शङ्खचूडकस्य राज्याभिषेकः तथा शक्रपुरीं प्रति प्रस्थानम् | Śaṅkhacūḍa’s Coronation and March toward Indra’s City

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । स्वगेहमागते तस्मिञ्शंखचूडे विवाहिते । तपः कृत्वा वरं प्राप्य मुमुदुर्दानवादयः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਇਆ, ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਦਾਨਵ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 2

स्वलोकादाशु निर्गत्य गुरुणा स्वेन संयुताः । सर्वे सुरास्संमिलितास्समाजग्मुस्तदंतिकम्

ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 3

प्रणम्य तं सविनयं संस्तुत्य विविधादरात् । स्थितास्तत्रैव सुप्रीत्या मत्वा तेजस्विनं विभुम्

ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 4

सोपि दम्भात्मजो दृष्ट्वा गतं कुल गुरुं च तम् । प्रणनाम महाभक्त्या साष्टांगं परमादरात्

ਉਸ ਪੂਜਯ ਕੁਲਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਦੰਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪਰਮ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਭਕਤੀ ਸਮੇਤ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 5

अथ शुक्रः कुलाचार्यो दृष्ट्वाशिषमनुत्तमम् । वृत्तांतं कथयामास देवदानवयोस्तदा

ਫਿਰ ਦੈਤ੍ਯ ਕੁਲ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 6

तदा समुत्सवो जातोऽसुराणां मुदितात्मनाम् । उपायनानि सुप्रीत्या ददुस्तस्मै च तेऽखिलाः

ਤਦੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 7

ततस्स सम्मतं कृत्वा सुरैस्सर्वैस्समुत्सवम् । दानवाद्यसुराणां तमधिपं विदधे गुरुः

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਉਤਸਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 9

अथ दम्भात्मजो वीरश्शंखचूडः प्रतापवान् । राज्याभिषेकमासाद्य स रेजे सुरराट् तदा

ਫਿਰ ਦੰਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵੀਰ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਰਾਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 10

स सेनां महतीं कर्षन्दैत्यदानवरक्षसाम् । रथमास्थाय तरसा जेतुं शक्रपुरीं ययौ

ਉਹ ਦੈਤਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬੜੀ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਕ੍ਰਪੁਰੀ (ਅਮਰਾਵਤੀ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 11

गच्छन्स दानवेन्द्रस्तु तेषां सेवनकुर्वताम् । विरेजे शशिवद्भानां ग्रहाणां ग्रहराडिव

ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਇੰਦਰ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਮਾਨੋ ਗ੍ਰਹਰਾਜ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ।

Verse 12

आगच्छंतं शङ्खचूडमाकर्ण्याखण्डलस्स्वराट् । निखिलैरमरैस्सार्द्धं तेन योद्धुं समुद्यतः

ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਵਰਾਟ ਅਖੰਡਲ (ਇੰਦਰ) ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 13

तदाऽसुरैस्सुराणां च संग्रामस्तुमुलो ह्यभूत् । वीराऽऽनन्दकरः क्लीबभयदो रोमहर्षणः

ਤਦ ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ—ਜੋ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਕਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 14

महान्कोलाहलो जातो वीराणां गर्जतां रणे । वाद्यध्वनिस्तथा चाऽऽसीत्तत्र वीरत्ववर्द्धिनी

ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣਾ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਯੁੱਧ-ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 15

देवाः प्रकुप्य युयुधुरसुरैर्बलवत्तराः । पराजयं च संप्रापुरसुरा दुद्रुवुर्भयात्

ਦੇਵਤਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਬਲਵਾਨ ਬਣ ਕੇ—ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਸੁਰ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਭੱਜ ਪਏ।

Verse 16

पलायमानास्तान्दृष्ट्वा शंखचूडस्स्वयं प्रभुः । युयुधे निर्जरैस्साकं सिंहनादं प्रगर्ज्य च

