देवस्तुतिः — Hymn of Praise by the Devas (Devastuti)
ਅਧਿਆਇ 25 ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਧਿਵਤ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇਵਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨਾਗਤ-ਵਤਸਲਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਵਾਰਣ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਦੇਵਗਣ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੌਖਾ, ਪਰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਲਈ ਦੁਰਲਭ; ਵੇਦਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗੋਚਰ, ਫਿਰ ਵੀ ਉੱਚੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹ ਮਹਿਮਾ ਨਿੱਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਆਤਮਿਕ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਆਮ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਅਵਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਯਦੁਪਤੀ-ਕਲਾਵਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਮਿਤ੍ਰਸਹ-ਮਦਯੰਤੀ ਵਰਗੇ ਭਗਤ ਭਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਕੈਵਲ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਤੱਤਵਮਈ ਸਤੋਤਰ ਹੈ ਜੋ ਭਕਤੀ→ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ→ਮੋਖ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ ब्रह्मादयो देवा मुनयश्चाखिलास्तथा । तुष्टुवुर्देवदेवेशं वाग्भिरिष्टाभिरानताः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਯੋਗ ਸਤੁਤੀ-ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵেশਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 2
देवा ऊचुः । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । साधुसौख्यप्रदस्त्वं हि सर्वदा भक्तदुःखहा
ਦੇਵਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
Verse 3
त्वं महाद्भुतसल्लीलो भक्तिगम्यो दुरासदः । दुराराध्योऽसतां नाथ प्रसन्नस्सर्वदा भव
ਤੂੰ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਲੀਲਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ; ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਪਰ ਅਜੇਯ ਤੇ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈਂ। ਹੇ ਨਾਥ, ਅਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਕਰ ਆਰਾਧ੍ਯ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੋ।
Verse 4
वेदोऽपि महिमानं ते न जानाति हि तत्त्वतः । यथामति महात्मानस्सर्वे गायंति सद्यशः
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਵੇਦ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਤੱਤਵਤಃ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾ ਤੇਰਾ ਯਸ਼ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 5
माहात्म्यमतिगूढं ते सहस्रवदनादयः । सदा गायंति सुप्रीत्या पुनंति स्वगिरं हि ते
ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਸਹਸ੍ਰਵਦਨ (ਸ਼ੇਸ਼) ਆਦਿ ਦੇਵਗਣ ਸਦਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 6
कृपया तव देवेश ब्रह्मज्ञानी भवेज्जडः । भक्तिगम्यस्सदा त्वं वा इति वेदा ब्रुवंति हि
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਜ੍ਞਾਨੀ ਵੀ ਜੜ੍ਹ ਵਾਂਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੂੰ ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ—ਇਹੀ ਵੇਦ ਆਖਦੇ ਹਨ।
Verse 7
त्वं वै दीनदयालुश्च सर्वत्र व्यापकस्सदा । आविर्भवसि सद्भक्त्या निर्विकारस्सतां गतिः
ਤੂੰ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ ਹੈਂ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸਦਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ। ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸਤਜਨਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈਂ।
Verse 8
भक्त्यैव ते महेशान बहवस्सिद्धिमागताः । इह सर्वसुखं भुक्त्वा दुःखिता निर्विकारतः
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ! ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਡੋਲ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ।
Verse 9
पुरा यदुपतिर्भक्तो दाशार्हस्सिद्धिमागतः । कलावती च तत्पत्नी भक्त्यैव परमां प्रभो
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਯਦੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਲਾਵਤੀ ਵੀ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ।
Verse 10
तथा मित्रसहो राजा मदयंती च तत्प्रिया । भक्त्यैव तव देवेश कैवल्यं परमं ययौ
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਮਿਤ੍ਰਸਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਮਦਯੰਤੀ—ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ—ਪਰਮ ਕੈਵਲ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 11
