त्रिपुरमोहनम् (Tripuramohana — “The Delusion/Enchanting of Tripura”)

Verse 1

व्यास उवाच । दैत्यराजे दीक्षिते च मायिना तेन मोहिते । किमुवाच तदा मायी किं चकार स दैत्यपः

ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦੀਖ਼ਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਮਾਇਆਵੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਮਾਈ ਕੀ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦੈਤਪਤੀ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ?

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । दीक्षां दत्त्वा यतिस्तस्मा अरिहन्नारदादिभिः । शिष्यैस्सेवितपादाब्जो दैत्यराजानमब्रवीत्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਜਿਸ ਯਤੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨ ਅਰਿਹਨ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 3

अरिहन्नुवाच । शृणु दैत्यपते वाक्यं मम सञ्ज्ञानगर्भितम् । वेदान्तसारसर्वस्वं रहस्यं परमोत्तमम्

ਅਰਿਹਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੈਤ੍ਯਪਤੇ, ਮੇਰੇ ਸੱਚੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ-ਸਰਬਸਵ, ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 4

अनादिसिद्धस्संसारः कर्तृकर्मविवर्जितः । स्वयं प्रादुर्भवत्येव स्वयमेव विलीयते

ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਅਨਾਦਿ ਤੋਂ ਆਪੇ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੈ, ਸੁਤੰਤਰ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखंडे त्रिपुरमोहनं नाम पञ्चमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਤ੍ਰਿਪੁਰਮੋਹਨ’ ਨਾਮਕ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 6

यद्ब्रह्मविष्णुरुद्राख्यास्तदाख्या देहिनामिमाः । आख्यायथास्मदादीनामरिहन्नादिरुच्यते

‘ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦ੍ਰ’ ਇਹ ਨਾਮ ਤਾਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੇਵਲ ਉਪਾਧੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਸਾਡੇ ਆਦਿ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਨਾਦਿ ‘ਅਰਿਹਨ’—ਸ਼ਤ੍ਰੁਹੰਤਾ—ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

देहो यथास्मदादीनां स्वकालेन विलीयते । ब्रह्मादि मशकांतानां स्वकालाल्लीयते तथा

ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਮੱਛਰ ਤੱਕ ਸਭ ਦੇ ਦੇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 8

विचार्यमाणे देहेऽस्मिन्न किंचिदधिकं क्वचित् । आहारो मैथुनं निद्रा भयं सर्वत्र यत्समम्

ਇਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਚਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਆਹਾਰ, ਮੈਥੁਨ, ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਭਯ—ਇਹ ਸਭ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।

Verse 9

निराहारपरीमाणं प्राप्य सर्वो हि देहभृत् । सदृशीमेव संतृप्तिं प्राप्नुयान्नाधिकेतराम्

ਆਹਾਰ ਤੋਂ ਵਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗ ਮਾਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਰ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਉਚਿਤ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਅਤਿ ਨਹੀਂ।

Verse 10

यथा वितृषिताः स्याम पीत्वा पेयं मुदा वयम् । तृषितास्तु तथान्येपि न विशेषोऽल्पकोधिकः

ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੇਯ ਪੀ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਵਿਚ ਛੋਟਾ-ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਭੇਦ ਨਹੀਂ।

Verse 11

संतु नार्यः सहस्राणि रूपलावण्यभूमयः । परं निधुवने काले ह्यैकेवेहोपयुज्यते

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਰੂਪ ਤੇ ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ; ਪਰ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਹੀ ਸਾਥਣ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 12

अश्वाः परश्शतास्संतु संत्वेनेकैप्यनेकधा । अधिरोहे तथाप्येको न द्वितीयस्तथात्मनः

ਸੈਂਕੜੇ ਘੋੜੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਣ; ਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕੋ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ।

Verse 13

पर्यंकशायिनां स्वापे सुखं यदुपजायते । तदेव सौख्यं निद्राभिर्भूतभूशायिनामपि

ਖੱਟ ਉੱਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁਖ ਉਸੇ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 14

