शिवदूतस्य शङ्खचूडकुलप्रवेशः — The Śiva-Envoy’s Entry into Śaṅkhacūḍa’s City
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਗਹਿਰੇ ਹੁੰਦੇ ਕਾਲ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੂਤ ਅਸੁਰ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੈਭਵ ਇੰਦਰਪੁਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਧਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਦਰਬਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵੇਖਿਆ; ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਗ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰਤਨ-ਆਸਨ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੂੰ ਦਾਨਵ-ਨਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਵੇਖ ਕੇ ਅਚੰਭਾ ਕੀਤਾ। ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਦੂਤ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਦੂਤ-ਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथेशानो महारुद्रो दुष्टकालस्सतांगतिः । शंखचूडवधं चित्ते निश्चिकाय सुरेच्छया
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦੋਂ ਈਸ਼ਾਨ, ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ—ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਦੰਡਕ ਅਤੇ ਸਤਜਨਾਂ ਦੇ ਆਸਰਾ—ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖਚੂੜ-ਵਧ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।
Verse 2
दूतं कृत्वा चित्ररथं गंधर्वेश्वरमीप्सितम् । शीघ्रं प्रस्थापयामास शंखचूडांतिके मुदा
ਇੱਛਿਤ ਗੰਧਰਵ-ਈਸ਼ਵਰ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾਕੇ, ਉਸਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 3
सर्वेश्वराज्ञया दूतो ययौ तन्नगरं च सः । महेन्द्रनगरोत्कृष्टं कुबेरभवनाधिकम्
ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਦੂਤ ਉਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਗਿਆ—ਜੋ ਮਹੇਂਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਭਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਵਿਭਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।
Verse 4
गत्वा ददर्श तन्मध्ये शंखचूडालयं वरम् । राजितं द्वादशैर्द्वारैर्द्वारपालसमन्वितम्
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦਾ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ—ਬਾਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
Verse 5
स दृष्ट्वा पुष्पदन्तस्तु वरं द्वारं ददर्श सः । कथयामास वृत्तांतं द्वारपालाय निर्भयः
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਨੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 6
अतिक्रम्य च तद्द्वारं जगामाभ्यंतरे मुदा । अतीव सुन्दरं रम्यं विस्तीर्णं समलंकृतम्
ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ, ਮਨੋਹਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੁਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਗ ਵੇਖਿਆ।
Verse 7
स गत्वा शंखचूडं तं ददर्श दनुजाधिपम् । वीरमंडल मध्यस्थं रत्नसिंहासनस्थितम्
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਨੁਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਤਨਾਂ ਜੜੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 8
दानवेन्द्रैः परिवृतं सेवितं च त्रिकोटिभिः । शतः कोटिभिरन्यैश्च भ्रमद्भिश्शस्त्रपाणिभिः
ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਯੋਧੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੌ ਕਰੋੜ ਵੀ—ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਫੜੇ ਚੌਫੇਰੇ ਭਟਕ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 9
एवंभूतं च तं दृष्ट्वा पुष्पदंतस्सविस्मयः । उवाच रणवृत्तांतं यदुक्तं शंकरेण च
ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਅਸਾਧਾਰਣ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਯੁੱਧ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ।
Verse 10
पुष्पदंत उवाच । राजेन्द्र शिवदूतोऽहं पुष्पदंताभिधः प्रभो । यदुक्तं शंकरेणैव तच्छृणु त्वं ब्रवीमि ते
ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੁਣੋ—ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 11
शिव उवाच । राज्यं देहि च देवानामधिकारं हि सांप्रतम् । नोचेत्कुरु रणं सार्द्धं परेण च मया सताम्
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਦੇ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੱਕ ਠੀਕ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸਹਾਇਕ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ।
Verse 12
देवा मां शरणापन्ना देवेशं शंकरं सताम् । अहं क्रुद्धो महारुद्रस्त्वां वधिष्याम्यसंशयम्
ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਨ—ਮੈਂ ਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ, ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਆਰਾਧ੍ਯ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹਾਂ; ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਧ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 13
हरोऽस्मि सर्वदेवेभ्यो ह्यभयं दत्तवानहम् । खलदंडधरोऽहं वै शरणागतवत्सलः
ਮੈਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੰਡਧਾਰੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵਤਸਲ ਹਾਂ।
Verse 14
राज्यं दास्यसि किं वा त्वं करिष्यसि रणं च किम् । तत्त्वं ब्रूहि द्वयोरेकं दानवेन्द्र विचार्य वै
ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪੇਂਗਾ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਕਰੇਂਗਾ? ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸ।
Verse 15
पुष्पदंत उवाच । इत्युक्तं यन्महेशेन तुभ्यं तन्मे निवेदितम् । वितथं शंभुवाक्यं न कदापि दनुजाधिप
ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ! ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਬਚਨ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 16
अहं स्वस्वामिनं गंतुमिच्छामि त्वरितं हरम् । गत्वा वक्ष्यामि किं शंभोस्तथा त्वं वद मामिह
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਹਰ ਕੋਲ ਜਲਦੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ।
Verse 17
सनत्कुमार उवाच । इत्थं च पुष्पदंतस्य शिवदूतस्य सत्पतेः । आकर्ण्य वचनं राजा हसित्वा तमुवाच सः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵਦੂਤ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਖ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 18
शंखचूड उवाच । राज्यं दास्ये न देवेभ्यो वीरभोग्या वसुंधरा । रणं दास्यामि ते रुद्र देवानां पक्षपातिने
ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 19
यस्योपरि प्रयायी स्यात्स वीरो भुवेनऽधमः । अतः पूर्वमहं रुद्र त्वां गमिष्याम्यसंशयम्
ਜੋ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀਰ ਆਖੇ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਰਾਧਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।
Verse 20
प्रभात आगमिष्यामि वीरयात्रा विचारतः । त्वं गच्छाचक्ष्व रुद्राय हीदृशं वचनं मम
ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਆਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਹੁਣ ਜਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਇਹੀ ਬਚਨ ਦੱਸ ਦੇ।
Verse 21
इति श्रुत्वा शंखचूडवचनं सुप्रहस्य सः । उवाच दानवेन्द्रं स शंभुदूतस्तु गर्वितम्
ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੱਸਿਆ; ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਦੂਤ ਉਸ ਅਹੰਕਾਰੀ ਦਾਨਵ-ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।
Verse 22
अन्येषामपि राजेन्द्र गणानां शंकरस्य च । न स्थातुं संमुखे योग्यः किं पुनस्तस्य संमुखम्
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੋਰ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਮੁਖੋ-ਮੁਖ ਖੜ੍ਹਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਖੁਦ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ?
