शिवलोकप्रवेशः (Entry into Śivaloka through successive gateways)
ਅਧਿਆਇ 30 ਵਿੱਚ ਪਰਤਦਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਧੀਵਤ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ (ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ/ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ) ‘ਮਹਾਦਿਵ੍ਯ’ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਾਧਾਰ ਅਤੇ ਅਭੌਤਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਤੇਜੋਮਯ ਲੋਕ ਵੇਖ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਰਤਨ-ਸਿੰਹਾਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਮਣੀ-ਭੂਸ਼ਿਤ; ਸ਼ੈਵ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਮੁਖ, ਤਿੰਨ ਨੇਤਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਆਦਿ ਆਯੁਧਧਾਰੀ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਵਰਣਿਤ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਰੀਤ ਪੰਦਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦ੍ਵਾਰ ਤੇ ਨੰਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੰਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਭਕਤੀ, ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । गत्वा तदैव स विधिस्तदा व्यास रमेश्वरः । शिवलोकं महादिव्यं निराधारमभौतिकम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦੋਂ ਹੀ, ਹੇ ਵਿਆਸ, ਉਹ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਮਹਾ-ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
Verse 2
साह्लादोभ्यन्तरं विष्णुर्जगाम मुदिताननः । नानारत्नपरिक्षिप्तं विलसंतं महोज्ज्वलम्
ਅੰਦਰੋਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਸ ਭਵਿਆ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚੌਫੇਰੇ ਸਜਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
Verse 3
संप्राप्य प्रथमद्वारं विचित्रं गणसेवितम् । शोभितं परया लक्ष्म्या महोच्चमतिसुन्दरम्
ਪਹਿਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ—ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਬਣਾਵਟ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 4
ददर्श द्वारपालांश्च रत्नसिंहासनस्थितान् । शोभिताञ्श्वेतवस्त्रैश्च रत्नभूषणभूषितान्
ਉਸ ਨੇ ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸਿੰਘਾਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਅਤੇ ਰਤਨ-ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।
Verse 5
पञ्चवक्त्रत्रिनयनान्गौरसुन्दरविग्रहान् । त्रिशूलादिधरान्वीरान्भस्मरुद्राक्षशोभितान्
ਉਸ ਨੇ ਅਜੇਹੇ ਵੀਰ ਵੇਖੇ—ਪੰਜ ਮੁਖ, ਤਿੰਨ ਨੇਤਰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਗੌਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ; ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਆਦਿ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭਸਮ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।
Verse 6
सब्रह्मापि रमेशश्च तान् प्रणम्य विनम्रकः । कथयामास वृत्तान्तं प्रभुसंदर्शनार्थकम्
ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੰਗਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਇਆ।
Verse 7
तदाज्ञां च ददुस्तस्मै प्रविवेश तदाज्ञया । परं द्वारं महारम्यं विचित्रं परम प्रभम्
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਪਰਮ ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ—ਅਤਿ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ।
Verse 8
प्रभूपकंठगत्यर्थं वृत्तांतं संन्यवेदयत् । तद्द्वारपाय चाज्ञप्तस्तेनान्यं प्रविवेश ह
ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਦਰਬਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ।
Verse 9
एवं पंचदशद्वारान्प्रविश्य कमलोद्भवः । महाद्वारं गतस्तत्र नन्दिनं प्रददर्श ह
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਕਮਲੋਦਭਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਮਹਾਦੁਆਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 10
सम्यङ्नत्वा च तं स्तुत्वा पूर्ववत्तेन नन्दिना । आज्ञप्तश्च शनैर्विष्णुर्विवेशाभ्यंतरं मुदा
ਉਸ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਨੰਦੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ; ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
Verse 11
ददर्श गत्वा तत्रोच्चैस्सभां शंभोस्समुत्प्रभाम् । तां पार्षदैः परिवृतां लसद्देहैस्सुभूषिताम्
ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੇਖੀ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਦੇਹ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।
Verse 12
महेश्वरस्य रूपैश्च दिग्भुजैश्शुभकांतिभिः । पञ्चवक्त्रैस्त्रिनयनैश्शितिकंठमहोज्ज्वलैः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਸ਼ੁਭ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਫੈਲੀਆਂ; ਪੰਜਵਕਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ, ਨੀਲਕੰਠ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਤੇਜ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਏ।
