जलंधरयुद्धे मायाप्रयोगः — Jalandhara’s Māyā in the Battle with Śiva
ਅਧਿਆਇ 24 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ–ਸ਼ਿਵ ਯੁੱਧ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੈਤ ਦਾ ਦਮਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਯੁੱਧ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਇਆ-ਜਨਿਤ ਤਿਰੋਭਾਵ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੀਲਾ ਲਈ ‘ਲੌਕਿਕੀ ਗਤੀ’ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਵਿਸਮਯ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਲੰਧਰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਪਰਾਜਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜਲੰਧਰ ਮਾਇਆ ਰਚ ਕੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੱਝੀ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਸ਼ੁੰਭ-ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਆਦਿ ਦੈਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਡੋਲ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਝ ਪਲ ਮੌਨ, ਨਿਵਾਂ ਮੁਖ, ਢਿੱਲੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭੁੱਲੇ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਸਿਰ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਕਈ ਤੀਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । विधेः श्रेष्ठसुत प्राज्ञः कथेयं श्राविताद्भुता । ततश्च किमभूदाजौ कथं दैत्यो हतो वद
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਤੂੰ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਹੁਣ ਦੱਸ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੈਤ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । अदृश्य गिरिजां तत्र दैत्येन्द्रे रणमागते । गांधर्वे च विलीने हि चैतन्योऽभूद्वृषध्वजः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦਿਸੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਤਦੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਚੇਤ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਗਏ।
Verse 3
अंतर्धानगतां मायां दृष्ट्वा बुद्धो हि शंकरः । चुक्रोधातीव संहारी लौकिकीं गतिमाश्रितः
ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੁੰਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਤਦੋਂ ਸੰਹਾਰਕ ਪ੍ਰਭੂ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲੋਕਿਕ ਢੰਗ ਅਪਣਾਇਆ।
Verse 4
ततश्शिवो विस्मितमानसः पुनर्जगाम युद्धाय जलंधरं रुषा । स चापि दैत्यः पुनरागतं शिवं दृष्ट्वा शरोघैस्समवाकिरद्रणे
ਤਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਵਿਸਮਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਲੰਧਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਚਲੇ। ਅਤੇ ਉਹ ਦੈਤ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 5
क्षिप्तं प्रभुस्तं शरजालमुग्रं जलंधरेणातिबलीयसा हरः । प्रचिच्छेद शरैर्वरैर्निजैर्नचित्रमत्र त्रिभवप्रहंतुः
ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਕੀ—ਉਹ ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹਨ।
Verse 6
ततो जलंधरो दृष्ट्वा रुद्र्मद्भुतविक्रमम् । चकार मायया गौरीं त्र्यम्बकं मोहयन्निव
ਤਦੋਂ ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਗੌਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਰਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਹੀ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ।
Verse 7
रथोपरि गतां बद्धां रुदंतीं पार्वतीं शिवः । निशुंभ शुंभदैत्यैश्च बध्यमानां ददर्श सः
ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਬੰਨੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰੋਂਦੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੇਖਿਆ—ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਦੈਤ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 8
गौरीं तथाविधां दृष्ट्वा लौकिकीं दर्शयन्गतिम् । बभूव प्राकृत इव शिवोप्युद्विग्नमानसः
ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲੌਕਿਕ ਢੰਗ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਚਿੰਤਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 9
अवाङ्मुखस्थितस्तूष्णीं नानालीलाविशारदः । शिथिलांगो विषण्णात्मा विस्मृत्य स्वपराक्रमम्
ਅਨੇਕ ਚਾਲਾਂ ਤੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਮੂੰਹ ਝੁਕਾ ਕੇ ਚੁੱਪ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ; ਅੰਗ ਢਿੱਲੇ, ਮਨ ਉਦਾਸ—ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹੋਣ।
Verse 10
ततो जलंधरो वेगात्त्रिभिर्विव्याध सायकैः । आपुंखमग्नैस्तं रुद्रं शिरस्युरसि चोदरे
ਫਿਰ ਜਲੰਧਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਪੰਖਾਂ ਤੱਕ ਧੱਸੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ—ਸਿਰ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ।
Verse 11
ततो रुद्रो महालीलो ज्ञानतत्त्वः क्षणात्प्रभुः । रौद्ररूपधरो जातो ज्वालामालातिभीषणः
