हिरण्यनेत्रस्य तपः — Hiraṇyanetra’s Austerity and the Boon

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ततो हिरण्याक्षसुतः कदाचित्संश्रावितो नर्मयुतैर्मदांधैः । तैर्भ्रातृभिस्संप्रयुतो विहारे किमंध राज्येन तवाद्य कार्यम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਬੈਠਾ—“ਹੇ ਅੰਨ੍ਹੇ! ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ?”

Verse 2

हिरण्यनेत्रस्तु बभूव मूढः कलिप्रियं नेत्रविहीनमेव । यो लब्धवांस्त्वां विकृतं विरूपं घोरैस्तपोभिर्गिरिशं प्रसाद्य

ਹਿਰਣ੍ਯਨੇਤ੍ਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਨੇਤ੍ਰਹੀਨ, ਕਲਹ-ਪ੍ਰਿਯ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਗਿਰੀਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਵਿਰੂਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ।

Verse 3

स त्वं न भागी खलु राज्यकस्य किमन्यजातोऽपि लभेत राज्यम् । विचार्यतां तद्भवतैव नूनं वयं तु तद्भागिन एव सत्यम्

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਕੋਈ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵਿਚਾਰ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਯੋਗ ਵਾਰਸ ਹਾਂ।

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । तेषां तु वाक्यानि निशम्य तानि विचार्य बुद्ध्या स्वयमेव दीनः । ताञ्छांतयित्वा विविधैर्वचोभिर्गतस्त्वरण्यं निशि निर्जनं तु

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਂਤਵਨਾ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 5

वर्षायुतं तत्र तपश्चचार जजाप जाप्यं विधृतैकपादः । आहारहीनो नियमोर्द्ध्वबाहुः कर्त्तुं न शक्यं हि सुरा सुरैर्यत्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਪਣਯੋਗ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਪੈਰ ਤੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਆਹਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਠੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ—ਉਸ ਨੇ ਐਸੀ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।

Verse 6

प्रजाल्य वह्निं स्म जुहोति गात्रमांसं सरक्तं खलु वर्षमात्रम् । तीक्ष्णेन शस्त्रेण निकृत्य देहात्समंत्रकं प्रत्यहमेव हुत्वा

ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਖੂਨ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਕੱਟ ਕੇ, ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਹੂਤੀ ਦਿੱਤੀ।

Verse 7

स्नाय्वस्थिशेषं कुणपं तदासौ क्षयं गतं शोणितमेव सर्वम् । यदास्य मांसानि न संति देहं प्रक्षेप्तुकामस्तु हुताशनाय

ਤਦ ਉਹ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਸਾਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਸਾਰਾ ਖੂਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।

Verse 8

ततः स दृष्टस्त्रिदशालयैर्जनैः सुविस्मितैर्भीतियुतैस्समस्तैः । अथामरैश्शीघ्रतरं प्रसादितो बभूव धाता नुतिभिर्नुतो हि

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ (ਧਾਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸਤਤਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 9

निवारयित्वाथ पितामहस्तं ह्युवाच तं चाद्यवरं वृणीष्व । यस्याप्तिकामस्तव सर्वलोके सुदुर्लभं दानव तं गृहाण

ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਹੁਣ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗੋ—ਉਹ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਦਾਨਵ, ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।"

Verse 10

स पद्मयोनेस्तु वचो निशम्य प्रोवाच दीनः प्रणतस्तु दैत्यः । यैर्निष्ठुरैर्मे प्रहृतं तु राज्यं प्रह्रादमुख्या मम संतु भृत्याः

ਪਦਮਯੋਨੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਨ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਦੈਂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਖੋਹ ਲਿਆ ਹੈ—ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਲੋਕ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਣ।"

Verse 11

अंधस्य दिव्यं हि तथास्तु चक्षुरिन्द्रादयो मे करदा भवंतु । मृत्युस्तु माभून्मम देवदैत्यगंधर्वयक्षोरगमानुषेभ्यः

ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਮੇਰੇ ਕਰਦਾਤਾ ਬਣਨ। ਅਤੇ ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾ ਆਵੇ।

