शिवस्य आश्वासनं हरि-ब्रह्मणोः तथा शङ्खचूडवृत्तान्तकथनम् / Śiva’s Reassurance to Hari and Brahmā; Account of Śaṅkhacūḍa’s Origin

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथाकर्ण्य वचश्शंभुर्हरिविध्योस्सुदीनयोः । उवाच विहसन्वाण्या मेघनादगभीरया

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦ ਹਰੀ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ।

Verse 2

शिव उवाच । हे हरे वत्स हे ब्रह्मंस्त्यजतं सर्वशो भयम् । शंखचूडोद्भवं भद्रं सम्भविष्यत्यसंशयम्

ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਹਰੇ ਵਤਸ! ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਉਪਜੇਗਾ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 3

शंखचूडस्य वृत्तांतं सर्वं जानामि तत्त्वतः । कृष्णभक्तस्य गोपस्य सुदाम्नश्च पुरा प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਮੈਂ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਭਗਤ ਗੋਪ ਸੁਦਾਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 4

मदाज्ञया हृषीकेशो कृष्णरूपं विधाय च । गोशालायां स्थितो रम्ये गोलोके मदधिष्ठिते

ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਅੰਦਰ ਵੱਸਿਆ।

Verse 5

स्वतंत्रोहमिति स्वं स मोहं मत्वा गतः पुरा । क्रीडास्समकरोद्बह्वीस्स्वैरवर्तीव मोहितः

‘ਮੈਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਾਂ’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮਨਮੌਜੀ ਵਾਂਗ ਭਟਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕ੍ਰੀੜਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 6

तं दृष्ट्वा मोहमत्युग्रं तस्याहं मायया स्वया । तेषां संहृत्य सद्बुद्धिं शापं दापितवान् किल

ਉਸ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਮੋਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਬੁੱਧੀ ਹਟਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਨ ਕਰਵਾਇਆ—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

इत्थं कृत्वा स्वलीलां तां मायां संहृतवानहम् । ज्ञानयुक्तास्तदा ते तु मुक्तमोहास्सुबुद्धयः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਉਹ ਮਾਇਆ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਗਿਆਨ-ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੁਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਏ।

Verse 8

समीपमागतास्ते मे दीनीभूय प्रणम्य माम् । अकुर्वन्सुनुतिं भक्त्या करौ बद्ध्वा विनम्रकाः

ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਏ; ਦीन ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 9

वृत्तांतमवदन्सर्वं लज्जाकुलितमानसाः । ऊचुर्मत्पुरतो दीना रक्षरक्षेति वै गिरः

ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਮਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੱਸਿਆ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦीन ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁਕਾਰਦੇ ਰਹੇ—“ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!”

Verse 10

तदा त्वहं भवस्तेषां संतुष्टः प्रोक्तवान् वचः । भयं त्यजत हे कृष्ण यूयं सर्वे मदाज्ञया

ਤਦ ਮੈਂ ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਡਰ ਤਿਆਗੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥੋਚਿਤ ਕਰਮ ਕਰੋ।”

Verse 11

रक्षकोऽहं सदा प्रीत्या सुभद्रं वो भविष्यति । मदिच्छयाऽखिलं जातमिदं सर्वं न संशयः

ਮੈਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡਾ ਮੰਗਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 12

स्वस्थानं गच्छ त्वं सार्द्धं राधया पार्षदेन च । दानवस्तु भवेत्सोयं भारतेऽत्र न संशयः

ਤੂੰ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਰਸ਼ਦ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾ। ਅਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ—ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਾਨਵ ਬਣੇਗਾ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 13

शापोद्धारं करिष्येऽहं युवयोस्समये खलु । मदुक्तमिति संधार्य शिरसा राधया सह

ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ, ਰਾਧਾ ਸਮੇਤ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੋ।

Verse 14

श्रीकृष्णोऽमोददत्यंतं स्वस्थानमगमत्सुधीः । न्यष्ठातां सभयं तत्र मदाराधनतत्परौ

ਸੁਧੀ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਡਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੀ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ) ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਰਹੇ।

Verse 15

मत्वाखिलं मदधीनमस्वतन्त्रं निजं च वै । स सुदामाऽभवद्राधाशापतो दानवेश्वरः

‘ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ’—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਧਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਦਾਮਾ ਬਣ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 16

शङ्खचूडाभिधो देवद्रोही धर्मविचक्षणः । क्लिश्नाति सुबलात्कृत्स्नं सदा देवगणं कुधीः

ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਦੇਵਦ੍ਰੋਹੀ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੁਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਨੂੰ ਸਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

मन्मायामोहितस्सोतिदुष्टमंत्रिसहा यवान् । तद्भयं त्यजताश्वेव मयि शास्तरि वै सति

ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਯਵਨ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਹ ਡਰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।

Verse 18

सनत्कुमार उवाच । इत्यूचिवाञ्शिवो यावद्धरिब्रह्मपुरः कथाम् । अभवत्तावदन्यच्च चरितं तन्मुने शृणु

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਬੰਧੀ ਕਥਾ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣੋ।