सौमिनी नाम तनया कैकेयाग्रभुवस्तथा । तव भक्त्या सुखं प्राप परं सद्योगिदुर्लभम्
ਕੈਕਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਸੌਮਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪਾਇਆ, ਜੋ ਸਿੱਧ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਦਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
Verse 12
विमर्षणो नृपवरस्सप्तजन्मावधि प्रभो । भुक्त्वा भोगांश्च विविधांस्त्वद्भक्त्या प्राप सद्गतिम्
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਵਿਮਰਸ਼ਣ ਨੇ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਨਾਨਾ ਭੋਗ ਭੋਗੇ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਦਗਤੀ—ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਵਿੱਚ ਮੋਖ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 13
चन्द्रसेनो नृपवरस्त्वद्भक्त्या सर्वभोगभुक् । दुःखमुक्तः सुखं प्राप परमत्र परत्र च
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਚੰਦਰਸੇਨ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਿਆ; ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪਾਇਆ।
Verse 14
गोपीपुत्रः श्रीकरस्ते भक्त्या भुक्त्वेह सद्गतिम् । परं सुखं महावीरशिष्यः प्राप परत्र वै
ਗੋਪੀ-ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਕਰ, ਜੋ ਮਹਾਵੀਰ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਦਗਤੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਕੇ, ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਰਮ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 15
त्वं सत्यरथभूजानेर्दुःखहर्ता गतिप्रदः । धर्मगुप्तं राजपुत्रमतार्षीस्सुखिनं त्विह
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਸਤ੍ਯਰਥ-ਭੂਜਾਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਦਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਧਰਮਗੁਪਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਕੇ ਸੁਖੀ ਕੀਤਾ।
Verse 16
तथा शुचिव्रतं विप्रमदरिद्रं महाप्रभो । त्वद्भक्तिवर्तिनं मात्रा ज्ञानिनं कृपयाऽकरोः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ! ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਚਿ-ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
Verse 17
चित्रवर्मा नृपवरस्त्वद्भक्त्या प्राप सद्गतिम् । इह लोके सदा भुक्त्वा भोगानमरदुर्लभान्
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਵਰਮਾ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਲਭ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 18
चन्द्रांगदो राजपुत्रस्सीमंतिन्या स्त्रिया सह । विहाय सकलं दुःखं सुखी प्राप महागतिम्
ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਚੰਦਰਾਂਗਦ ਆਪਣੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 19
द्विजो मंदरनामापि वेश्यागामी खलोऽधमः । त्वद्भक्तः शिव संपूज्य तया सह गतिं गतः
ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਮੰਦਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦਵਿਜ, ਜੋ ਵੇਸ਼ਿਆ-ਗਾਮੀ, ਦੁਰਜਨ ਤੇ ਅਧਮ ਸੀ, ਤੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ ਤੇਰੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਸਮੇਤ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 20
भद्रायुस्ते नृपसुतस्सुखमाप गतव्यथः । त्वद्भक्तकृपया मात्रा गतिं च परमां प्रभो
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਭਦ੍ਰਾਯੁ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ (ਮੋਖ) ਪਾਈ।
Verse 21
सर्वस्त्रीभोगनिरतो दुर्जनस्तव सेवया । विमुक्तोऽभूदपि सदा भक्ष्यभोजी महेश्वर
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਸਭ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਦੁਰਜਨ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਭੱਖਯ—ਯੋਗ—ਭੋਜਨ ਹੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 22
शंबरश्शंकरे भक्तश्चिताभस्मधरस्सदा । नियमाद्भस्मनश्शंभो स्वस्त्रिया ते पुरं गतः
ਸ਼ੰਬਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਚਿਤਾ ਦੀ ਭਸਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਭਸਮ-ਨਿਯਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਤੇਰੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 23
भद्रसेनस्य तनयस्तथा मंत्रिसुतः प्रभो । सुधर्मशुभकर्माणौ सदा रुद्राक्षधारिणौ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਸੁਧਰਮ ਤੇ ਸ਼ੁਭਕਰਮਾ—ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 24
त्वत्कृपातश्च तौ मुक्तावास्तां भुक्तेह सत्सुखम् । पूर्वजन्मनि यौ कीशकुक्कुटौ रुद्रभूषणौ
ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਸੱਚੇ ਉੱਤਮ ਸੁਖ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਮੁਰਗਾ ਸਨ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪਾਤਰ।
