अन्धक-प्रश्नः — Inquiry into Andhaka (Genealogy and Nature)
ਅਧਿਆਇ 42 ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ੍ਯ ਆਚਰਨ ਤੇ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ-ਲੀਲਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਲੰਧਰ-ਵਧ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਜ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇਹੀ ਤੱਤਵ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ, ਸ਼ਰਨਾਗਤ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਭਕਤਵਤਸਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਭੇਦ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਚਰਿਤ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਅੰਧਕ ਨੇ ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਣਪਤ੍ਯ ਪਦ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਅੰਧਕ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਿਹੜੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਸਕੰਦ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ, ਗੁਪਤ-ਭਰਿਆ ਵਰਣਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । शंखचूडवधं श्रुत्वा चरितं शशिमौलिनः । अयं तृप्तोऽस्मि नो त्वत्तोऽमृतं पीत्वा यथा जनः
ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਸ਼ੰਖਚੂੜ-ਵਧ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਿਮੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 2
ब्रह्मन्यच्चरितं तस्य महेशस्य महात्मनः । मायामाश्रित्य सल्लीलां कुर्वतो भक्तमोददाम्
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ—ਜੋ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । जलंधरवधं श्रुत्वा व्यासस्सत्यवतीसुतः । अप्राक्षीदिममेवार्थं ब्रह्मपुत्रं मुनीश्वरम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਜਲੰਧਰ-ਵਧ ਸੁਣ ਕੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਹੀ ਵਿਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
Verse 4
सनत्कुमारः प्रोवाच व्यासं सत्यवतीसुतम् । सुप्रशंस्य महेशस्य चरितं मंगलायनम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਕਲਿਆਣਦਾਇਕ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤਿ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਚਲਾਈ।
Verse 5
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महेशस्य चरितं मंगलायनम् । यथान्धको गाणपत्यं प्राप शंभोः परात्मनः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਆਸ! ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਪੁੰਨ-ਦਾਇਕ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣੋ—ਕਿਵੇਂ ਅੰਧਕ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ੰਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦੀ ਗਾਣਪਤ੍ਯਤਾ (ਅਧਿਕਾਰਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 6
कृत्वा परमसंग्रामं तेन पूर्वं मुनीश्वर । प्रसाद्य तं महेशानं सत्त्वभावात्पुनः पुनः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਹਿਰਦੇ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 7
माहात्म्यमद्भुतं शंभोश्शरणागतरक्षिणः । सुभक्तवत्सलस्यैव नानालीलाविहारिणः
ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵਤਸਲ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।
Verse 8
माहात्म्यमेतद्वृषभध्वजस्य श्रुत्वा मुनिर्गंधवतीसुतो हि । वचो महार्थं प्रणिपत्य भक्त्या ह्युवाच तं ब्रह्मसुतं मुनींद्रम्
ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਗੰਧਵਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਮੁਨੀ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਅਰਥ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਿਆਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਮੁਨੀੰਦਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 9
व्यास उवाच । को ह्यंधको वै भगवन्मुनीश कस्यान्वये वीर्यवतः पृथिव्याम् । जातो महात्मा बलवान् प्रधानः किमात्मकः कस्य सुतोंऽधकश्च
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਇਹ ਅੰਧਕ ਕੌਣ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਮਹਾਤਮਾ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਿਹੜੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ? ਇਸ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ?
