मे छिनत्त्वनलकाष्ठवत् । तथा शस्त्रैर्महातीक्ष्णैश्च्छिनद्मि शतशस्त्विह
ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 27
एतस्मिन्नंतरे कालः संप्राप्तश्शंकरेण हि । यत्र सा बाणदुहिता सुजाता कृतमंगला
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵਿਧਾਨਾ ਨਾਲ ਨਿਯਤ ਘੜੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਜਿੱਥੇ ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ ਸੁਜਾਤਾ ਮੰਗਲ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਸੀ।
Verse 28
माधवं माधवे मासि पूजयित्वा महानिशि । सुप्ता चांतः पुरे गुप्ते स्त्रीभावमुपलंभिता
ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ (ਵੈਸਾਖ) ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀ; ਅਤੇ ਜਾਗਣ/ਦਿੱਖਣ ਤੇ ਉਹ ਇਸਤਰੀ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਮਿਲੀ।
Verse 29
गौर्या संप्रेषितेनापि व्याकृष्टा दिव्यमायया । कृष्णात्मजात्मजेनाथ रुदंती सा ह्यनाथवत्
ਗੌਰੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਲਈ ਗਈ; ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
Verse 30
स चापि तां बलाद्भुक्त्वा पार्वत्याः सखिभिः पुनः । नीतस्तु दिव्ययोगेन द्वारकां निमिषांतरात्
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਇਕ ਝਪਕ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 31
मृदिता सा तदोत्थाय रुदंती विविधा गिरः । सखीभ्यः कथयित्वा तु देहत्यागे कृतक्षणा
ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਉੱਠੀ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਬੋਲ ਬੋਲੀ। ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 32
सख्या कृतात्मनो दोषं सा व्यास स्मारिता पुनः । सर्वं तत्पूर्ववृत्तांतं ततो दृष्ट्वा च सा भवत्
ਤਦ, ਹੇ ਵਿਆਸ, ਸਖੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਮੁੜ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ। ਫਿਰ ਪਿਛਲਾ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਚੇਤ ਹੋ ਗਈ।
Verse 33
अब्रवीच्चित्रलेखां च ततो मधुरया गिरा । ऊषा बाणस्य तनया कुंभांडतनयां मुने
ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਕੁੰਭਾਂਡ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
Verse 34
ऊषोवाच । सखि यद्येष मे भर्ता पार्वत्या विहितः पुरा । केनोपायेन ते गुप्तः प्राप्यते विधिवन्मया
ਊਸ਼ਾ ਬੋਲੀ—“ਸਖੀ! ਜੇ ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ?”
Verse 35
कस्मिन्कुले स वा जातो मम येन हृतं मनः । इत्युषावचनं श्रुत्वा सखी प्रोवाच तां तदा
“ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੁਰਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈ?” ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਖੀ ਨੇ ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Verse 36
चित्रलेखोवाच । त्वया स्वप्ने च यो दृष्टः पुरुषो देवि तं कथम् । अहं संमानयिष्यामि न विज्ञातस्तु यो मम
ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਉਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।”
Verse 37
दैत्यकन्या तदुक्ते तु रागांधा मरणोत्सुका । रक्षिता च तया सख्या प्रथमे दिवसे ततः
ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਦੈਤ-ਕੰਨਿਆ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਨੀ ਹੋ ਕੇ ਮੌਤ ਲਈ ਵੀ ਉਤਾਵਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਸਖੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 38
पुनः प्रोवाच सोषा वै चित्रलेखा महामतिः । कुंभांडस्य सुता बाणतनयां मुनिसत्तम
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ, ਫਿਰ ਕੁੰਭਾਂਡ ਦੀ ਧੀ ਮਹਾਮਤੀ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਹਾ।
Verse 39
चित्रलेखोवाच । व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाष्यते । समानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश
ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਜੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗੀ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ?”
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा वस्त्रपुटके देवान्दैत्यांश्च दानवान् । गन्धर्वसिद्धनागांश्च यक्षादींश्च तथालिखत्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਪੜੇ ਦੇ ਪੁਟਕੇ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।
Verse 41
तथा नरांस्तेषु वृष्णीञ्शूरमानकदुंदुभिम् । व्यलिखद्रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं नरसत्तमम्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ—ਸ਼ੂਰ, ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ—ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ; ਅਤੇ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।
Verse 42
अनिरुद्धं विलिखितं प्राद्युम्निं वीक्ष्य लज्जिता । आसीदवाङ्मुखी चोषा हृदये हर्षपूरिता
ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ ਊਸ਼ਾ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਨੀਵਾਂ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਬੋਲ ਰਹਿਤ ਰਹੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
Verse 43
ऊषा प्रोवाच चौरोऽसौ मया प्राप्तस्तु यो निशि । पुरुषः सखि येनाशु चेतोरत्नं हृतं मम
ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਖੀ! ਜੋ ਪੁਰਖ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਚੋਰ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਝਟ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਰਤਨ ਚੁਰਾ ਲਿਆ।
Verse 44
यस्य संस्पर्शनादेव मोहिताहं तथाभवम् । तमहं ज्ञातुमिच्छामि वद सर्वं च भामिनि
ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ (ਤੇਜਸਵਿਨੀ), ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ।
Verse 45
कस्यायमन्वये जातो नाम किं चास्य विद्यते । इत्युक्ता साब्रवीन्नाम योगिनी तस्य चान्वयम्
ਜਦ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ—“ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?” ਤਦ ਯੋਗਿਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
Verse 46
सर्वमाकर्ण्य सा तस्य कुलादि मुनिसत्तम । उत्सुका बाणतनया बभाषे सा तु कामिनी