Verse 23
स त्वं देहि च देवानामधिकाराणि सर्वशः । त्वमरे गच्छ पातालं यदि जीवितुमिच्छसि
ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇ। ਹੇ ਵੈਰੀ! ਜੇ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।
Verse 24
सामान्यममरं तं नो विद्धि दानवसत्तम । शंकरः परमात्मा हि सर्वेषामीश्वरेश्वरः
ਹੇ ਦਾਨਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਧਾਰਣ ‘ਅਮਰ’ ਨਾ ਸਮਝ; ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ।
Verse 25
इन्द्राद्यास्सकला देवा यस्याज्ञावर्तिनस्सदा । सप्रजापतयस्सिद्धा मुनयश्चाप्यहीश्वराः
ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਸਦਾ ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸਿੱਧ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵੀ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ।
Verse 26
हरेर्विधेश्च स स्वामी निर्गुणस्सगुणस्स हि । यस्य भ्रूभंगमात्रेण सर्वेषां प्रलयो भवेत्
ਉਹ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਅਤੇ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਵੀ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਗੁਣ ਵੀ। ਉਸ ਦੀ ਭੌਂਹ ਦੇ ਮਾਤ੍ਰ ਸਿਕੋੜ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਲੈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 27
शिवस्य पूर्णरूपश्च लोकसंहारकारकः । सतां गतिर्दुष्टहंता निर्विकारः परात्परः
ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪੂਰਨ ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਤਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ ਹੈ।
Verse 28
ब्रह्मणोधिपतिस्सोऽपि हरेरपि महेश्वरः । अवमान्या न वै तस्य शासना दानवर्षभ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦਾ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਾਨਵ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕਦੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰੀਂ।
Verse 29
किं बहूक्तेन राजेन्द्र मनसा संविचार्य च । रुद्रं विद्धि महेशानं परं ब्रह्म चिदात्मकम्
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਾਨ—ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ—ਜਾਣ।
Verse 30
देहि राज्यं हि देवानामधिकारांश्च सर्वशः । एवं ते कुशलं तात भविष्यत्यन्यथा भयम्
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੌਂਪ ਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਖੈਰ ਰਹੇਗੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਡਰ (ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਾ) ਹੈ।
Verse 31
सन्त्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा दानवेंद्रः शंखचूडः प्रतापवान् । उवाच शिवदूतं तं भवितव्यविमोहितः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੰਖਚੂੜ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲਿਖੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਸ਼ਿਵਦੂਤ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 32
शंखचूड उवाच । स्वतो राज्यं न दास्यामि नाधिकारान् विनिश्चयात् । विना युद्धं महेशेन सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਬੋਲਿਆ—ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਛੱਡਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਨਿਪਟੇਗਾ—ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 33
कालाधीनं जगत्सर्वं विज्ञेयं सचराचरम् । कालाद्भवति सर्वं हि विनश्यति च कालतः
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਕਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਾਣੋ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 34
त्वं गच्छ शंकरं रुद्रं मयोक्तं वद तत्त्वत । स च युक्तं करोत्वेवं बहुवार्तां कुरुष्व नो
ਤੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਰੁਦ੍ਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕਹਿ ਦੇ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਸਮਝੇ ਤਿਵੇਂ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ।
Verse 35
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शिवदूतोऽसौ जगाम स्वामिनं निजम् । यथार्थं कथयामास पुष्पदंतश्च सन्मुने
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵਦੂਤ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਸਤਮੁਨੀ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹੀ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
Śiva dispatches his envoy Puṣpadanta to Śaṅkhacūḍa; the envoy enters the asura’s city and court and begins delivering Śaṅkara’s message—an explicit diplomatic prelude to the coming conflict.
The chapter frames kāla (time) and īśvara-ājñā (the Lord’s command) as coordinating forces: even immense asuric power and splendor remain contingent before the supreme will that restores dharma.
Śiva is highlighted as Īśāna/Mahārudra/Śaṅkara—sovereign commander and moral regulator—while Puṣpadanta functions as the embodied extension of Śiva’s authority through dūta-roles.