Verse 12

नारायणाद्वा दितिजेन्द्रशत्रोस्सर्वाज्जनात्सर्वमयाच्च शर्वात् । श्रुत्वा वचस्तस्य सुदारुणं तत्सुशंकितः पद्मभवस्तमाह

ਨਾਰਾਇਣ, ਦੈਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਦਮਭਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਬਹੁਤ ਸ਼ੰਕਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । दैत्येन्द्र सर्वं भविता तदेतद्विनाशहेतुं च गृहाण किंचित् । यस्मान्न जातो न जनिष्यते वा यो न प्रविष्टो मुखमंतकस्य

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਨਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਵੀ ਸਮਝ ਲੈ: ਜੋ ਨਾ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਜੰਮੇਗਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਦੇ ਅੰਤਕ (ਮੌਤ) ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ—ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

अत्यन्तदीर्घं खलु जीवितं तु भवादृशास्सत्पुरुषास्त्यजंतु । एतद्वचस्सानुनयं निशम्य पितामहात्प्राह पुनस्तस्य दैत्यः

“ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੰਮਾ ਹੈ—ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸਤਪੁਰਖ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣ।” ਇਹ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤ ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 15

अंधक उवाच । कालत्रये याश्च भवंति नार्यः श्रेष्ठाश्च मध्याश्च तथा कनिष्ठाः । तासां च मध्ये खलु रत्नभूता ममापि नित्यं जननीव काचित्

ਅੰਧਕ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ—ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਕਨਿੱਠ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰਤਨ ਵਰਗੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ।

Verse 16

कायेन वाचा मनसाप्यगम्या नारी नृलोकस्य च दुर्लभाय । तां कामयानस्य ममास्तु नाशो दैत्येन्द्रभावाद्भगवान्स्वयंभूः

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇਹ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਅਗਮ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੇ ਮੇਰਾ ਨਾਸ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਵਯੰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ-ਭਾਵ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਣ।

Verse 17

वाक्यं तदाकर्ण्य स पद्मयोनिः सुविस्मितश्शंकरपादपद्ममम् । सस्मार संप्राप्य निर्देशमाशु शंभोस्तु तं प्राह ततोंधकं वै

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਦਮਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । यत्कांक्षसे दैत्यवरास्तु ते वै सर्वं भवत्येव वचस्सकामम् । उत्तिष्ठ दैत्येन्द्र लभस्व कामं सदैव वीरैस्तु कुरुष्व युद्धम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ! ਉੱਠ, ਆਪਣਾ ਅਭੀਸ਼ਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਯੁੱਧ ਕਰ।

Verse 19

श्रुत्वा तदेतद्वचनं मुनीश विधातुराशु प्रणिपत्य भक्त्या । लोकेश्वरं हाटकनेत्रपुत्रः स्नाय्वस्थिशेषस्तु तमाह देवम्

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼! ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਾਟਕਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸਨਾਇੂਆਂ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਸੀ—ਤੁਰੰਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕ-ਈਸ਼ਵਰ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 20

अंधक उवाच । कथं विभो वैरिबलं प्रविश्य ह्यनेन देहेन करोमि युद्धम् । स्नाय्वस्थिशेषं कुरु मांसपुष्टं करेण पुण्ये न च मां स्पृशाद्य

ਅੰਧਕ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਵਿਭੋ! ਇਸ ਦੇਹ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਨਾਇੂਆਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਮਾਸ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰ ਦਿਓ। ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਸਮਰਥ ਕਰੋ—ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਨਾ ਛੂਹੋ।

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा वचस्तस्य स पद्मयोनिः करेण संस्पृश्य च तच्छरीरम् । गतस्सुरेन्द्रैस्सहितः स्वधाम संपूज्यमानो मुनिसिद्धसंघैः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਦਮਯੋਨੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਹੋਇਆ।

Verse 22

संस्पृष्टमात्रस्स च दैत्यराजस्संपूर्णदेहो बलवान्बभूव । संजातनेत्रस्सुभगो बभूव हृष्टस्स्वमेव नगरं विवेश

ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਪੂਰਨ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ; ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ। ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।

Verse 23

उत्सृज्य राज्यं सकलं च तस्मै प्रह्लादमुख्यास्त्वथ दानवेन्द्राः । तमागतं लब्धवरं च मत्वा भृत्या बभूवुर्वश गास्तु तस्य