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤ੍ਯਾਧਿਪਤੀ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਆਪ ਹੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਆਇਆ। ਸਿੰਘ-ਨਾਦ ਵਾਂਗ ਗੱਜ ਕੇ ਉਹ ਅਮਰ ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਲੱਗਾ।

Verse 17

तरसा सहसा चक्रे कदनं त्रिदिवौकसाम् । प्रदुद्रुवुस्सुरास्सर्वे तत्सुतेजो न सेहिरे

ਅਤਿ ਵੇਗ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਘੋਰ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਾਹਕ ਤੇਜ ਨੂੰ ਨ ਸਹਿ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 18

यत्र तत्र स्थिता दीना गिरीणां कंदरासु च । तदधीना न स्वतंत्रा निष्प्रभाः सागरा यथा

ਉਹ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਛਿੱਟੇ ਹੋ ਕੇ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ—ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਪਰਾਧੀਨ, ਅਸਵਤੰਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਹੀਨ ਉਹ ਐਸੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਤਾ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਸਮੁੰਦਰ।

Verse 19

सोपि दंभात्मजश्शूरो दानवेन्द्रः प्रतापवान् । सुराधिकारान्संजह्रे सर्वांल्लोकान्विजित्य च

ਉਹ ਦੰਭ ਦਾ ਸੂਰਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਦਾਨਵਿੰਦਰ; ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੱਕ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਏ।

Verse 20

त्रैलोक्यं स्ववशंचक्रे यज्ञभागांश्च कृत्स्नशः । स्वयमिन्द्रो बभूवापि शासितं निखिलं जगत्

ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੜਪ ਲਏ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇੰਦਰ ਬਣ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ।

Verse 21

कौबेरमैन्दवं सौर्यमाग्नेयं याम्यमेव च । कारयामास वायव्यमधिकारं स्वशक्तितः

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੁਬੇਰ, ਇੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਅਗਨੀ, ਯਮ ਅਤੇ ਵਾਯੂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਕਾਰਜ ਚਲਵਾਏ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤ੍ਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 22

देवानामसुराणां च दानवानां च रक्षसाम् । गंधर्वाणां च नागानां किन्नराणां रसौकसाम्

ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ; ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਨਾਗ, ਅਤੇ ਸੁਰਗ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਕਿੰਨਰ—ਸਾਰੇ ਉਸ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 23

त्रिलोकस्य परेषां च सकलानामधीश्वरः । स बभूव महावीरश्शंखचूडो महाबली

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਾਵੀਰ ਯੋਧਾ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 24

एवं स बुभुजे राज्यं राजराजेश्वरो महान् । सर्वेषां भुवनानां च शंखचूडश्चिरं समाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਮਹਾਨ ਅਧਿਰਾਜ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਜ-ਸੁਖ ਭੋਗਿਆ।

Verse 25

तस्य राज्ये न दुर्भिक्षं न मारी नाऽशुभग्रहाः । आधयो व्याधयो नैव सुखिन्यश्च प्रजाः सदा

ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਅਕਾਲ ਸੀ, ਨਾ ਮਹਾਮਾਰੀ, ਨਾ ਅਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਉਪਦ੍ਰਵ। ਨਾ ਮਨ ਦੇ ਕਲੇਸ਼, ਨਾ ਦੇਹ ਦੇ ਰੋਗ; ਪ੍ਰਜਾ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 26

अकृष्टपच्या पृथिवी ददौ सस्यान्यनेकशः । ओषध्यो विविधाश्चासन्सफलास्सरसाः सदा

ਬਿਨਾ ਜੋਤੇ ਹੀ ਫਸਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅੰਨ-ਧਾਨ ਪ੍ਰਚੁਰ ਦਿੱਤੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੀ ਸਦਾ ਫਲਯੁਕਤ, ਰਸਭਰੀਆਂ ਤੇ ਬਲਦਾਇਕ ਸਨ।

