शङ्खचूडदूतागमनम् — The Arrival of Śaṅkhacūḍa’s Envoy (and Praise of Śiva)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तत्र स्थित्वा दानवेन्द्रो महान्तं दानवेश्वरम् । दूतं कृत्वा महाविज्ञं प्रेषयामास शंकरम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।

Verse 2

स तत्र गत्वा दूतश्च चन्द्रभालं ददर्श ह । वटमूले समासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम्

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਦੂਤ ਨੇ ਚੰਦਰਭਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ।

Verse 3

कृत्वा योगासनं दृष्ट्या मुद्रायुक्तं च सस्मितम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं ज्वलंतं ब्रह्मतेजस

ਯੋਗਾਸਨ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸ ਨਾਲ—ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫਟਿਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਜ੍ਵਲੰਤ ਸੀ।

Verse 4

त्रिशूलपट्टिशधरं व्याघ्रचर्मांबरावृतम् । भक्तमृत्युहरं शांतं गौरीकान्तं त्रिलोचनम्

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਪੱਟਿਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਆਘ੍ਰਚਰਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ; ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹਰਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਗੌਰੀਕਾਂਤ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਮਹਾਦੇਵ।

Verse 5

तपसां फलदातारं कर्त्तारं सर्वसंपदाम् । आशुतोषं प्रसन्नास्य भक्तानुग्रहकारकम्

ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦਾ ਕਰਤਾ; ਛੇਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਆਸ਼ੁਤੋਸ਼, ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ—ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 6

विश्वनाथं विश्वबीजं विश्वरूपं च विश्वजम् । विश्वंभरं विश्वकरं विश्वसंहारकारणम्

ਮੈਂ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜਗਤ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਸਭ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 7

कारणं कारणानां च नरकार्णवतारणम् । ज्ञानप्रदं ज्ञानबीजं ज्ञानानन्दं सनातनम्

ਉਹ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਨਰਕ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਬੀਜ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।

Verse 8

अवरुह्य रथाद् दूतस्तं दृष्ट्वा दानवेश्वरः । शंकरं सकुमारं च शिरसा प्रणनाम सः

ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਦੂਤ ਨੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਮਾਰ (ਸਕੰਦ) ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 9

वामतो भद्रकाली च स्कंदं तत्पुरतः स्थितम् । लोकाशिषं ददौ तस्मै काली स्कंदश्च शंकरः

ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਖੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਕੰਦ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਤਦ ਕਾਲੀ, ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਿਵ-ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 10

अथासौ शंखचूडस्य दूतः परमशास्त्रवित् । उवाच शंकरं नत्वा करौ बद्ध्वा शुभं वचः

ਤਦ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦਾ ਦੂਤ, ਜੋ ਪਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 11

दूत उवाच । शंखचूडस्य दूतोऽहं त्वत्सकाशमिहागतः । वर्तते ते किमिच्छाद्य तत्त्वं ब्रूहि महेश्वर

ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰ ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ।

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा च वचनं शंखचूडस्य शंकरः । प्रसन्नात्मा महादेवो भगवांस्तमुवाच ह

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਚਿੱਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 13

महादेव उवाच । शृणु दूत महाप्राज्ञ वचो मम सुखावहम् । कथनीयमिदं तस्मै निर्विवादं विचार्य च

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਦੂਤ, ਮੇਰੇ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਕਹਿ ਦੇ।

Verse 14

विधाता जगतां ब्रह्मा पिता धर्मस्य धर्मवित् । मरीचिस्तस्य पुत्रश्च कश्यपस्तत्सुतः स्मृतः

ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੀਚਿ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰੀਚਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै निजकन्यास्त्रयोदश । तास्वेका च दनुस्साध्वी तत्सौभाग्यविवर्द्धिनी

ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਰਾਂ ਧੀਆਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਾਧਵੀ ਦਨੁ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸੌਭਾਗ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ।

Verse 16

चत्वारस्ते दनोः पुत्रा दानवास्तेजसोल्बणाः । तेष्वेको विप्रचित्तिस्तु महाबलपराक्रमः

ਦਨੁ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦੇ ਦਾਨਵ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਲ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 17

तत्पुत्रो धार्मिको दंभो दानवेन्द्रो महामतिः । तस्य त्वं तनयः श्रेष्ठो धर्मात्मा दानवेश्वरः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੰਭ ਸੀ—ਧਰਮ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਤੀ ਅਧਿਪਤੀ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ—ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦਾਨਵੇਸ਼ਵਰ।