ਤਦੋਂ ਮਹਾਲੀਲਾ-ਮਯ, ਗਿਆਨਤੱਤ੍ਵ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਛਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸਨ।
Verse 12
तस्यातीव महारौद्ररूपं दृष्ट्वा महासुराः । न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भेजिरे ते दिशो दश
ਉਸ ਦੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾ-ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਗਏ।
Verse 13
निशुंभशुंभावपि यौ विख्यातौ वीरसत्तमौ । आपे तौ शेकतुर्नैव रणे स्थातुं मुनीश्वर
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਜੋ ਨਿਸੁੰਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਡਟ ਕੇ ਖੜੇ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੇ।
Verse 14
जलंधरकृता मायांतर्हिताभूच्च तत्क्षणम् । हाहाकारो महानासीत्संग्रामे सर्वतोमुखे
ਉਸੇ ਪਲ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਰਚੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਓਝਲ ਹੋ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਮਚ ਗਈ।
Verse 15
ततश्शापं ददौ रुद्रस्तयोश्शुंभनिशुंभयोः । पलायमानौ तौ दृष्ट्वा धिक्कृत्य क्रोधसंयुतः
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁੰਭ-ਨਿਸੁੰਭ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਿਕਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਿਆ।
Verse 16
रुद्र उवाच । युवां दुष्टावतिखलावपराधकरौ मम । पार्वतीदंडदातारौ रणादस्मात्पराङ्मुखौ
ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਤੇ ਅਤਿ ਖਲ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਅਪਰਾਧੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਣ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਹਟ ਜਾਓ।
Verse 17
पराङ्मुखो न हंतव्य इति वध्यौ न मे युवाम् । मम युद्धादतिक्रांतौ गौर्य्या वध्यौ भविष्यतः
“ਜੋ ਪਿੱਠ ਫੇਰ ਲਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ”—ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਧਯ ਨਹੀਂ ਹੋ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਯੁੱਧ-ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਗੌਰੀ ਵੱਲੋਂ ਵਧਯ ਹੋਵੋਗੇ।
Verse 18
एवं वदति गौरीशे सिन्धुपुत्रो जलंधरः । चुक्रोधातीव रुद्राय ज्वलज्ज्वलनसन्निभः
ਗੌਰੀਨਾਥ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ-ਪੁੱਤਰ ਜਲੰਧਰ ਰੁਦ੍ਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜਵਾਲਾ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 19
रुद्रे रणे महावेगाद्ववर्ष निशिताञ्छरान् । बाणांधकारसंछन्नं तथा भूमितलं ह्यभूत्
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮਹਾਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਲ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 20
यावद्रुद्रः प्रचिच्छेद तस्य बाणगणान्द्रुतम् । तावत्सपरिघेणाशु जघान वृषभं बली
ਜਦ ਤੱਕ ਰੁਦ੍ਰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੱਟਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧਾ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਿਘ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਫੌਰਨ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 21
वृषस्तेन प्रहारेण परवृत्तो रणांगणात् । रुद्रेण कृश्यमाणोऽपि न तस्थौ रणभूमिषु
ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਰਣ-ਅੰਗਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕਿਆ।
Verse 22
अथ लोके महारुद्रस्स्वीयं तेजोऽतिदुस्सहम् । दर्शयामास सर्वस्मै सत्यमेतन्मुनीश्वर
ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਤਿ ਅਸਹਿ ਤੇਜ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
Verse 23
ततः परमसंक्रुद्धो रुद्रो रौद्रवपुर्धरः । प्रलयानलवद्धोरो बभूव सहसा प्रभुः
ਤਦੋਂ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ; ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 24
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवर्णनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਜਲੰਧਰ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਚੌਵੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 25
ब्रह्मणो वचनं रक्षन्रक्षको जगतां प्रभुः । हृदानुग्रहमातन्वंस्तद्वधाय मनो दधत्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਕਿਰਪਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੈਰੀ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
Verse 26
कोपं कृत्वा परं शूली पादांगुष्ठेन लीलया । महांभसि चकाराशु रथांगं रौद्रमद्भुतम्
ਤਦ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਧਾਰ ਕੇ, ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਲੀਲਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਰੌਦ੍ਰ ਰਥਚੱਕਰ-ਸਮਾਨ ਅਸਤ੍ਰ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।
Verse 27
कृत्वार्णवांभसि शितं भगवान्रथांगं स्मृत्वा जगत्त्रयमनेन हतं पुरारिः । दक्षान्धकांतकपुरत्रययज्ञहंता लोकत्रयांतककरः प्रहसन्नुवाच
