Adhyaya 27
Rudra SamhitaYuddha KhandaAdhyaya 2736 Verses

शङ्खचूडवधकथनम् / The Account of Śaṅkhacūḍa’s Slaying

ਅਧਿਆਇ 27 ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਥਾ ਕੇਵਲ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲਾ ਦੈਤ੍ਯਵੀਰ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਪੁਰਾਣਿਕ ਕਾਰਣ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਸ਼-ਵਰਨਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਮਰੀਚੀ-ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ; ਦਕਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਰਾਂ ਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਅਪਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੰਖੇਪ)। ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਨੁ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੰਭ—ਧਾਰਮਿਕ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਕਤ—ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਖਚੂੜ-ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथान्यच्छंभुचरितं प्रेमतः शृणु वै मुने । यस्य श्रवणमात्रेण शिवभक्तिर्दृढा भवेत्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ! ਹੁਣ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣੋ; ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 2

शंखचूडाभिधो वीरो दानवो देवकंटकः । यथा शिवेन निहतो रणमूर्ध्नि त्रिशूलतः

ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਵੀਰ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਾਂਟਾ ਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵੀ ਸੀ—ਰਣਭੂਮੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 3

तच्छंभुचरितं दिव्यं पवित्रं पापनाशनम् । शृणु व्यास सुसंप्रीत्या वच्मि सुस्नेहतस्तव

ਹੇ ਵਿਆਸ! ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ੰਭੂ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 4

मरीचेस्तनयो धातुः पुत्रो यः कश्यपो मुनिः । स धर्मिष्ठस्सृष्टिकर्त्ता विध्याज्ञप्तः प्रजापतिः

ਮਰੀਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਾਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਨੀ ਕਸ਼੍ਯਪ। ਉਹ ਕਸ਼੍ਯਪ ਪਰਮ ਧਰਮੀ ਸੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣਿਆ।

Verse 5

दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै निजकन्यास्त्रयोदश । तासां प्रसूतिः प्रसभं न कथ्या बहुविस्तृताः

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਰਾਂ ਧੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੰਤਾਨ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 6

यत्र देवादिनिखिलं चराचरमभूज्जगत् । विस्तरात्तत्प्रवक्तुं च कः क्षमोऽस्ति त्रिलोकके

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰਾ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਤੱਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 7

प्रस्तुतं शृणु वृत्तांतं शंभुलीलान्वितं च यत् । तदेव कथयाम्यद्य शृणु भक्तिप्र वर्द्धनम्

ਹੁਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਉਹੀ ਕਥਾ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣੋ, ਇਹ ਭਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 8

तासु कश्यपत्नीषु दनुस्त्वेका वरांगना । महारूपवती साध्वी पतिसौभाग्यवर्द्धिता

ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਨੁ ਹੀ ਇਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀ ਸੀ—ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਸਾਧਵੀ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੌਭਾਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ।

Verse 9

आसंस्तस्या दनोः पुत्रा बहवो बलवत्तराः । तेषां नामानि नोच्यंते विस्तारभयतो मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦਨੁ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਬੜੇ ਹੀ ਬਲਵਾਨ। ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ।

Verse 10

तेष्वेको विप्रचित्तिस्तु महाबलपराक्रमः । तत्पुत्रो धार्मिको दंभो विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੰਭ ਧਾਰਮਿਕ, ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰੀ ਸੀ।

Verse 11

नासीत्तत्तनयो वीरस्ततश्चिंतापरोऽभवत् । शुक्राचार्यं गुरुं कृत्वा कृष्णमंत्रमवाप्य च

ਉਸ ਵੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਧਾਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 12

तपश्चकार परमं पुष्करे लक्षवर्षकम् । कृष्णमंत्रं जजापैव दृढं बद्धासनं चिरम्

ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬੱਧ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬੈਠ ਕੇ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 13

तपः प्रकुर्वतस्तस्य मूर्ध्नो निस्सृत्य प्रज्व लत् । विससार च सर्वत्र तत्तेजो हि सुदुस्सहम्

ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਜਵਲੰਤ ਤੇਜ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਸਹ ਸੀ।

Verse 14

तेन तप्तास्सुरास्सर्वे मुनयो मनवस्तथा । सुनासीरं पुरस्कृत्य ब्रह्माणं शरणं ययुः

ਉਸ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਮਨੂ—ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਗਏ।

Verse 15

प्रणम्य च विधातारं दातारं सर्वसंपदाम् । तुष्टुवुर्विकलाः प्रोचुः स्ववृत्तांतं विशेषतः

ਸਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਵਿਧਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ।

Verse 16

तदाकर्ण्य विधातापि वैकुंठं तैर्ययौ सह । तदेव विज्ञापयितुं निखिलेन हि विष्णवे

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੋ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਸਕਣ।

Verse 17

तत्र गत्वा त्रिलोकेशं विष्णुं रक्षाकरं परम् । प्रणम्य तुष्टुवुस्सर्वे करौ बद्ध्वा विनम्रकाः