Verse 18

पुरा त्वं पाषर्दो गोपो गोपेष्वेव च धार्मिकः । अधुना राधिकाशापाज्जातस्त्वं दानवेश्वरः

ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਪਾਸ਼ਰਦ ਨਾਮ ਦਾ ਗੋਪ ਸੀ, ਗੋਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ। ਹੁਣ ਰਾਧਿਕਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਦਾਨਵੇਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ।

Verse 19

दानवीं योनिमायातस्तत्त्वतो न हि दानवः । निजवृतं पुरा ज्ञात्वा देववैरं त्यजाधुना

ਤੂੰ ਦਾਨਵੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੱਤਵਤಃ ਤੂੰ ਦਾਨਵ ਨਹੀਂ। ਆਪਣਾ ਪੂਰਵ ਵਰਤਾਂਤ ਜਾਣ ਕੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਵੈਰ ਤਿਆਗ ਦੇ।

Verse 20

द्रोहं न कुरु तैस्सार्द्धं स्वपदं भुंक्ष्व सादरम् । नाधिकं सविकारं च कुरु राज्यं विचार्य च

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਪਦ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੋਗ। ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ; ਨਾ ਅਤਿ ਕਰੀਂ, ਨਾ ਵਿਕਾਰ ਤੇ ਰਜੋਗੁਣੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਾਲ।

Verse 21

देहि राज्यं च देवानां मत्प्रीतिं रक्ष दानव । निजराज्ये सुखं तिष्ठ तिष्ठंतु स्वपदे सुराः

ਹੇ ਦਾਨਵ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿ; ਅਤੇ ਸੁਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ।

Verse 22

अलं भूतविरोधेन देवद्रोहेण किं पुनः । कुलीनाश्शुद्धकर्माणः सर्वे कश्यपवंशजाः

ਭੂਤ-ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹੈ—ਫਿਰ ਦੇਵਦ੍ਰੋਹ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ! ਇਹ ਸਭ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ਜ, ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 23

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्या दिकानि च । ज्ञातिद्रोहजपापस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਪਾਪ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इत्यादिबहुवार्त्तां च श्रुतिस्मृतिपरां शुभाम् । प्रोवाच शंकरस्तस्मै बोधयन् ज्ञानमुत्तमम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਧਾਰਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਬੋਧਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

Verse 25

शिक्षितश्शंखचूडेन स दूतस्तर्कवित्तम । उवाच वचनं नम्रो भवितव्यविमोहितः

ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੂਤ, ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਬੋਲਿਆ; ਪਰ ਭਾਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਮੋਹਿਤ ਸੀ।

Verse 26

दूत उवाच । त्वया यत्कथितं देव नान्यथा तत्तथा वचः । तथ्यं किंचिद्यथार्थं च श्रूयतां मे निवेदनम्

ਦੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਓਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਵੀ ਸੁਣੋ—ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਹੈ।

Verse 27

ज्ञातिद्रोहे महत्पापं त्वयोक्तमधुना च यत् । तत्किमीशासुराणां च न सुराणां वद प्रभो

ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਗਿਆਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨਾ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਹੈ। ਤਾਂ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ—ਕੀ ਇਹ ਈਸ਼ਾਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ?

Verse 28

सर्वेषामिति चेत्तद्वै तदा वच्मि विचार्य च । निर्णयं ब्रूहि तत्राद्य कुरु संदेहभंजनम्

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ, “ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਹੈ,” ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਦੱਸੋ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਤੋੜੋ।

Verse 29

मधुकैटभयोर्दैत्यवरयोः प्रलयार्णवे । शिरश्छेदं चकारासौ कस्माच्चक्री महेश्वर

ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਕੱਟੇ?

Verse 30

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं कुतः । भवाञ्चकार गिरिश सुरपक्षीति विश्रुतम्

ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ? ਹੇ ਗਿਰੀਸ਼, ਤੂੰ ‘ਸੁਰਪੱਖ’—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ—ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ।

Verse 31

गृहीत्वा तस्य सर्वस्वं कुतः प्रस्थापितो बलिः । सुतलादि समुद्धर्तुं तद्द्वारे च गदाधरः

ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ? ਅਤੇ ਸੁਤਲ ਆਦਿ ਪਾਤਾਲਾਂ ਤੋਂ (ਉਸ ਨੂੰ) ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਗਦਾਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 32

सभ्रातृको हिरण्याक्षः कथं देवैश्च हिंसितः । शुंभादयोऽसुराश्चैव कथं देवैर्निपातिताः

ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ? ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਆਦਿ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ?