Verse 19

तस्मिन्नेवांतरे कृष्णो राधया पार्षदैः सह । सद्गोपैराययौ शंभुमनुकूलयितुं प्रभुम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਧਾ, ਆਪਣੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਅਤੇ ਸਤਗੋਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ।

Verse 20

प्रभुं प्रणम्य सद्भक्त्या मिलित्वा हरिमादरात् । संमतो विधिना प्रीत्या संतस्थौ शिवशासनात्

ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਚਿੱਤ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 21

ततः शंभुं पुनर्नत्वा तुष्टाव विहिताञ्जलिः । श्रीकृष्णो मोहनिर्मुक्तो ज्ञात्वा तत्त्वं शिवस्य हि

ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 22

श्रीकृष्ण उवाच । देवदेव महादेव परब्रह्म सतांगते । क्षमस्व चापराधं मे प्रसीद परमेश्वर

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਹੇ ਪਰਬ੍ਰਹਮ, ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਗਤੀ! ਮੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ; ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 23

त्वत्तः शर्व च सर्वं च त्वयि सर्वं महेश्वर । सर्वं त्वं निखिलाधीश प्रसीद परमेश्वर

ਹੇ ਸ਼ਰਵ! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ, ਹੇ ਨਿਖਿਲਾਧੀਸ਼—ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ।

Verse 24

त्वं ज्योतिः परमं साक्षात्सर्वव्यापी सनातनः । त्वया नाथेन गौरीश सनाथास्सकला वयम्

ਤੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਹੈਂ—ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਤੇ ਸਨਾਤਨ। ਹੇ ਗੌਰੀਸ਼! ਤੂੰ ਨਾਥ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਸਨਾਥ, ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹਾਂ।

Verse 25

सर्वोपरि निजं मत्वा विहरन्मोहमाश्रितः । तत्फलं प्राप्तवानस्मि शापं प्राप्तस्सवामकः

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੋਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਹੁਣ ਮਿਲਿਆ—ਵਾਮਕ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 26

पार्षदप्रवरो यो मे सुदामा नाम गोपकः । स राधाशापतः स्वामिन्दानवीं योनिमाश्रितः

ਹੇ ਸਵਾਮੀ! ਮੇਰੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੁਦਾਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਗੋਪ, ਰਾਧਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦਾਨਵ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।

Verse 27

अस्मानुद्धर दुर्ग्गेश प्रसीद परमेश्वर । शापोद्धारं कुरुष्वाद्य पाहि नश्शरणागतान्

ਹੇ ਦੁਰਗੇਸ਼, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਅੱਜ ਸ਼ਾਪ-ਮੋਚਨ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਉੱਧਾਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ।

Verse 28

इत्युक्त्वा विररामैव श्रीकृष्णो राधया सह । प्रसन्नोऽभूच्छिवस्तत्र शरणागतवत्सलः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਧਾ ਸਮੇਤ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਸ਼ਰਨਾਗਤ-ਵਤਸਲ ਸ਼ਿਵ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 29

श्रीशिव उवाच । हे कृष्ण गोपिकानाथ भयं त्यज सुखी भव । मयानुगृह्णता तात सर्वमाचरितं त्विदम्

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਡਰ ਛੱਡ, ਸੁਖੀ ਰਹੁ। ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 30

संभविष्यति ते भद्रं गच्छ स्वस्थानमुत्तमम् । स्थातव्यं स्वाधिकारे च सावधानतया सदा

ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ।

Verse 31

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शंखचूडवधे शिवोपदेशो नामैकत्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਖਚੂੜ-ਵਧ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ ‘ਸ਼ਿਵੋਪਦੇਸ਼’ ਨਾਮਕ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 32

वाराहप्रवरे कल्पे तरुण्या राधया सह । शापप्रभावं भुक्त्वा वै पुनरायास्यति स्वकम्

ਉੱਤਮ ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਜਵਾਨ ਰਾਧਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਭੋਗੇਗਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਕੀਯ ਰੂਪ ਤੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 33

सुदामा पार्षदो यो हि तव कृष्ण प्रियप्रियः । दानवीं योनिमाश्रित्येदानीं क्लिश्नाति वै जगत्

ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਸੁਦਾਮਾ ਜੋ ਕਦੇ ਤੇਰਾ ਪਾਰਸ਼ਦ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਦਾਨਵੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਗਤ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 34

शापप्रभावाद्राधाया देवशत्रुश्च दानवः । शङ्खचूडाभिधस्सोऽति दैत्यपक्षी सुरदुहः

ਰਾਧਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ‘ਸ਼ੰਖਚੂੜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਦੈਤ੍ਯ ਪੱਖ ਦਾ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।

Verse 35

तेन निस्सारिता देवास्सेन्द्रा नित्यं प्रपीडिताः । हृताधिकारा विकृतास्सर्वे याता दिशो दश

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਤੰਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਧਿਕਾਰ ਛਿਨ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 36

ब्रह्माच्युतौ तदर्थे ही हागतौ शरणं मम । तेषां क्लेशविनिर्मोक्षं करिष्ये नात्र संशयः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शंकरः कृष्णं पुनः प्रोवाच सादरम् । हरिं विधिं समाभाष्य वचनं क्लेशनाशनम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ; ਅਤੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਤੇ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 38