Verse 27

मण्याकराश्च नितरां रत्नखन्यश्च सागराः । सदा पुष्पफला वृक्षा नद्यस्तु सलिलावहाः

ਮਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਧ ਸਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਮਾਨੋ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਦਰੱਖ਼ਤ ਸਦਾ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਲਗਾਤਾਰ ਜਲ ਵਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।

Verse 28

देवान् विनाखिला जीवास्सुखिनो निर्विकारकाः । स्वस्वधर्मा स्थितास्सर्वे चतुर्वर्णाश्रमाः परे

ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਸਨ। ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਨ—ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ—ਅਤੇ ਸੁਮੇਲ ਭਰੇ ਉੱਚ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 29

तस्मिच्छासति त्रैलोक्ये न कश्चिद् दुःखितोऽभवत् । भ्रातृवैरत्वमाश्रित्य केवलं दुःखिनोऽमराः

ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਕੇਵਲ ਅਮਰ ਦੇਵਤੇ ਹੀ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਦੁਖੀ ਰਹੇ।

Verse 30

स शंखचूडः प्रबलः कृष्णस्य परमस्सखा । कृष्णभक्तिरतस्साधुस्सदा गोलोकवासिनः

ਉਹ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਰਮ ਸਖਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਉਹ ਸਾਧੂ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 31

पूर्वशापप्रभावेण दानवीं योनिमाश्रितः । न दानवमतिस्सोभूद्दानवत्वेऽपि वै मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਪੂਰਵ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨਵੀ ਜਨਮ ਧਾਰਿਆ; ਪਰ ਦਾਨਵਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਦਾਨਵੀ ਨਾ ਬਣੀ।

Verse 32

ततस्सुरगणास्सर्वे हृतराज्या पराजिताः । संमंत्र्य सर्षयस्तात प्रययुर्ब्रह्मणस्सभाम्

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ—ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਤਾਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 33

तत्र दृष्ट्वा विधातारं नत्वा स्तुत्वा विशेषतः । ब्रह्मणे कथयामासुस्सर्वं वृत्तांतमाकुलाः

ਉੱਥੇ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

ब्रह्मा तदा समाश्वास्य सुरान् सर्वान्मुनीनपि । तैश्च सार्द्धं ययौ लोके वैकुण्ठं सुखदं सताम्

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੈਕੁੰਠ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 35

ददर्श तत्र लक्ष्मीशं ब्रह्मा देवगणैस्सह । किरीटिनं कुंडलिनं वनमालाविभूषितम्

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 36

शंखचक्रगदापद्मधरं देवं चतुर्भुजम् । सनंदनाद्यैः सिद्धैश्च सेवितं पीतवाससम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ-ਕਮਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ।

Verse 37

दृष्ट्वा विष्णुं सुरास्सर्वे ब्रह्माद्यास्समुनीश्वराः । प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या बद्धाञ्जलिकरा विभुम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ—ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 38

देवा ऊचु । देवदेव जगन्नाथ वैकुंठाधिपते प्रभो । रक्षास्माञ्शरणापन्नाञ्छ्रीहरे त्रिजगद्गुरो

ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ; ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਜਗਤ-ਗੁਰੂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 39

त्वमेव जगतां पाता त्रिलोकेशाच्युत प्रभो । लक्ष्मीनिवास गोविन्द भक्तप्राण नमोऽस्तु ते

ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈਂ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼, ਅਚ੍ਯੁਤ! ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਿਵਾਸ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਜਾਨ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 40

इति स्तुत्वा सुरास्सर्वे रुरुदुः पुरतो हरेः । तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुर्ब्रह्माणमिदमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 41

विष्णुरुवाच । किमर्थमागतोसि त्वं वैकुंठं योगिदुर्लभम् । किं कष्टं ते समुद्भूतं तत्त्वं वद ममाग्रतः

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕਲੇਸ਼ ਉੱਠਿਆ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਦੱਸ।

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः । बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा विन यानतकन्धरः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 43

वृत्तांतं कथयामास शंखचूडकृतं तदा । देवकष्टसमाख्यानं पुरो विष्णोः परात्मनः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 44