Verse 33

पुरा समुद्रमथने पीयूषं भक्षितं सुरैः । क्लेशभाजो वयं तत्र ते सर्वे फलभोगिनः

ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ। ਉਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਫਲ ਦਾ ਭੋਗ ਉਹ ਸਭ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 34

क्रीडाभांडमिदं विश्वं कालस्य परमात्मनः । स ददाति यदा यस्मै तस्यै तस्यैश्वर्यं भवे त्तदा

ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਖੇਡ-ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉਸੇ ਲਈ ਐਸ਼ਵਰਜ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे शिवदूतसंवादो नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਖਚੂੜ-ਵਧ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ ‘ਸ਼ਿਵਦੂਤ ਸੰਵਾਦ’ ਨਾਮਕ ਪੈਂਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 36

तवानयोर्विरोधे च गमनं निष्फलं भवेत् । समसंबंधिनां तद्वै रोचते नेश्वरस्य ते

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਵੇਲੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਵੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਜਾਣਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਾਨ ਸੰਸਾਰੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਵੇ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 37

सुरासुराणां सर्वेषामीश्वरस्य महात्मनः । इयं ते रहिता लज्जा स्पर्द्धास्माभिस्सहाधुना

ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਸਭ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਲਾਜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਪਰਧਾ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?

Verse 38

यतोधिका चैव कीर्तिर्हानिश्चैव पराजये । तवैतद्विपरीतं च मनसा संविचार्य ताम्

ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਲਟ ਹੈ—ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰੋ।

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा संप्रहस्य त्रिलोचनः । यथोचितं च मधुरमुवाच दानवेश्वरम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹੌਲੀ ਹੱਸੇ, ਫਿਰ ਮੌਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਦਾਨਵੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 40

महेश उवाच । वयं भक्तपराधीना न स्वतंत्राः कदापि हि । तदिच्छया तत्कर्माणो न कस्यापि च पक्षिणः

ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੱਖਪਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 41

पुरा विधिप्रार्थनया युद्धमादौ हरेरपि । मधुकैटभयोर्देत्यवरयोः प्रलयार्णवे

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨਾਮਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ, ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਏ।

Verse 42

देवप्रार्थनया तेन हिरण्यकशिपोः पुरा । प्रह्रादार्थं वधोऽकारि भक्तानां हितकारिणा

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ, ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਵਧ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 43

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं ततः । देवप्रार्थनयाकारि मयापि च पुरा श्रुतम्

ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨਾ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।

Verse 44

सर्वेश्वर्यास्सर्वमातुर्देवप्रार्थनया पुरा । आसीच्छुंभादिभिर्युद्धं वधस्तेषां तया कृतः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰੀ, ਸਭ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸ਼ੁੰਭ ਆਦੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 45

अद्यापि त्रिदशास्सर्वे ब्रह्माणं शरणं ययुः । स सदेवो हरिर्मां च देवश्शरणमागतः

ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਵੀ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੈ।

Verse 46

हरिब्रह्मादिकानां च प्रार्थनावशतोप्यहम् । सुराणामीश्वरो दूत युद्धार्थमगमं खलु

ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ—ਯੁੱਧ ਲਈ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਗਿਆ।

Verse 47

पार्षदप्रवरस्त्वं हि कृष्णस्य च महात्मनः । ये ये हताश्च दैतेया नहि केपि त्वया समाः

ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ। ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 48

का लज्जा महती राजन् मम युद्धे त्वया सह । देवकार्यार्थमीशोहं विनयेन च प्रेषितः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਲਾਜ਼? ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਂ—ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 49

गच्छ त्वं शंखचूडे वै कथनीयं च मे वचः । स च युक्तं करोत्वत्र सुरकार्यं करोम्यहम्

ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਕੋਲ ਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਪਹੁੰਚਾ। ਉਹ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕਰੇ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 50

इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र विरराम महेश्वरः । उत्तस्थौ शंखचूडस्य दूतोऽगच्छत्तदंतिकम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਠਹਿਰ ਗਏ। ਤਦ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦਾ ਦੂਤ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।