शिव उवाच । हे हरे हे विधे प्रीत्या ममेदं वचनं शृणु । गच्छतं त्वरितं तातौ देवानंदाय निर्भयम्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਹਰੇ, ਹੇ ਵਿਧੇ! ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾਓ।

Verse 39

कैलासवासिनं रुद्रं मद्रूपं पूर्णमुत्तमम् । देवकार्यार्थमुद्भूतं पृथगाकृतिधारिणम्

ਉਸ ਨੇ ਕੈਲਾਸ-ਵਾਸੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੂਪ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਹਨ—ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 40

एतदर्थे हि मद्रूपः परिपूर्णतमः प्रभुः । कैलासे भक्तवशतस्संतिष्ठति गिरौ हरे

ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਰਿਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭੂ—ਹੇ ਹਰਿ—ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 41

मत्तस्त्वत्तो न भेदोऽस्ति युवयोस्सेव्य एव सः । चराचराणां सर्वेषां सुरादीनां च सर्वदा

ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਉਹ ਇਕੋ ਉਹੀ ਹੈ—ਸਦਾ; ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਵੀ ਉਹੀ ਸਦਾ ਆਰਾਧ੍ਯ ਹੈ।

Verse 42

आवयोभेदकर्ता यस्स नरो नरकं व्रजेत् । इहापि प्राप्नुयात्कृष्टं पुत्रपौत्रविवर्जितः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਭੇਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਦੁੱਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋ ਕੇ।

Verse 43

इत्युक्तवंतं दुर्गेशं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः । राधया सहितः कृष्णः स्वस्थानं सगणो ययौ

ਇਉਂ ਦੁਰਗੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਧਾ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 44

हरिर्ब्रह्मा च तौ व्यास सानन्दौ गतसाध्वसौ । मुहुर्मुहुः प्रणम्येशं वैकुंठं ययतुर्द्रुतम्

ਹੇ ਵਿਆਸ! ਹਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਨੰਦਿਤ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 45

तत्रागत्याखिलं वृत्तं देवेभ्यो विनिवेद्य तौ । तानादाय ब्रह्मविष्णू कैलासं ययतुर्गिरिम्

ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ।

Verse 46

तत्र दृष्ट्वा महेशानं पार्वतीवल्लभं प्रभुम् । दीनरक्षात्तदेहं च सगुणं देवनायकम्

ਉੱਥੇ ਪਾਰਵਤੀ-ਵੱਲਭ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹੀ ਸਗੁਣ, ਦੇਵ-ਨਾਇਕ ਦਾ ਦੇਹਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 47

तुष्टुवुः पूर्ववत्सर्वे भक्त्या गद्गदया गिरा । करौ बद्ध्वा नतस्कंधा विनयेन समन्विताः

ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਭ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੋਢੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 48

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव गिरिजानाथ शंकर । वयं त्वां शरणापन्ना रक्ष देवान्भयाकुलान्

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਦੇਵਦੇਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਗਿਰਿਜਾਨਾਥ, ਸ਼ੰਕਰ! ਅਸੀਂ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ; ਡਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।”

Verse 49

शंखचूडदानवेन्द्रं जहि देवनिषूदनम् । तेन विक्लाविता देवाः संग्रामे च पराजिताः

ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਾਸਕ! ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦਾ ਵਧ ਕਰ। ਉਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ ਵਿਹਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ।

Verse 50

हृताधिकाराः कुतले विचरंति यथा नराः । देवलोको हि दुर्दृश्यस्तेषामासीच्च तद्भयात्

ਅਧਿਕਾਰ ਖੋਹੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਡਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਰਲੱਭ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਓਹਨਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 51

दीनोद्धर कृपासिन्धो देवानुद्धर संकटात् । शक्रं भयान्महेशानहत्वा तं दानवाधिपम्

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਉੱਧਾਰਕ, ਕਿਰਪਾ-ਸਿੰਧੂ! ਇਸ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਓ। ਉਸ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ।

Verse 52

इति श्रुत्वा वचश्शंभुर्देवानां भक्तवत्सलः । उवाच विहसन् वाण्या मेघनादगभीरया

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ-ਭਕਤਵਤਸਲ ਸ਼ੰਭੂ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਨਾਦਮਈ ਸੀ।

Verse 53

श्रीशंकर उवाच । हे हरे हे विधे देवाः स्वस्थानं गच्छत धुवम् । शंखचूडं वधिष्यामि सगणं नात्र संशयः

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਹਰੀ, ਹੇ ਵਿਧੇ, ਹੇ ਦੇਵੋ! ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਮੈਂ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਾਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य वचः पीयूषसंनिभम् । ते सर्वे प्रमुदा ह्यासन्नष्टं मत्वा च दानवम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ।

Verse 55

हरिर्जगाम वैकुंठं सत्यलोके विधिस्तदा । प्रणिपत्य महेशं च सुराद्याः स्वपदं ययुः

ਹਰੀ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਦੇਵ ਆਦਿ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।