यथैव मरणाद्भीतिरस्मदादिवपुष्मताम् । ब्रह्मादिकीटकांतानां तथा मरणतो भयम्

ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੀੜੇ ਤੱਕ ਸਭ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਭੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

सर्वे तनुभृतस्तुल्या यदि बुद्ध्या विचार्य्यते । इदं निश्चित्य केनापि नो हिंस्यः कोऽपि कुत्रचित्

ਜੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 16

धर्मो जीवदयातुल्यो न क्वापि जगतीतले । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या जीवदया नृभिः

ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜੀਵਦਇਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 17

एकस्मिन्रक्षिते जीवे त्रैलोक्यं रक्षितं भवेत् । घातिते घातितं तद्वत्तस्माद्रक्षेन्न घातयेत्

ਇੱਕ ਜੀਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਜੀਵ ਦਾ ਘਾਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਘਾਤ; ਇਸ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੱਤਿਆ ਨਾ ਕਰਵਾਓ।

Verse 18

अहिंसा परमो धर्मः पापमात्मप्रपीडनम् । अपराधीनता मुक्तिस्स्वर्गोऽभिलषिताशनम्

ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੀੜਨਾ ਪਾਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਪਰਾਧ-ਰਹਿਤਤਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਇੱਛਿਤ ਭੋਗਾਂ ਤੇ ਆਹਾਰ ਦੇ ਸੁਖ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ।

Verse 19

पूर्वसूरिभिरित्युक्तं सत्प्रमाणतया ध्रुवम् । तस्मान्न हिंसा कर्त्तव्यो नरैर्नरकभीरुभिः

ਇਹ ਗੱਲ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਸੱਚ ਵਜੋਂ ਕਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਰਕ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 20

न हिंसासदृशं पापं त्रैलोक्ये सचराचरे । हिंसको नरकं गच्छेत्स्वर्गं गच्छेदहिंसकः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ—ਹਿੰਸਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਹਿੰਸਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

संति दानान्यनेकानि किं तैस्तुच्छफलप्रदैः । अभीतिसदृशं दानं परमेकमपीह न

ਦਾਨ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਤੱਛ ਫਲ ਦੇਣ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇੱਥੇ ਅਭੈ-ਦਾਨ ਵਰਗਾ ਪਰਮ ਦਾਨ ਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 22

इह चत्वारि दानानि प्रोक्तानि परमर्षिभिः । विचार्य नानाशास्त्राणि शर्मणेऽत्र परत्र च

ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਦਾਨ ਕਹੇ ਹਨ; ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 23

भीतेभ्यश्चाभयं देयं व्याधितेभ्यस्तथोषधम् । देया विद्यार्थिनां विद्या देयमन्नं क्षुधातुरे

ਡਰੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈ; ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਇੱਛੁਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੁੱਖੇ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 24

यानि यानीह दानानि बहुमुन्युदितानि च । जीवाभयप्रदानस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

ਇੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਜੋ ਦਾਨ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 26

अर्थानुपार्ज्य बहुशो द्वादशायतनानि वै । परितः परिपूज्यानि किमन्यैरिह पूजितैः

ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨਾਂ ਦੀ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 27

पंचकर्मेन्द्रियग्रामाः पंच बुद्धींद्रियाणि च । मनो बुद्धिरिह प्रोक्तं द्वादशायतनं शुभम्

ਪੰਜ ਕਰਮੇਂਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਪੰਜ ਗਿਆਨੇਂਦ੍ਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ—ਇਹੀ ਸ਼ੁਭ ਬਾਰਾਂ ਆਯਤਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 28

इहैव स्वर्गनरकौ प्राणिनां नान्यतः क्वचित् । सुखं स्वर्गः समाख्याता दुःखं नरकमेव हि

ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਸੁਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਭੋਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਸੁਖ ਨੂੰ ‘ਸੁਰਗ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ‘ਨਰਕ’ ਹੈ।

Verse 29

सुखेषु भुज्यमानेषु यत्स्याद्देहविसर्जनम् । अयमेव परो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः

ਸੁਖ ਭੋਗਦਿਆਂ ਭੋਗਦਿਆਂ ਵੀ ਜੇ ਦੇਹ-ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਹੀ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਹੈ—ਤੱਤਵ-ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ।

Verse 30

वासनासहिते क्लेशसमुच्छेदे सति ध्रुवम् । अज्ञानो परमो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः

ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਛੇਦ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੱਤਵ-ਚਿੰਤਕ ਜਾਣਨ: ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਹੈ।

Verse 31

प्रामाणिकी श्रुतिरियं प्रोच्यते वेदवादिभिः । न हिंस्यात्सर्वभूतानि नान्या हिंसा प्रवर्तिका

ਇਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਹਿੰਸਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵੀ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 32

अग्निष्टोमीयमिति या भ्रामिका साऽसतामिह । न सा प्रमाणं ज्ञातॄणां पश्वालंभनकारिका

ਇੱਥੇ “ਇਹ ਕਰਮ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮੀਯ ਹੈ” ਵਾਲੀ ਧਾਰਨਾ ਝੂਠੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭ੍ਰਮਨਾ ਹੈ। ਵਿਵੇਕੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਪਸ਼ੂ-ਵਧ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 33

वृक्षांश्छित्वा पशून्हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम् । दग्ध्वा वह्नौ तिलाज्यादि चित्रं स्वर्गोऽभिलष्यते

ਦਰੱਖ਼ਤ ਕੱਟ ਕੇ, ਪਸ਼ੂ ਮਾਰ ਕੇ, ਖੂਨ ਦੀ ਚਿਕੜ ਬਣਾਕੇ—ਫਿਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਿਲ, ਘਿਉ ਆਦਿ ਸਾੜ ਕੇ—ਅਜੀਬ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਹੀ ਲਕਸ਼ ਮੰਨ ਕੇ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

इत्येवं स्वमतं प्रोच्य यतिस्त्रिपुरनायकम् । श्रावयित्वाखिलान् पौरानुवाच पुनरादरात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਨਾਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਤ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਯਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ।

Verse 35

दृष्टार्थप्रत्ययकरान्देहसौख्यैकसाधकान् । बौद्धागम विनिर्दिष्टान्धर्मान्वेदपरांस्ततः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੌੱਧ ਆਗਮ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਉਹ ਧਰਮ-ਮਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਦਿੱਖਦੇ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਹ-ਸੁਖ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਲਕਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੇਦ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਏ।

Verse 36

आनंदं ब्रह्मणो रूपं श्रुत्यैवं यन्निगद्यते । तत्तथैव ह मंतव्यं मिथ्या नानात्वकल्पना

ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਆਨੰਦ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਥਾਰਥ ਸਮਝੋ; ਬਹੁਤਾਈ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਸਰਬਥਾ ਝੂਠ ਹਨ।

Verse 37

यावत्स्वस्थमिदं वर्ष्म यावन्नेन्द्रियविक्लवः । यावज्जरा च दूरेऽस्ति तावत्सौख्यं प्रसाधयेत्

ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਦੇਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਬੁਢਾਪਾ ਦੂਰ ਹੈ—ਤਦ ਤੱਕ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚੇ ਸੁਖ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 38

अस्वास्थ्येन्द्रियवैकल्ये वार्द्धके तु कुतस्सुखम् । शरीरमपि दातव्यमर्थिभ्योऽतस्सुखेप्सुभिः

ਬਿਮਾਰੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਕਿੱਥੇ? ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸੱਚਾ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਅਰਪਣ ਕਰਨ।