Verse 10
एतत्समस्तं सरहस्यमद्य ब्रवीहि मे ब्रह्मसुतप्रसादात् । स्कंदान्मया वै विदितं हि सम्यक् महेशपुत्रादमितावबोधात्
ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਸੀਮ ਬੋਧ ਵਾਲੇ ਸਕੰਦ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।
Verse 11
गाणपत्यं कथं प्राप शंभोः परमतेजसः । सोंधको धन्य एवाति यो वभूव गणेश्वरः
ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੋਂਧਕ ਨੇ ਗਣਪਤੀ ਪਦ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੋਂਧਕ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਧੰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । व्यासस्य चैतद्वचनं निशम्य प्रोवाच स ब्रह्मसुतस्तदानीम् । महेश्वरोतीः परमाप्तलक्ष्मीस्संश्रोतुकामं जनकं शुकस्य
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਆਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀਆਂ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਭਾਗ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 13
सनत्कुमार उवाच । पुराऽऽगतो भक्तकृपाकरोऽसौ कैलासतश्शैलसुता गणाढ्यः । विहर्तुकामः किल काशिका वै स्वशैलतो निर्जरचक्रवती
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲਸੁਤਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਆਈ। ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਉਹ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਗਈ।
Verse 14
स राजधानीं च विधाय तस्यां चक्रं परोतीः सुखदा जनानाम् । तद्रक्षकं भैरवनामवीरं कृत्वा समं शैलजयाहि बह्वीः
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ‘ਭੈਰਵ’ ਨਾਮਕ ਵੀਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੈਲਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗੇ ਅਨੇਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
Verse 15
स एकदा मंदरनामधेयं गतो नगे तद्वरसुप्रभावात् । तत्रापि मानागणवीरमुख्यैश्शिवासमेतो विजहार भूरि
ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਮੰਦਰ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਵੀਰ-ਮੁੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 16
पूर्वे दिशो मन्दर शैलसंस्था कपर्द्दिनश्चंडपराकमस्य । चक्रे ततो नेत्रनिमीलनं तु सा पार्वती नर्मयुतं सलीलम्
ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਨੇਤਰ ਹੌਲੀ ਖੇਡ-ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਮੂੰਦ ਦਿੱਤੇ।
Verse 17
प्रवालहेमाब्जधृतप्रभाभ्यां कराम्बुजाभ्यां निमिमील नेत्रे । हरस्य नेत्रेषु निमीलितेषु क्षणेन जातः सुमहांधकारः
ਪ੍ਰਵਾਲ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਹਰ ਦੇ ਨੇਤਰ ਮੂੰਦ ਦਿੱਤੇ; ਨੇਤਰ ਬੰਦ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਮਹਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਛਾ ਗਿਆ।
Verse 18
तत्स्पर्शयोगाच्च महेश्वरस्य करौ च तस्याः स्खलितं मदांभः । शंभोर्ललाटे क्षणवह्नितप्तो विनिर्गतो भूरिजलस्य बिन्दुः
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਦ ਵਰਗੀ ਨਮੀ ਫਿਸਲ ਪਈ; ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਬੂੰਦ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪ ਗਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਇਕੋ ਹਣੀ ਵਾਂਗ ਫੁੱਟ ਨਿਕਲੀ।
Verse 19
गर्भो बभूवाथ करालवक्त्रो भयंकरः क्रोधपरः कृतघ्नः । अन्धो विरूपी जटिलश्च कृष्णो नरेतरो वैकृतिकस्सुरोमा
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਗਰਭ ਵਰਗਾ ਇਕ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਕਰਾਲ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ, ਕ੍ਰੋਧ-ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਘਨ। ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ; ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਰੋਮਾਂ ਵਾਲਾ ਦਾਨਵ ਜਿਹਾ।
Verse 20
गायन्हसन्प्ररुदन्नृत्यमानो विलेलिहानो घरघोरघोषः । जातेन तेनाद्भुतदर्शनेन गौरीं भवोऽसौ स्मितपूर्वमाह
ਉਹ ਗਾਂਦਾ, ਹੱਸਦਾ, ਫਿਰ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਨੱਚਦਾ ਰਿਹਾ; ਹੋਠ ਚਾਟਦਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਘੋਰ ਗਰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸਕੁਰਾਏ, ਫਿਰ ਗੌਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
Verse 21
श्रीमहेश उवाच । निमील्य नेत्राणि कृतं च कर्म बिभेषि साऽस्माद्दयिते कथं त्वम् । गौरी हरात्तद्वचनं निशम्य विहस्यमाना प्रमुमोच नेत्रे
ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪ੍ਰਿਯੇ, ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਡਰਦੀ ਹੈਂ? ਹਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗੌਰੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਬੈਠੀ।
Verse 22
जाते प्रकाशे सति घोररूपो जातोंधकारादपि नेत्रहीनः । तादृग्विधं तं च निरीक्ष्य भूतं पप्रच्छ गौरी पुरुषं महेशम्
ਚਾਨਣ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੌਰੀ ਨੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
Verse 23
गौर्य्युवाच । कोयं विरूपो भगवन्हि जातो नावग्रतो घोरभयंकरश्च । वदस्व सत्यं मम किं निमित्तं सृष्टोऽथ वा केन च कस्य पुत्रः
ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਘੋਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਜੰਮਿਆ ਹੈ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਮੇਰੇ ਕਿਹੜੇ ਨਿਮਿੱਤ ਲਈ ਇਹ ਰਚਿਆ ਗਿਆ? ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ?