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਰਮ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 18

देवा ऊचुः । देवदेव न जानीमो जातं किं कारणं त्विह । संतप्तास्स कला जातास्तेजसा केन तद्वद

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ! ਇੱਥੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਸਾਡੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ/ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੜ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੋਇਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 19

तप्तात्मनां त्वमविता दीनबंधोऽनुजीविनाम् । रक्षरक्ष रमानाथ शरण्यश्शरणागतान्

ਤਪੇ ਹੋਏ ਹਿਰਦਿਆਂ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਿਅਕ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਬੰਧੂ ਹੋ। ਹੇ ਰਮਾਨਾਥ! ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ—ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਰਨ ਹੋ।

Verse 20

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णुर्ब्रह्मादीनां दिवौकसाम् । उवाच विहसन्प्रेम्णा शरणागतवत्सलः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 21

विष्णुरुवाच । सुस्वस्था भवताव्यग्रा न भयं कुरुतामराः । नोपप्लवा भविष्यन्ते लयकालो न विद्यते

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵੋ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹੋ; ਡਰੋ ਨਾ। ਕੋਈ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਪ੍ਰਲੈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 22

दानवो दंभनामा हि मद्भक्तः कुरुते तपः । पुत्रार्थी शमयिष्यामि तमहं वरदानतः

“ਦੰਭ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 23

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तास्ते सुरास्सर्वे धैर्यमालंब्य वै मुने । ययुर्ब्रह्मादयस्सुस्थास्स्वस्वधामानि सर्वशः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਸੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 24

अच्युतोऽपि वरं दातुं पुष्करं संजगाम ह । तपश्चरति यत्रासौ दंभनामा हि दानवः

ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੀ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਦੰਭ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਦਾਨਵ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 25

तत्र गत्वा वरं ब्रूहीत्युवाच परिसांत्वयन् । गिरा सूनृतया भक्तं जपंतं स्वमनुं हरिः

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ—“ਵਰ ਮੰਗ।” ਉਹ ਭਗਤ ਆਪਣਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 26

तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णोर्दृष्ट्वा तं च पुरः स्थितम् । प्रणनाम महाभक्त्या तुष्ट्वाव च पुनः पुनः

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 27

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडोत्पत्तिवर्णनं नाम सप्तविंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 28

स्वभक्तं तनयं देहि महाबल पराक्रमम् । त्रिलोकजयिनं वीरमजेयं च दिवौकसाम्

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਭਕਤ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਜੋ ਮਹਾਂ ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵੀਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜੇਯ ਹੋਵੇ।

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो दानवेन्द्रेण तं वरं प्रददौ हरिः । निवर्त्य चोग्रतपसस्ततस्सोंतरधान्मुने

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਹਰਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਰੋਕ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਓਥੋਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 30

गते हरौ दानवेन्द्रः कृत्वा तस्यै दिशे नमः । जगाम स्वगृहं सिद्धतदाः पूर्ण मनोरथः

ਹਰਿ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 31

कालेनाल्पेन तत्पत्नी सगर्भा भाग्यवत्यभूत् । रराज तेजासात्यंतं रोचयंती गृहांतरम्

ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਅਤਿ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ।

Verse 32

सुदामानाम गोपो यो कृष्णस्य पार्षदाग्रणीः । तस्या गर्भे विवेशासौ राधाशप्तश्च यन्मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਸੁਦਾਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਗੋਪ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਸੀ, ਰਾਧਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 33

असूत समये साध्वी सुप्रभं तनयं ततः । जातकं सुचकारासौ पिताहूय मुनीन्बहून्

ਪ੍ਰਸਵ ਵੇਲੇ ਉਸ ਸਾਧਵੀ ਨੇ ਇਕ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਏ।

Verse 34

उत्सवस्सुमहानासीत्तस्मिञ्जाते द्विजोत्तम । नाम चक्रे पिता तस्य शंख चूडेति सद्दिने

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਾਮਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ “ਸ਼ੰਖਚੂੜ” ਰੱਖਿਆ।

Verse 35

पितुर्गेहे स ववृधे शुक्लपक्षे यथा शशी । शैशवेभ्यस्तविद्यस्तु स बभूव सुदीप्तिमान्

ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਵਧਿਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਹੋਇਆ।

Verse 36

स बालक्रीडया नित्यं पित्रोर्हर्षं ततान ह । प्रियो बभूव सर्वेषां कुलजानां विशेषतः

ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਤ ਬਾਲ-ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਗਿਆ।

Frequently Asked Questions

It announces and contextualizes the slaying of the demon-hero Śaṅkhacūḍa by Śiva on the battlefield, while building the background through dānava genealogy.

The chapter explicitly treats hearing Śiva’s deeds as transformative—śravaṇa alone is said to strengthen firm Śiva-bhakti and function as a purifier (pāpanāśana).

Śiva is emphasized as the decisive divine agent whose triśūla ends adharma; the narrative also stresses Purāṇic causality through prajāpati lineage (Kaśyapa, Danu, Vipracitti, Dambha).