Verse 39

याचमानमनोवृत्तिप्रीणने यस्य नो जनिः । तेन भूर्भारवत्येषा समुद्रागद्रुमैर्न हि

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਭਿਖਾਰੀ ਵਰਗੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਨਮਦੀ, ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਭਾਰਵਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ।

Verse 40

सत्वरं गत्वरो देहः संचयास्सपरिक्षयाः । इति विज्ञाय विज्ञाता देहसौख्यं प्रसाधयेत्

ਦੇਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਾਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਘਟਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਖ-ਸੰਭਾਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇ।

Verse 41

श्ववाय सकृमीणां च प्रातर्भोज्यमिदं वपुः । भस्मांतं तच्छरीरं च वेदे सत्यं प्रपठ्यते

ਇਹ ਦੇਹ ਸਵੇਰੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 42

मुधा जातिविकषोयं लोकेषु परिकल्प्यते । मानुष्ये सति सामान्ये कोऽधर्मः कोऽथ चोत्तमः

ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਜਾਤਿ-ਭੇਦ’ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਣਾ ਵਿਅਰਥ ਘੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹੀ ਸਾਂਝਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਧਰਮ ਕੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮਤਾ ਕੀ?

Verse 43

ब्रह्मादिसृष्टिरेषेति प्रोच्यते वृद्धपूरुषैः । तस्य जातौ सुतौ दक्षमरीची चेति विश्रुतौ

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਬ੍ਰਹਮਾ-ਆਦਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਆਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 44

मारीचेन कश्यपेन दक्षकन्यास्सुलोचनाः । धर्मेण किल मार्गेण परिणीतास्त्रयोदश

ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਧੀ-ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੁਲੋਚਨਾ ਤੇਰਾਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਧਿਵਤ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

Verse 45

अपीदानींतनैर्मर्त्यैरल्पबुद्धिपराक्रमैः । अपि गम्यस्त्वगम्योऽयं विचारः क्रियते मुधा

ਅੱਜ ਦੇ ਅਲਪ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਅਲਪ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਮਰਤ੍ਯ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਅਰਥ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗਮ੍ਯ ਹੈ ਜਾਂ ਅਗਮ੍ਯ; ਤੱਤ੍ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ।

Verse 46

मुखबाहूरुसञ्जातं चातुर्वर्ण्य सहोदितम् । कल्पनेयं कृता पूर्वैर्न घटेत विचारतः

‘ਮੂੰਹ, ਬਾਂਹਾਂ, ਜੰਘਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਉਤਪੰਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਚਾਤੁਰਵਰਣ੍ਯ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਇਹ ਸੱਚ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।

Verse 47

एकस्यां च तनौ जाता एकस्माद्यदि वा क्वचित् । चत्वारस्तनयास्तत्किं भिन्नवर्णत्वमाप्नुयुः

ਜੇ ਇਕੋ ਦੇਹ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇਕੋ ਹੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਣ (ਰੂਪ-ਰੰਗ) ਕਿਵੇਂ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

Verse 48

वर्णावर्णविभागोऽयं तस्मान्न प्रतिभासते । अतो भेदो न मंतव्यो मानुष्ये केनचित्क्वचित्

ਇਸ ਲਈ ‘ਵਰਨ’ ਅਤੇ ‘ਅਵਰਨ’ ਦੀ ਇਹ ਵੰਡ ਅਸਲ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ, ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । इत्थमाभाष्य दैत्येशं पौरांश्च स यतिर्मुने । सशिष्यो वेदधर्माश्च नाशयामास चादरात्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਯਤੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵੇਦਿਕ ਧਰਮ-ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 50

स्त्रीधर्मं खंडयामास पातिव्रत्यपरं महत् । जितेन्द्रियत्वं सर्वेषां पुरुषाणां तथैव सः

ਉਸ ਨੇ ਪਾਤਿਵ੍ਰਤ੍ਯ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮਹਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸੰਯਮ ਵੀ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 51