ਤਦ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਆਦਿ ਦਾਨਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਏ।

Verse 24

ततोन्धकः स्वर्गमगाद्विजेतुं सेनाभियुक्तस्सहभृत्यवर्गः । विजित्य लेखान्प्रधने समस्तान्करप्रदं वज्रधरं चकार

ਫਿਰ ਅੰਧਕ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਸੇਵਕ-ਵਰਗ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਧੀਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 25

नागान्सुपर्णान्वरराक्षसांश्च गंधर्वयक्षानपि मानुषांस्तु । गिरीन्द्रवृक्षान्समरेषु सर्वांश्चतुष्पदः सिंहमुखान्विजिग्ये

ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਿੰਘ-ਮੁਖੀ ਚਤੁਰਪਦ ਨੇ ਨਾਗਾਂ, ਸੁਪਰਨਾਂ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 26

त्रैलोक्यमेतद्धि चराचरं वै वशं चकारात्मनि संनियोज्य । स कूलानि सुदर्शनानि नारीसहस्राणि बहूनि गत्वा

ਉਸ ਨੇ ਚਲ-ਅਚਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਈ ਸੁੰਦਰ ਦਰਿਆ-ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਹਰਣ ਲੱਗਾ।

Verse 27

रसातले चैव तथा धरायां त्रिविष्टपे याः प्रमदाः सुरूपाः । ताभिर्युतोऽन्येषु सपर्वतेषु रराम रम्येषु नदीतटेषु

ਰਸਾਤਲ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਦੀਆਂ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਰਮਣੀਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੇ ਦਰਿਆ-ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 28

क्रीडायमानस्स तु मध्यवर्ती तासां प्रहर्षादथ दानवेन्द्रः । तत्पीतशिष्टानि पिबन्प्रवृत्त्यै दिव्यानि पेयानि सुमानुषाणि

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪੇਯ ਇਕ ਤੋਂ ਇਕ ਕਰਕੇ ਪੀਂਦਾ ਰਿਹਾ—ਜੋ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਭੀ ਯੋਗ ਸਨ।

Verse 29

अन्यानि दिव्यानि तु यद्रसानि फलानि मूलानि सुगंधवंति । संप्राप्य यानानि सुवाहनानि मयेन सृष्टानि गृहोत्तमानि

ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫਲ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਨ। ਉੱਤਮ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸੋਹਣੇ ਯਾਨ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 30

पुष्पार्घधूपान्नविलेपनैश्च सुशोभितान्यद्भुतदर्शनैश्च । संक्रीडमानस्य गतानि तस्य वर्षायुतानीह तथांधकस्य

ਫੁੱਲਾਂ, ਅਰਘ੍ਯ, ਧੂਪ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਾਂ ਦੇ ਅਰਪਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਰਦਿਆਂ ਅੰਧਕ ਦੇ ਇੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਵਰ੍ਹਸ਼ਾਯੁਤ—ਅਰਥਾਤ ਦਸ-ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ—ਬੀਤ ਗਏ।

Verse 31

जानाति किंचिन्न शुभं परत्र यदात्मनस्सौख्यकरं भवेद्धि । सदान्धको दैत्यवरस्स मूढो मदांधबुद्धिः कृतदुष्टसंगः

ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਕੀ ਸੱਚਾ ਸ਼ੁਭ ਹੈ—ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਵੇ—ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਦੈਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਧਕ ਸਦਾ ਮੋਹਿਤ ਰਿਹਾ; ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅੰਨੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 32

ततः प्रमत्तस्तु सुतान्प्रधानान्कुतर्कवादैरभिभूय सर्वान् । चचार दैत्यैस्सहितो महात्मा विनाशयन्वैदिकसर्वधर्मान्

ਫਿਰ ਉਹ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਕੁਤਰਕ ਵਾਲੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਬਾ ਗਿਆ। ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਾਰੇ ਧਰਮ-ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 33

वेदान्द्विजान्वित्त मदाभिभूतो न मन्यते स्माप्यमरान्गुरूंश्च । रेमे तथा दैवगतो हतायुः स्वस्यैरहोभिर्गमयन्वयश्च