Verse 24
सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा हरस्तद्वचनं प्रियाया लीलाकरस्सृष्टिकृतोंऽधरूपाम् । लीलाकरायास्त्रिजगज्जनन्या विहस्य किंचिद्भगवानुवाच
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਲੀਲਾ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਾਰিণੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਿਜਗਤ-ਜਨਨੀ ਸੀ, ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੱਸੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।
Verse 25
महेश उवाच । शृण्वंबिके ह्यद्भुतवृत्तकारे उत्पन्न एषोऽद्भुतचण्डवीर्यः । निमीलिते चक्षुषि मे भवत्या स स्वेदजो मेंधकनामधेयः
ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ, ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ! ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਵੀਰਯ ਵਾਲਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਿਮੀਲਿਤ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੇਂਡਕ ਹੈ।
Verse 26
त्वं चास्य कर्तास्ययथानुरूपं त्वया ससख्या दयया गणेभ्यः । स रक्षितव्यस्त्व यि तं हि वैकं विचार्य बुद्ध्या करणीयमार्ये
ਤੂੰ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਕਰਤਾਰ ਹੈਂ, ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਠੀਕ ਹੀ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰੀ ਸਖ਼ੀਅਤ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਇਕ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਆਰਿਆ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਹੈ ਉਹ ਕਰ—ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝ ਕੇ ਪਾਲ।
Verse 27
सनत्कुमार उवाच । गौरी ततो भृत्यवचो निशम्य कारुण्यभावात्सहिता सखीभिः । नानाप्रकारैर्बहुभिर्ह्युपायैश्चकार रक्षां स्वसुतस्य यद्वत्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਅਨੇਕਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ—ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 28
कालेऽथ तस्मिञ्शिशिरे प्रयातो हिरण्यनेत्रस्त्वथ पुत्रकामः । स्वज्येष्ठबंधोस्तनयप्रतानं संवीक्ष्य चासीत्प्रियया नियुक्तः
ਫਿਰ ਸਰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਿਰਣ੍ਯਨੇਤ੍ਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਜੇਠੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਇਆ।
Verse 29
अरण्यमाश्रित्य तपश्चकारासुरस्तदा कश्यपजस्सुतार्थम् । काष्ठोपमोऽसौ जितरोषदोषस्संदर्शनार्थं तु महेश्वरस्य
ਤਦ ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪਜ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ-ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਤਪ ਆਰੰਭਿਆ।
Verse 30
तुष्टः पिनाकी तपसास्य सम्यग्वरप्रदानाय ययौ द्विजेन्द्र । तत्स्थानमासाद्य वृषध्वजोऽसौ जगाद दैत्यप्रवरं महेशः
ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਿਨਾਕੀ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਗਏ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯ-ਪ੍ਰਵਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 31
महेश उवाच । हे दैत्यनाथ कुरु नेन्द्रियसंघपातं किमर्थमेतद्व्रतमाश्रितं ते । प्रब्रूहि कामं वरदो भवोऽहं यदिच्छसि त्वं सकलं ददामि
ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੈਤ੍ਯਨਾਥ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਇਹ ਵਰਤ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਧਾਰਿਆ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਭਵ, ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੇਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।
Verse 32
सनत्कुमार उवाच । सरस्यमाकर्ण्य महेशवाक्यं ह्यतिप्रसन्नः कनकाक्षदैत्यः । कृतांजलिर्नम्रशिरा उवाच स्तुत्या च नत्वा विविधं गिरीशम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਮਧੁਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਨਕਾਕ੍ਸ਼ ਦੈਤ੍ਯ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਗਿਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ।