देवधर्मान्विशेषेण श्राद्धधर्मांस्तथैव च । मखधर्मान्व्रतादींश्च तीर्थश्राद्धं विशेषतः

ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵ-ਧਰਮਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ; ਯਜ੍ਞ (ਮਖ) ਦੇ ਨਿਯਮ, ਵਰਤ ਆਦਿ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ।

Verse 52

शिवपूजां विशेषेण लिंगाराधनपूर्विकाम् । विष्णुसूर्यगणेशादिपूजनं विधिपूर्वकम्

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ; ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸੂਰਜ, ਗਣੇਸ਼ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 53

स्नानदानादिकं सर्वं पर्वकालं विशेषतः । खंडयामास स यतिर्मायी मायाविनां वरः

ਮਾਇਆ-ਯੁਕਤ ਉਹ ਯਤੀ—ਮਾਇਆਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਰਬ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 54

किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र त्रिपुरे तेन मायिना । वेदधर्माश्च ये केचित्ते सर्वे दूरतः कृताः

ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਾਇਆਵੀ ਨੇ ਵੇਦ-ਧਰਮ ਦੇ ਜੋ ਭੀ ਵਿਧਾਨ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੂਰ ਧੱਕ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।

Verse 55

पतिधर्माश्रयाः सर्वा मोहितास्त्रिपुरांगनाः । भर्तृशुश्रूषणवतीं विजहुर्मतिमुत्तमाम्

ਪਤਿਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਮਤਿ ਤਿਆਗ ਬੈਠੀਆਂ।

Verse 56

अभ्यस्याकर्षणीं विद्यां वशीकृत्यमयीमपि । पुरुषास्सफलीचक्रुः परदारेषु मोहिताः

ਆਕਰਸ਼ਣ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵਸ਼ੀਕਰਨ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਉਸ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਲੋਕਿਕ ਤੌਰ ‘ਸਫਲ’ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਹੀ ਵਧਿਆ।

Verse 57

अंतःपुरचरा नार्यस्तथा राजकुमारकाः । पौराः पुरांगनाश्चापि सर्वे तैश्च विमोहिताः

ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮੋਹਿਤ ਤੇ ਭਟਕ ਗਏ।

Verse 58

एवं पौरेषु सर्वेषु निजधर्मेषु सर्वथा । पराङ्मुखेषु जातेषु प्रोल्ललास वृषेतरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਏ, ਤਦ ਵ੍ਰਿਸ਼ੇਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਲਾਸ ਨਾਲ ਖਿੜ ਉਠਿਆ।

Verse 59

माया च देवदेवस्य विष्णोस्तस्याज्ञया प्रभो । अलक्ष्मीश्च स्वयं तस्य नियोगात्त्रिपुरं गता

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਦੇਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਨਿਯੋਗ ਨਾਲ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ।

Verse 60

या लक्ष्मीस्तपसा तेषां लब्धा देवेश्वरादरात् । बहिर्गता परित्यज्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 61

बुद्धिमोहं तथाभूतं विष्णो र्मायाविनिर्मितम् । तेषां दत्त्वा क्षणादेव कृतार्थोऽभूत्स नारदः

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਉਹੀ ਬੁੱਧੀ-ਮੋਹ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਛਿਨ ਨਾਰਦ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 62

नारदोपि तथारूपो यथा मायी तथैव सः । तथापि विकृतो नाभूत्परमेशादनुग्रहात्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਵੀ ਮਾਇਆਧਾਰੀ ਵਾਂਗ ਉਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਗੜਿਆ ਜਾਂ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

Verse 63

आसीत्कुंठितसामर्थ्यो दैत्यराजोऽपि भो मुने । भ्रातृभ्यां सहितस्तत्र मयेन च शिवेच्छया

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਕੁੰਠਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਓਥੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਯਾ ਨਾਲ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੜਾ ਰਿਹਾ।