ਧਨ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੇਦਾਂ, ਦਵਿਜਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਭਾਗ ਦੇ ਵੱਸ, ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਉਹ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿ ਕੇ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਗਵਾਂਦਾ ਗਿਆ।

Verse 34

ततः कदाचिद्गतवान्ससैन्यो बहुप्रयाता पृथिवीतलेऽस्मिन् । अनेकसंख्या अपि वर्षकोट्यः प्रहर्षितो मंदरपर्वतं तु

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚਲਿਆ। ਅਣਗਿਣਤ ਕਰੋੜਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।

Verse 35

स्वर्णोपमां तत्र निरीक्ष्य शोभां बभ्राम सैन्यैस्सह मानमत्तः । क्रीडार्थमासाद्य च तं गिरीन्द्रं मतिं स वासाय चकार मोहात्

ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਛਟਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਕੇਵਲ ਖੇਡ-ਤਮਾਸ਼ੇ ਲਈ ਉਸ ਗਿਰਿਰਾਜ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਸਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ।

Verse 36

शुभं दृढं तत्र पुरं स कृत्वा मुदास्थितो दैत्यपतिः प्रभावात् । निवेशयामास पुनः क्रमेण अत्यद्भुतं मन्दरशैलसानौ

ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ-ਨਗਰ ਬਣਾਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਦਮ-ਬ-ਕਦਮ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਇਕ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ।

Verse 37

दुर्योधनो वैधसहस्तिसंज्ञौ तन्मंत्रिणौ दानवसत्तमस्य । ते वै कदाचिद्गिरिसुस्थले हि नारीं सुरूपां ददृशुस्त्रयोऽपि

ਦਾਨਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਵੈਧਸ ਅਤੇ ਹਸਤੀ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਪਹਾੜੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਬੈਠੇ।

Verse 38

ते शीघ्रगा दैत्यवरास्तु हर्षाद्द्रुतं महादैत्यपतिं समेत्य । ऊचुर्यथादृष्टमतीव प्रीत्या तथान्धकं वीरवरं हि सर्वे

ਤਦ ਉਹ ਤੇਜ਼-ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੈਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮਹਾਦੈਤ-ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਵੀਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

मंत्रिणः ऊचुः । गुहांतरे ध्याननिमीलिताक्षो दैत्येन्द्र कश्चिन्मुनिरत्र दृष्टः । रूदान्वितश्चन्द्रकलार्द्धचूडः कटिस्थले बद्धगजेन्द्रकृत्तिः

ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੈਤ-ਇੰਦਰ! ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੂੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ—ਜਿਸ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਅਰਧ-ਚੰਦਰ ਕਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਰ ਤੇ ਗਜੇਂਦ੍ਰ ਦੀ ਖਾਲ ਬੰਨੀ ਹੈ।

Verse 40

नागेन्द्रभोगावृतसर्वगात्रः कपालमालाभरणो जटालः । स शूलहस्तश्शरतूणधारी महाधनुष्मान्विवृताक्षसूत्रः

ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਨਾਗੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਸੀ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਤੂਣੀਰ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ—ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।

Verse 41

खड्गी त्रिशूली लकुटी कपर्दी चतुर्भुजो गौरतराकृतिर्हि । भस्मानुलिप्तो विलसत्सुतेजास्तपस्विवर्योऽद्भुतसर्ववेशः

ਉਹ ਖੜਗ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਲਕੁਟ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਗੌਰ ਵਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ, ਉਹ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਅਦਭੁਤ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਬਵੇਸ਼ਧਾਰੀ ਸੀ।

Verse 42

तस्याविदूरे पुरुषश्च दृष्टस्स वानरो घोरमुखःकरालः । सर्वायुधो रूक्षकरश्च रक्षन्स्थितो जरद्गोवृषभश्च शुक्लः

ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਦਿੱਸਿਆ—ਵਾਨਰ-ਸਦ੍ਰਿਸ਼, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਕਰਾਲ ਮੁਖ ਵਾਲਾ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਰੁੱਖੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ; ਗਊਆਂ ਵਿਚ ਬੁੱਢੇ ਬਲਦ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ।

Verse 43

तस्योपविष्टस्य तपस्विनोपि सुचारुरूपा तरुणी मनोज्ञा । नारी शुभा पार्श्वगता हि तस्य दृष्टा च काचिद्भुवि रत्नभूता

ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਯੌਵਨਵਤੀ, ਮਨਮੋਹਣੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਨੋ ਰਤਨ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 44

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे अंधकगाणपत्यलाभोपाख्याने दूतसंवादो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਅੰਧਕ ਦੇ ਗਾਣਪਤ੍ਯ-ਲਾਭ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ‘ਦੂਤ-ਸੰਵਾਦ’ ਨਾਮਕ ਚੁਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 45

मान्या महेशस्य च दिव्यनारी भार्य्या मुनेः पुण्यवतः प्रिया सा । योग्या हि द्रष्टुं भवतश्च सम्यगानाय्य दैत्येन्द्र सुरत्नभोक्तः

ਉਹ ਮਾਨਯੋਗ ਹੈ—ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀ—ਪੁੰਨਵਾਨ ਮੁਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ, ਅਤੇ ਸਵੈੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਜਨੀਯ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਭੋਗੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ।

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वेति तेषां वचनानि तानि कामातुरो घूर्णितसर्वगात्रः । विसर्जयामास मुनैस्सकाशं दुर्योधनादीन्सहसा स दैत्यः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਮਾਤੁਰ ਉਹ ਦੈਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

आसाद्य ते तं मुनिमप्रमेयं बृहद्व्रतं मंत्रिवरा हि तस्य । सुराजनीतिप्रवणा मुनीश प्रणम्य तं दैत्यनिदेशमाहुः

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਸੁ-ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਤਰੀ ਮਹਾਵ੍ਰਤੀ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੈਤ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 48

मंत्रिण ऊचुः । हिरण्यनेत्रस्य सुतो महात्मा दैत्याधिराजोऽन्धकनामधेयः । त्रैलोक्यनाथो भवकृन्निदेशादिहोपविष्टोऽद्य विहारशाली

ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹਿਰਣ੍ਯਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਅੰਧਕ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਰਾਜ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਬਣ ਕੇ ਅੱਜ ਇਸ ਵਿਹਾਰ-ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਲਗਾ ਬੈਠਾ ਹੈ।

Verse 49

तन्मंत्रिणो वै वयमंगवीरास्तवोपकंठं च समागताः स्मः । तत्प्रेषितास्त्वां यदुवाच तद्वै शृणुष्व संदत्तमनास्तपस्विन्

ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅੰਗ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੂਰਮੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੇ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹੀ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ—ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਟਿਕੇ ਤੇ ਸੰਯਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 50

त्वं कस्य पुत्रोऽसि किमर्थमत्र सुखोपविष्टो मुनिवर्य धीमन् । कस्येयमीदृक्तरुणी सुरूपा देया शुभा दैत्यपतेर्मुनीन्द्र

ਹੇ ਮੁਨੀਵਰ, ਹੇ ਧੀਮਾਨ! ਤੂੰ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਮੁਨੀੰਦਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੈਤ੍ਯਪਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 51

क्वेदं शरीरं तव भस्मदिग्धं कपालमालाभरणं विरूपम् । तूणीरसत्कार्मुकबाणखड्गभुशुंडिशूलाशनितोमराणि

ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ—ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ? ਅਤੇ ਇਹ ਤੂਣੀਰ, ਚੰਗੇ ਧਨੁਸ਼, ਬਾਣ, ਖੜਗ, ਗਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਤੋਮਰ—ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹਨ?

Verse 52

क्व जाह्नवी पुण्यतमा जटाग्रे क्वायं शशी वा कुणपास्थिखण्डम् । विषानलो दीर्घमुखः क्व सर्पः क्व संगमः पीनपयोधरायाः

ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਿੱਥੇ—ਜਾਂ ਇਹ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ? ਵਿਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਕਿੱਥੇ? ਅਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਿੱਥੇ ਸੰਭਵ?