Verse 13
सद्रत्नयुक्तरुद्राक्षभस्माभरणभूषितैः । नवेन्दुमंडलाकारां चतुरस्रां मनोहराम्
ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਰਤਨਾਂ, ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਦੀ, ਚਤੁਰਸ੍ਰ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ।
Verse 14
मणीन्द्रहारनिर्माणहीरसारसुशोभिताम् । अमूल्यरत्नरचितां पद्मपत्रैश्च शोभिताम्
ਉਹ ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜੇ ਹੀਰੇ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ।
Verse 15
माणिक्यजालमालाभिर्नानाचित्रविचित्रिताम् । पद्मरागेन्द्ररचितामद्भुतां शंकरेच्छया
ਉਹ ਮਾਣਿਕਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਅਨੇਕਾਂ ਚਿੱਤਰ-ਵਿਚਿੱਤਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਪਦਮਰਾਗ ਦੇ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਅਦਭੁਤ ਕਲਾ ਸੀ।
Verse 16
सोपानशतकैर्युक्तां स्यमंतकविनिर्मितैः । स्वर्णसूत्रग्रन्थियुक्तैश्चारुचन्दनपल्लवैः
ਉਹ ਸਿਆਮੰਤਕ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨੇ ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਨ ਦੇ ਪੱਲਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 17
इन्द्रनीलमणिस्तंभैर्वेष्टितां सुमनोहराम् । सुसंस्कृतां च सर्वत्र वासितां गंधवायुना
ਉਹ ਇੰਦ੍ਰਨੀਲ ਮਣੀ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ। ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਸਜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੌਫੇਰੇ ਮਹਿਕਦੀ ਸੀ।
Verse 18
सहस्रयोजनायामां सुपूर्णां बहुकिंकरैः । ददर्श शंकरं सांबं तत्र विष्णुस्सुरेश्वरः
ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੇ, ਅਨੇਕ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਅੰਬਾ (ਉਮਾ) ਸਮੇਤ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 19
वसंतं मध्यदेशे च यथेन्दुतारकावृतम् । अमूल्यरत्ननिर्माणचित्रसिंहासनस्थितम्
ਮੱਧ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਉਹ ਅਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਸੀ।
Verse 20
किरीटिनं कुंडलिनं रत्नमालाविभूषितम् । भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं बिभ्रतं केलिपंकजम्
ਉਹ ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅੰਗ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਧੂਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੇਲਿ-ਪੰਕਜ—ਕ੍ਰੀੜਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਮਲ—ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 21
पुरतो गीतनृत्यश्च पश्यंतं सस्मितं मुदा
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 22
शांतं प्रसन्नमनसमुमाकांतं महोल्लसम् । देव्या प्रदत्त ताम्बूलं भुक्तवंतं सुवासितम्
ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸ਼ਾਂਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ, ਉਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਅਤੇ ਮਹਾ ਤੇਜਸਵੀ; ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤਾਮਬੂਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਚਬਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
Verse 23
गणैश्च परया भक्त्या सेवितं श्वेतचामरैः । स्तूयमानं च सिद्धैश्च भक्तिनम्रात्मकंधरैः
ਉਹ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਸਨ, ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਝੱਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋਏ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 24
गुणातीतं परेशानं त्रिदेवजनकं विभुम् । निर्विकल्पं निराकारं साकारं स्वेच्छया शिवम्
ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਦੇ ਜਨਕ ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹਨ; ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 25
अमायमजमाद्यञ्च मायाधीशं परात्परम् । प्रकृतेः पुरुषस्यापि परमं स्वप्रभुं सदा
ਉਹ ਮਾਇਆ-ਰਹਿਤ, ਅਜਨਮਾ ਅਤੇ ਅਨਾਦਿ ਹਨ; ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਧੀਸ਼, ਪਰਾਤਪਰ। ਸਦਾ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਪਰਮ ਹਨ।
Verse 26
एवं विशिष्टं तं दृष्ट्वा परिपूर्णतमं समम् । विष्णुर्ब्रह्मा तुष्टुवतुः प्रणम्य सुकृतांजली
ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਪਰਮ ਪਰਿਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸਮਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 27
विष्णुविधी ऊचतुः । देवदेव महादेव परब्रह्माखिलेश्वर । त्रिगुणातीत निर्व्यग्र त्रिदेवजनक प्रभो
ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ਵਰ! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ, ਸਦਾ ਨਿਰਵਿਆਗ੍ਰ—ਹੇ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਦੇ ਜਨਕ, ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ!