Verse 33
हिरण्याक्ष उवाच । पुत्रस्तु मे चन्द्रललाट नास्ति सुवीर्यवान्दैत्यकुलानुरूपी । तदर्थमेतद्व्रतमास्थितोऽहं तं देहि देवेश सुवीर्यवंतम्
ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਚੰਦਰ-ਲਲਾਟ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੈਤ੍ਯ ਕੁਲ ਦੇ ਯੋਗ ਮਹਾ-ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਮੈਨੂੰ ਮਹਾ-ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 34
यस्माच्च मद्भ्रातुरनंतवीर्याः प्रह्लादपूर्वा अपि पंचपुत्राः । ममेह नास्तीति गतान्वयोऽहं को मामकं राज्यमिदं बुभूषेत्
ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਆਦਿ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਅਨੰਤ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਇੱਥੇ ਵੰਸ਼ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕੌਣ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੇਗਾ?
Verse 35
राज्यं परस्य स्वबलेन हृत्वा भुंक्तेऽथवा स्वं पितुरेव दृष्टम् । च प्रोच्यते पुत्र इह त्वमुत्र पुत्री स तेनापिभवेत्पितासौ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਦਾ ਰਾਜ ਛੀਨ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਦਾ ਹੀ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਧੀ ਵੀ ਪੁੱਤਰ-ਸਮਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ (ਵੰਸ਼-ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ) ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ।
Verse 36
ऊर्द्ध्वं गतिः पुत्रवतां निरुक्ता मनीषिभिर्धर्मभृतां वरिष्ठैः । सर्वाणि भूतानि तदर्थमेवमतः प्रवर्तेत पशून् स्वतेजसः
ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਯੋਗ ਸੰਤਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਉੱਚੀ (ਊਰਧਵ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵ ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤੇਜ (ਆਤਮਿਕ ਉਤਸ਼ਾਹ) ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਲਾ ਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 37
निरन्वयस्याथ न संति लोकास्तदर्थमिच्छंति जनाः सुरेभ्यः । सदा समाराध्य सुरात्रिपंकजं याचंत इत्थं सुतमेकमेव
ਜਿਸ ਦਾ ਵੰਸ਼-ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਟਿਕਾਊ ‘ਲੋਕ’—ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਦ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ—ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਆਰਾਧਿਤ, ਕਮਲ-ਸਮ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਕੋ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ।
Verse 38
सनत्कुमार उवाच । एतद्भवस्तद्वचनं निशम्य कृपाकरो दैत्यनृपस्य तुष्टः । तमाह दैत्यातप नास्ति पुत्रस्त्वद्वीर्यजः किंतु ददामि पुत्रम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਰੁਣਾਮਯ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾਨਵ-ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਦੈਤਿਆਤਪ! ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ।”
Verse 39
ममात्मजं त्वंधकनामधेयं त्वत्तुल्यवीर्यं त्वपराजितं च । वृणीष्व पुत्रं सकलं विहाय दुःखं प्रतीच्छस्व सुतं त्वमेव
“ਮੇਰੇ ਆਤਮਜ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ—ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਧਕ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣ; ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ—ਹਾਂ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਲੈ।”
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्येवमुक्त्वा प्रददौ स तस्मै हिरण्यनेत्राय सुतं प्रसन्नः । हरस्तु गौर्य्या सहितो महात्मा भूतादिनाथस्त्रिपुरारिरुग्रः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਨੇਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਸਮੇਤ ਮਹਾਤਮਾ ਹਰ—ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ-ਨਾਥ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ, ਉਗ੍ਰ—ਨੇ ਉਹ ਵਰ ਸਫਲ ਕੀਤਾ।