Verse 25
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने देवस्तुतिवर्णनं नाम पंचविंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ-ਵਧ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ “ਦੇਵ-ਸਤੁਤੀ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਪੱਚੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 26
शारदा विप्रतनया बालवैधव्यमागता । तव भक्तेः प्रभावात्तु पुत्रसौभा ग्यवत्यभूत्
ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧੀ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਸੌਭਾਗ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ।
Verse 27
बिन्दुगो द्विजमात्रो हि वेश्याभोगी च तत्प्रिया । वंचुका त्वद्यशः श्रुत्वा परमां गतिमाययौ
ਬਿੰਦੁਗੋ ਕੇਵਲ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਸੀ; ਪਰ ਵੰਚੁਕਾ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਯਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 28
इत्यादि बहवस्सिद्धिं गता जीवास्तव प्रभो । भक्तिभावान्महेशान दीनबन्धो कृपालय
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੇ ਜੀਵ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਬੰਧੂ, ਕਰੁਣਾ-ਧਾਮ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ।
Verse 29
त्वं परः प्रकृतेर्ब्रह्म पुरुषात्परमेश्वर । निर्गुणस्त्रिगुणाधारो ब्रह्मविष्णुहरात्मकः
ਤੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ; ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਤੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਪ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਿਸ਼ਨੂ-ਹਰ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।
Verse 30
नानाकर्मकरो नित्यं निर्विकारोऽखिलेश्वरः । वयं ब्रह्मादयस्सर्वे तव दासा महेश्वर
ਹੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ਵਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੂੰ ਨਿੱਤ ਅਨੇਕਾਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਸਭ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰੇ ਦਾਸ ਹਾਂ।
Verse 31
प्रसन्नो भव देवेश रक्षास्मान्सर्वदा शिव । त्वत्प्रजाश्च वयं नाथ सदा त्वच्छरणं गताः
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ਿਵ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਹੇ ਨਾਥ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ।
Verse 32
सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा च ते देवा ब्रह्माद्यास्समुनीश्वराः । तूष्णीं बभूवुर्हि तदा शिवांघ्रिद्वन्द्वचेतसः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧੀਸ਼—ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 33
अथ शंभुर्महेशानः श्रुत्वा देवस्तुतिं शुभाम् । दत्त्वा वरान्वरान्सद्यस्तत्रैवांतर्दधे प्रभुः
ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਸ্তুਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਤਮ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 34
देवास्सर्वेऽपि मुदिता ब्रह्माद्या हतशत्रवः । स्वं स्वं धाम ययुः प्रीता गायंतः शिवसद्यशः
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।
Verse 35
इदं परममाख्यानं जलंधरविमर्दनम् । महेशचरितं पुण्यं महाघौघविनाशनम्
ਇਹ ਜਲੰਧਰ-ਵਿਮਰਦਨ ਦਾ ਪਰਮ ਆਖਿਆਨ ਹੈ—ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਪੁੰਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੈਲਾਬ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 36
देवस्तुतिरियं पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी । सर्वसौख्यप्रदा नित्यं महेशानंददायिनी
ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਹ ਸ্তুਤੀ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਸਭ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 37
यः पठेत्पाठयेद्वापि समाख्यानमिदं द्वयम् । भुक्त्वेह परं सौख्यं गाणपत्यमवाप्नुयात्
ਜੋ ਇਸ ਦੋਹਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕਰਵਾਏ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਸ਼ੁਭ ਪਦ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
A collective stuti: Brahmā, devas, and sages bow and hymn Śiva, establishing him as the supreme refuge and the decisive agent in the unfolding cosmic crisis.
It marks Śiva as ultimately transcendent (anirvacanīya/atītārtha), while positioning bhakti and grace as the lived means by which the transcendent becomes experientially present.
Śiva is praised as Devadeveśa, śaraṇāgata-vatsala, sarvatra vyāpaka (all-pervading), nirvikāra (unchanging), and as one who manifests in response to true devotion.