Verse 28
वयं ते शरणापन्ना रक्षस्मान्दुखितान्विभो । शंखचूडार्दितान्क्लिष्टान्सन्नाथान्परमेश्वर
ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ; ਹੇ ਵਿਭੂ, ਦੁਖੀ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ। ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਸਾਨੂੰ—ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਤੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਨਾਥ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਬਣ।
Verse 29
अयं योऽधिष्ठितो लोको गोलोक इति स स्मृतः । अधिष्ठाता तस्य विभुः कृष्णोऽयं त्वदधिष्ठितः
ਇਹ ਜੋ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਲੋਕ ਹੈ, ਉਹ ‘ਗੋਲੋਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਵਿਭੂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਅਧੀਨ—ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ—ਹੈ।
Verse 30
इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे देवदेवस्तुतिर्नाम त्रिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਖਚੂੜ-ਵਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ ‘ਦੇਵਦੇਵ-ਸਤੁਤੀ’ ਨਾਮਕ ਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 31
तेन निस्सारिताः शंभो पीड्यमानाः समंततः । हृताधिकारस्त्रिदशा विचरंति महीतले
ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਦੇਵ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
Verse 32
त्वां विना न स वध्यश्च सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । तं घातय महेशान लोकानां सुखमावह
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਤੂੰ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼।
Verse 33
त्वमेव निर्गुणस्सत्योऽनंतोऽनंतपराक्रमः । सगुणश्च सन्निवेशः प्रकृतेः पुरुषात्परः
ਤੂੰ ਹੀ ਨਿਰਗੁਣ ਸੱਚ ਹੈਂ—ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਸਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਰੂਪ-ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈਂ।
Verse 34
रजसा सृष्टिसमये त्वं ब्रह्मा सृष्टिकृत्प्रभो । सत्त्वेन पालने विष्णुस्त्रिभुवावन कारकः
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਲੇ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਕੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਸਤ੍ਤਵਗੁਣ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 35
तमसा प्रलये रुद्रो जगत्संहारकारकः । निस्त्रैगुण्ये शिवाख्यातस्तुर्य्यो ज्योतिः स्वरूपकः
ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਤਮੋਗੁਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਜਗਤ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੁਰੀਯ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸ਼ੁੱਧ ਜੋਤਿ ਹੈ।
Verse 36
त्वं दीक्षया च गोलोके त्वं गवां परिपालकः । त्वद्गोशालामध्यगश्च कृष्णः क्रीडत्यहर्निशम्
ਦੀਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੂੰ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਜੋਗ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਪਾਲਕ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 37
त्वं सर्वकारणं स्वामी विधि विष्ण्वीश्वरः परम् । निर्विकारी सदा साक्षी परमात्मा परेश्वरः
ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਸੁਆਮੀ ਹੈਂ; ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਵੀ ਪਰਮ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਸਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।
Verse 38
दीनानाथसहायी च दीनानां प्रतिपालकः । दीनबंधुस्त्रिलोकेशश्शरणागतवत्सलः
ਉਹ ਦੀਨਾਂ ਦਾ ਨਾਥ-ਸਹਾਇਕ, ਦੀਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਕ ਹੈ। ਦੀਨਬੰਧੂ, ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਵਾਤਸਲ੍ਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 39
अस्मानुद्धर गौरीश प्रसीद परमेश्वरः । त्वदधीना वयं नाथ यदिच्छसि तथा कुरु
ਹੇ ਗੌਰੀਸ਼! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਸਾਡਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰੋ। ਹੇ ਨਾਥ! ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਿਵੇਂ ਕਰੋ।
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तौ सुरौ व्यास हरिर्ब्रह्मा च वै तदा । विरेमतुः शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा विनीतकौ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਆਸ! ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤਦੋਂ ਰੁਕ ਗਏ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Frequently Asked Questions
The chapter depicts Viṣṇu’s (and the accompanying divine party’s) entry toward Śivaloka through successive guarded gateways, culminating in meeting Nandin at the great gate and receiving permission to enter the inner precinct.
They symbolize graded spiritual access: movement from outer perception to inner proximity requires humility (praṇāma), praise (stuti), right intention (darśanārtha), and grace-mediated authorization—an allegory for disciplined approach to the Absolute.
Śaiva guardians are described with pañcavaktra (five faces), trinayana (three eyes), weapons such as the triśūla, and ascetic-devotional emblems like bhasma (sacred ash) and rudrākṣa—signaling Śiva’s sovereign domain.