Verse 41
नतो हरात्प्राप्य सुतं स दैत्यः प्रदक्षिणीकृत्य यथाक्रमेण । स्तोत्रैरनेकैरभिपूज्य रुद्रं तुष्टस्स्वराज्यं गतवान्महात्मा
ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਹਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ। ਅਨੇਕ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 42
ततस्तु पुत्रं गिरिशादवाप्य रसातलं चंडपराक्रमस्तु । इमां धरित्रीमनयत्स्वदेशं दैत्यो विजित्वा त्रिदशानशेषान्
ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਡ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਦੈਤ ਗਿਰੀਸ਼ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਕੇ ਰਸਾਤਲ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ।
Verse 43
ततस्तु देवेर्मुनिभिश्च सिद्धैः सर्वात्मकं यज्ञमयं करालम् । वाराहमाश्रित्य वपुः प्रधानमाराधितो विष्णुरनंतवीर्यः
ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਸਮੇਤ ਸਰਵਾਤਮਾ, ਯਜ੍ਞਮਯ, ਭਿਆਨਕ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨੰਤਵੀਰ੍ਯ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਦੇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।
Verse 44
घोणाप्रहारैर्विविधैर्धरित्रीं विदार्य पातालतलं प्रविश्य । तुंडेन दैत्याञ्शतशो विचूर्ण्य दंष्ट्राभिरग्र्याभि अखंडिताभिः
ਆਪਣੀ ਘੋਣੀ ਦੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਪਾਤਾਲ-ਤਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਚੋਂਚ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅਗਰ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 45
पादप्रहारैरशनिप्रकाशैरुन्मथ्य सैन्यानि निशाचराणाम् । मार्तंडकोटिप्रतिमेन पश्चात्सुदर्शनेनाद्भुतचंडतेजाः
ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 46
हिरण्यनेत्रस्य शिरो ज्वलंतं चिच्छेद दैत्यांश्च ददाह दुष्टान् । ततः प्रहृष्टो दितिजेन्द्रराजं स्वमंधकं तत्र स चाभ्यषिंचत्
ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਰਕੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।
Verse 47
स्वस्थानमागत्य ततो धरित्रीं दृष्ट्वांकुरेणोद्धरतः प्रहृष्टः । भूमिं च पातालतलान्महात्मा पुपोष भागं त्वथ पूर्वकं तु
ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਆ ਕੇ, ਅੰਕੁਰ ਦੁਆਰਾ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਤਲਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਉਠਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 48
देवैस्समस्तैर्मुनिभिःप्रहृष्टै रभिषुतः पद्मभुवा च तेन । ययौ स्वलोकं हरिरुग्रकायो वराहरूपस्तु सुकार्यकर्ता
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ্তুਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਪਦਮਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਭਿਸੇਕਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਉਗ੍ਰਕਾਇ ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 49
हिरण्यनेत्रेऽथ हतेऽसुरेशे वराहरूपेण सुरेण देवाः । देवास्समस्ता मुनयश्च सर्वे परे च जीवास्सुखिनो बभूवुः
ਜਦੋਂ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਹਿਰਣ੍ਯਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
The chapter primarily frames the transition from earlier slayings (Śaṅkhacūḍa, Jalaṃdhara) to the Andhaka cycle by introducing Vyāsa’s formal inquiry into Andhaka’s origin and status.
It emphasizes ‘rahasya’ as devotional epistemology: true understanding of Śiva’s līlā and governance is accessed through guru/sage-prasāda and reverent listening, not mere narrative curiosity.
Śiva is highlighted through epithets—Śaśimauli, Vṛṣabhadhvaja, Śambhu, Maheśa—stressing his auspiciousness, sovereignty, and role as protector and delight of devotees.