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ, ਉਸ ਦੀ ਕੁਲ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ—ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਵਿਹਵਲ—ਤਦ ਬੋਲ ਪਈ।
Verse 47
ऊषोवाच । उपायं रचय प्रीत्या तत्प्राप्त्यै सखि तत्क्षणात् । येनोपायेन तं कांतं लभेयं प्राणवल्लभम्
ਊਸ਼ਾ ਬੋਲੀ—ਹੇ ਸਖੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਉਸ ਕਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।
Verse 48
यं विनाहं क्षणं नैकं सखि जीवितुमुत्सहे । तमानयेह सद्यत्नात्सुखिनीं कुरु मां सखि
ਹੇ ਸਖੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕਰ ਦੇ, ਸਖੀ।
Verse 49
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्ता सा तथा बाणात्मजया मंत्रिकन्यका । विस्मिताभून्मुनिश्रेष्ठ सुविचारपराऽभवत्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।
Verse 50
ततस्सखीं समाभाष्य चित्रलेखा मनोजवा । बुद्ध्वा तं कृष्णपौत्रं सा द्वारकां गंतुमुद्यता
ਫਿਰ ਸਖੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਮਨੋਵੇਗ ਵਾਲੀ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪੌਤਰਾ ਹੈ—ਦੁਆਰਕਾ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।
Verse 51
ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां तृतीये तु गतेऽहनि । आप्रभातान्मुहूर्ते तु संप्राप्ता द्वारकां पुरीम्
ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ, ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ, ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਆਰਕਾ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
Verse 52
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहि तायां पंचमे युद्धखण्डे ऊषाचरित्रवर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਊਸ਼ਾ-ਚਰਿਤ੍ਰ-ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬਾਵਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 53
क्रीडन्नारीजनैस्सार्द्धं प्रपिबन्माधवी मधु । सर्वांगसुन्दरः श्यामः सुस्मितो नवयौवनः
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਾਧਵੀ ਮਧੁ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਮੰਦ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲਾ, ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
Verse 54
ततः खट्वां समारूढमंधकारपटेन सा । आच्छादयित्वा योगेन तामसेन च माधवम्
ਤਦ ਉਹ ਖਟਵਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਤਾਮਸ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 55
ततस्सा मूर्ध्नि तां खट्वां गृहीत्वा निमिषांतरात् । संप्राप्ता शोणितपुरं यत्र सा बाणनंदिनी
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਖਟਵਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਅੱਖ ਝਪਕਦੇ ਹੀ ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ—ਜਿੱਥੇ ਬਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਧੀ ਵੱਸਦੀ ਸੀ।
Verse 56
कामार्ता विविधान्भावाञ्चकारोन्मत्तमानसा । आनीतमथ तं दृष्ट्वा तदा भीता च साभवत्
ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਨਮੱਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਭਾਵ ਦਿਖਾਉਣ ਲੱਗੀ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਡਰ ਗਈ।
Verse 57
अंतःपुरे सुगुप्ते च नवे तस्मिन्समागमे । यावत्क्रीडितुमारब्धं तावज्ज्ञातं च तत्क्षणात्
ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਦੇ ਉਸ ਨਵੇਂ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਖੇਡ-ਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਓਸੇ ਪਲ ਉਹ ਗੱਲ ਜਾਣੀ ਗਈ।
Verse 58
अंतःपुरद्वारगतैर्वेत्रजर्जरपाणिभिः । इंगितैरनुमानैश्च कन्यादौःशील्यमाचरन्
ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਤਰ-ਡੰਡੇ ਫੜੇ ਸੇਵਕ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਖਮ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸ਼ੀਲ-ਚਲਣ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਤਦਨੁਸਾਰ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 59
स चापि दृष्टस्तैस्तत्र नरो दिव्यवपुर्धरः । तरुणो दर्शनीयस्तु साहसी समरप्रियः
ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ—ਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਸਾਹਸੀ ਅਤੇ ਰਣ-ਪ੍ਰਿਯ।
Verse 60
तं दृष्ट्वा सर्वमाचख्युर्बाणाय बलिसूनवे । पुरुषास्ते महावीराः कन्यान्तःपुररक्षकाः
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਪੁਰਖ—ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ—ਬਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਣ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ।
Verse 61
द्वारपाला ऊचुः । देव कश्चिन्न जानीते गुप्तश्चांतःपुरे बलात् । स कस्तु तव कन्यां वै स्वयंग्राहादधर्षयत्
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਬੋਲੇ—“ਹੇ ਦੇਵ! ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ; ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਘੁੱਸ ਆਇਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਰਯਾਦਾ ਭੰਗ ਕੀਤੀ?”
Verse 62
दानवेन्द्र महाबाहो पश्यपश्यैनमत्र च । यद्युक्तं स्यात्तत्कुरुष्व न दुष्टा वयमित्युत
“ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਮਹਾਬਾਹੋ! ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਵੇਖੋ। ਜੋ ਯੋਗ ਤੇ ਠੀਕ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਕਰੋ; ਅਸੀਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਨਹੀਂ”—ਇਉਂ ਉਹ ਬੋਲੇ।
Verse 63
सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । विस्मितोभून्मुनिश्रेष्ठ कन्यायाः श्रुतदूषणः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਬਾਰੇ ਨਿੰਦਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ।
Bāṇāsura pleases Śiva through a tāṇḍava dance and, after offering reverential praise, petitions Śiva for the advent of a war with worthy opponents.
It exposes the ambiguity of empowered devotion: divine gifts (e.g., a thousand arms) can inflate ego and generate violent craving, prompting Śiva’s role as regulator of śakti and restorer of dharmic equilibrium.
Śiva is emphasized as paramātman, Devadeva/Mahādeva, Pārvatīvallabha (beloved of Pārvatī), and Vṛṣadhvaja—simultaneously accessible through bhakti and supreme over all cosmic authorities.