हरिस्तद्वचनं श्रुत्वा सर्वतसर्वभाववित् । प्रहस्योवाच भगवांस्तद्रहस्यं विधिं प्रति

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰਿ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਮੁਸਕੁਰਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 45

श्रीभगवानुवाच । शंखचूडस्य वृत्तांतं सर्वं जानामि पद्मज । मद्भक्तस्य च गोपस्य महातेजस्विनः पुरा

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਮੈਂ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਗੋਪ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਭਗਤ-ਉਪਾਸਕ ਸੀ।

Verse 46

शृणुतस्सर्ववृत्तान्तमितिहासं पुरातनम् । संदेहो नैव कर्तव्यश्शं करिष्यति शङ्करः

ਹੁਣ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੋ। ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ—ਸ਼ੰਕਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੰਗਲ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 47

सर्वोपरि च यस्यास्ति शिवलोकः परात्परः । यत्र संराजते शंभुः परब्रह्म परमेश्वरः

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਹ ਪਰਾਤਪਰ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਹੈ; ਓਥੇ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

प्रकृतेः पुरुषस्यापि योधिष्ठाता त्रिशक्तिधृक् । निर्गुणस्सगुणस्सोपि परं ज्योतिः स्वरूपवान्

ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ; ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਗੁਣ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਹੈ।

Verse 49

यस्यांगजास्तु वै ब्रह्मंस्त्रयस्सृष्ट्यादिकारकाः । सत्त्वादिगुणसंपन्ना विष्णुब्रह्महराभिधाः

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੀ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ—ਸੱਤਵ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 50

स एव परमात्मा हि विहरत्युमया सह । यत्र मायाविनिर्मुक्तो नित्यानित्य प्रकल्पकः

ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਮਾ ਨਾਲ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਓਥੇ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਅਨਿੱਤ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

तत्समीपे च गोलोको गोशाला शंकरस्य वै । तस्येच्छया च मद्रूपः कृष्णो वसति तत्र ह

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਗੋਲੋਕ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 52

तद्गवां रक्षणार्थाय तेनाज्ञप्तस्सदा सुखी । तत्संप्राप्तसुखस्सोपि संक्रीडति विहारवित्

ਉਹਨਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 53

तस्य नारी समाख्याता राधेति जगदम्बिका । प्रकृतेः परमा मूर्तिः पंचमी सुविहारिणी

ਉਸ ਦੀ ਸਹਧਰਮਣੀ ‘ਰਾਧਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪਰਮ ਮੂਰਤੀ, ਪੰਜਵੀਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਲੀਲਾ-ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 54

बहुगोपाश्च गोप्यश्च तत्र संति तदंगजाः । सुविहारपरा नित्यं राधाकृष्णानुवर्तिनः

ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੋਪ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਤ ਆਨੰਦ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿ ਕੇ ਸਦਾ ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 55

स एव लीलया शंभोरिदानीं मोहितोऽनया । संप्राप्तो दानवीं योनिं मुधा शापात्स्वदुःखदाम्

ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਉਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਲੱਗੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦਾਨਵੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 56

रुद्रशूलेन तन्मृत्यु कृष्णेन विहितः पुरा । ततस्स्वदेहमुत्सृज्य पार्षदस्स भविष्यति

ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸ਼ਦ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣੇਗਾ।

Verse 57

इति विज्ञाय देवेश न भयं कर्तुमर्हसि । शंकर शरणं यावस्स सद्यश्शंविधास्यति

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ੰਕਰ ਤੇਰਾ ਸ਼ਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕਰ ਕੇ ਯੋਗ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 58

अहं त्वं चामरास्सर्वे तिष्ठंतीह विसाध्वसाः

ਮੈਂ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਇੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਾਂਗੇ।

Verse 59

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सविधिर्विष्णुः शिवलोकं जगाम ह । संस्मरन्मनसा शंभुं सर्वेशं भक्तवत्सलम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ—ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਭਗਤ-ਵਤਸਲ—ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।