Verse 53

जरद्गवारोहणमप्रशस्तं क्षमावतस्तस्य न दर्शनं च । संध्याप्रणामः क्वचिदेष धर्मः क्व भोजनं लोकविरुद्धमेतत्

ਬੁੱਢੇ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾਸ਼ੀਲ ਤੇ ਧਰਮੀ ਕਹੇ, ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਿੱਥੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ-ਵਿਰੁੱਧ ਭੋਜਨ ਕਿੱਥੇ? ਇਹ ਸਭ ਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।

Verse 54

प्रयच्छ नारीं सम सान्त्वपूर्वं स्त्रिया तपः किं कुरुषे विमूढ । अयुक्तमेतत्त्वयि नानुरूपं यस्मादहं रत्नपतिस्त्रिलोके

ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇ—ਸਾਂਤਵਨਾ ਭਰੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ। ਹੇ ਮੂਰਖ! ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਣਉਚਿਤ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਤਨਪਤੀ ਹਾਂ।

Verse 55

विमुंच शस्त्राणि मयाद्य चोक्तः कुरुष्व पश्चात्तव एव शुद्धम् । उल्लंघ्य मच्छासनमप्रधृष्यं विमोक्ष्यसे सर्वमिदं शरीरम्

ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਦੇ; ਫਿਰ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅਜਿੱਤ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਤੈਥੋਂ ਛਿਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 56

मत्वांधकं दुष्टमतिं प्रधानो महेश्वरो लौकिकभावशीलः । प्रोवाच दैत्यं स्मितपूर्वमेवमाकर्ण्य सर्वं त्वथ दूतवाक्यम्

ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਮਤ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਮਨੁੱਖ-ਸਮਾਨ ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੂਤ ਦੇ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 57

शिव उवाच । यद्यस्मि रुद्रस्तव किं मया स्यात्किमर्थमेवं वदसीति मिथ्या । शृणु प्रभावं मम दैत्यनाथ न्याय्यं न वक्तुं वचनं त्वयैवम्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰਾ ਰੁਦ੍ਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਤੂੰ ਝੂਠੇ ਤੌਰ ਤੇ ਐਸਾ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ; ਐਸੇ ਬਚਨ ਕਹਿਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 58

नाहं क्वचित्स्वं पितरं स्मरामि गुहांतरे घोरमनन्यचीर्णम् । एतद्व्रतं पशुपातं चरामि न मातरं त्वज्ञतमो विरूपः

ਮੈਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਹੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ—ਮੈਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਤੇ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।

Verse 59

अमूलमेतन्मयि तु प्रसिद्धं सुदुस्त्यजं सर्वमिदं ममास्ति । भार्या ममेयं तरुणी सुरूपा सर्वंसहा सर्वगतस्य सिद्धिः

ਇਹ ਲਗਾਵ ਬੇਮੂਲ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ‘ਮੇਰਾ’ ਮੰਨਿਆ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਵਾਨ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਮੇਰੀ ਭਾਰਿਆ ਹੈ—ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਵਾਲੀ; ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫਿਰਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਿੱਧੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 60

एतर्हि यद्यद्रुचितं तवास्ति गृहाण तद्वै खलु राक्षस त्वम् । एतावदुक्त्वा विरराम शंभुस्तपस्विवेषः पुरतस्तु तेषाम्

“ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਭਾਵੇ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਉਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਲੈ ਲੈ।” ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਤਪਸਵੀ-ਵੇਸ਼ਧਾਰੀ ਸ਼ੰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 61

सनत्कुमार उवाच । गंभीरमेतद्वचनं निशम्य ते दानवास्तं प्रणिपत्य मूर्ध्ना । जग्मुस्ततो दैत्यवरस्य सूनुं त्रैलोक्यनाशाय कृतप्रतिज्ञम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਨਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੈਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਗਏ।

Verse 62

बभाषिरे दैत्यपतिं प्रमत्तं प्रणम्य राजानमदीनसत्त्वाः । ते तत्र सर्वे जयशब्दपूर्वं रुद्रेण यत्तत्स्मितपूर्वमुक्तम्

ਤਦ ਉਹ ਅਡੋਲ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮਦੋਨਮੱਤ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ। ਉੱਥੇ ਸਭ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਜੈ’ ਦਾ ਨਾਦ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਬਚਨ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਸੁਣਾਏ।

Verse 63

मंत्रिण उचुः । निशाचरश्चंचलशौर्यधैर्यः क्व दानवः कृपणस्सत्त्वहीनः । क्रूरः कृतघ्नश्च सदैव पापी क्व दानवः सूर्यसुताद्बिभेति

ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ੌਰਯ ਤੇ ਧੀਰਜ ਚੰਚਲ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਕਿੱਥੇ? ਉਹ ਕੰਜੂਸ, ਸੱਤਵ-ਹੀਣ ਦਾਨਵ ਕਿੱਥੇ? ਜੋ ਕ੍ਰੂਰ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਾਪੀ—ਐਸਾ ਦਾਨਵ ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਡਰੇ?

Verse 64

राजत्वमुक्तोऽखिलदैत्यनाथस्तपस्विना तन्मुनिना विहस्य । मत्वा स्वबुद्ध्या तृणवत्त्रिलोकं महौजसा वीरवरेण नूनम्

ਰਾਜਪਦ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਖਿਲ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਥ—ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਮੁਨੀ ਵੱਲੋਂ ਹੱਸ ਕੇ ਕੀਤੇ ਉਪਹਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ—ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਹੰਕਾਰ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਵੀਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗਾ।

Verse 65

क्वाहं च शस्त्राणि च दारुणानि मृत्योश्च संत्रासकरं क्व युद्ध । क्व वीरको वानरवक्त्रतुल्यो निशाचरो जरसा जर्जरांगः

ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਕੀ ਹਨ? ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਯੁੱਧ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾ ਦੇਵੇ? ਅਤੇ ਇਹ ਵੀਰਕ ਕੌਣ—ਬਾਂਦਰ-ਮੁਖ ਵਰਗਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰ, ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਜਰਜਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ?

Verse 66

क्वायं स्वरूपः क्व च मंदभाग्यो बलं त्वदीयं क्व च वीरुधो वा । शक्तोऽपि चेत्त्वं प्रयतस्व युद्धं कर्तुं तदा ह्येहि कुरुष्व किंचित्

ਤੇਰਾ ਉੱਚਾ ਸਰੂਪ ਕਿੱਥੇ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਹਾਲਤ ਕਿੱਥੇ? ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਕਿੱਥੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਬੇਲ ਵਾਂਗ ਕਿੱਥੇ? ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰ; ਆ, ਕੁਝ ਤਾਂ ਕਰ ਕੇ ਵਿਖਾ।

Verse 67

वज्राशनेस्तुल्यमिहास्ति शस्त्रं भवादृशां नाशकरं च घोरम् । क्व ते शरीरं मृदुपद्मतुल्यं विचार्य चैवं कुरु रोचते यत्

ਇੱਥੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹੈ—ਭਿਆਨਕ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਪਰ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਕੋਮਲ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਉਹੀ ਕਰ।

Verse 68

मंत्रिण ऊचुः । इत्येवमादीनि वचांसि भद्रं तपस्विनोक्तानि च दानवेश । युक्तं न ते तेन सहात्र युद्धं त्वामाह राजन्स्मयमान एव

ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਦ੍ਰ, ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ! ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਐਸੇ ਹੀ ਮੰਗਲ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 69

विवस्तुशून्यैर्बहुभिः प्रलापैरस्माभिरुक्तैर्यदि बुध्यसे त्वम् । तपोभियुक्तेन तपस्विना वै स्मर्तासि पश्चान्मुनिवाक्यमेतत्

ਜੇ ਸਾਡੇ ਆਖੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤੇ ਖਾਲੀ ਤੇ ਬੇਮਤਲਬ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ—ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਯਮਿਤ ਸੱਚਾ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਕੇ—ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 70

सनत्कुमार उवाच । ततस्स तेषां वचनं निशम्य जज्वाल रोषेण स मंदबुद्धिः । आज्यावसिक्तस्त्विव कृष्णवर्त्मा सत्यं हितं तत्कुटिलं सुतीक्ष्णम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਨਾਲ ਸਿੰਚੀ ਕਾਲੀ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਲੀ ਅੱਗ। ਜੋ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਟੇਢੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀ ਲੱਗੀ।

Verse 71

गृहीतखड्गो वरदानमत्तः प्रचंडवातानुकृतिं च कुर्वन् । गंतुं च तत्र स्मरबाणविद्धस्समुद्यतोऽभूद्विप रीतदेवः

ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਖੜਗ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧਿਆ ਵਿਪਰੀਤਦੇਵ ਉੱਥੇ (ਰਣਭੂਮੀ ਵੱਲ) ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।