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਤਿੱਖਾ ਕਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪੁਰਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਬਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਕਸ਼-ਯੱਗ ਸੰਹਾਰਕ, ਅੰਧਕ-ਵਧਕ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਅੰਤਕਰ—ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ।
Verse 28
महारुद्र उवाच । पादेन निर्मितं चक्रं जलंधर महाम्भसि । बलवान्यदि चोद्धर्त्तुं तिष्ठ योद्धुं न चान्यथा
ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਜਲੰਧਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂ ਜਲਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਇਹ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਸਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਜੋਗਾ ਬਲਵਾਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
Verse 29
सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधेनादीप्तलोचनः । प्रदहन्निव चक्षुर्भ्यां प्राहालोक्य स शंकरम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਬੋਲੇ—ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ।
Verse 30
जलंधर उवाच । रेखामुद्धृत्य हत्वा च सगणं त्वां हि शंकर । हत्वा लोकान्सुरैस्सार्द्धं स्वभागं गरुडो यथा
ਜਲੰਧਰ ਬੋਲਾ—ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਹੱਦ ਦੀ ਰੇਖਾ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਮੈਂ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।
Verse 32
हंतुं चराचरं सर्वं समर्थोऽहं सवासवम् । को महेश्वर मद्बाणैरभेद्यो भुवनत्रये । बालभावेन भगवांतपसैव विनिर्जितः । ब्रह्मा बलिष्ठः स्थाने मे मुनिभिस्सुरपुंगवैः
“ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਤੋਂ ਕੌਣ ਅਭੇਦ ਹੈ? ਬਾਲ-ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ, ਕੇਵਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਬਲਵਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ—ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ।”
Verse 33
दग्धं क्षणेन सकलं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तपसा किं त्वया रुद्र निर्जितो भगवानपि
ਇੱਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸੜ ਗਿਆ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਤਪ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ?
Verse 34
इन्द्राग्नियमवित्तेशवायुवारीश्वरादयः । न सेहिरे यथा नागा गंधं पक्षिपतेरिव
ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਕੁਬੇਰ, ਵਾਯੂ, ਵਰੁਣ, ਈਸ਼ਵਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਨਾਗ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਰੁੜ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੀ ਗਈ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
Verse 35
न लब्धं दिवि भूमौ च वाहनं मम शंकर । समस्तान्पर्वतान्प्राप्य धर्षिताश्च गणेश्वराः
ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਨਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਹਨ ਮਿਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
Verse 36
गिरीन्द्रो मन्दरः श्रीमान्नीलो मेरुस्सुशोभनः । धर्षितो बाहुदण्डेन कण्डा उत्सर्पणाय मे
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗਿਰਿਰਾਜ ਮੰਦਰ, ਨੀਲ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਮੇਰੂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਭੁਜਦੰਡ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਘਾਤਿਤ ਹੋਏ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੂਜ (ਕੰਡਾ) ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 37
गंगा निरुद्धा बाहुभ्यां लीलार्थं हिमवद्गिरौ । अरोणां मम भृत्यैश्च जयो लब्धो दिवौकसात्
ਹਿਮਾਲੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੇਡ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਅਰੁਣ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
Verse 38
वडवाया मुखं बद्धं गृहीत्वा तां करेण तु । तत्क्षणादेव सकलमेकार्णवमभूत्तदा
ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਵਡਵਾ (ਘੋੜੀ-ਮੁਖੀ) ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਉਸੇ ਪਲ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਮਹਾਸਾਗਰ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 39
ऐरावतादयो नागाः क्षिप्ताः सिन्धुजलोपरि । सरथो भगवानिन्द्रः क्षिप्तश्च शतयोजनम्
ਐਰਾਵਤ ਆਦਿ ਹਾਥੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਰਥ ਸਮੇਤ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਵੀ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ।
Verse 40
गरुडोऽपि मया बद्धो नागपाशेन विष्णुना । उर्वश्याद्या मयानीता नार्यः कारागृहांतरम्
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਾਗਪਾਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਾਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ।
Verse 41
मां न जानासि रुद्र त्वं त्रैलोक्यजयकारिणाम् । जलंधरं महादैत्यं सिंधुपुत्रं महाबलम्
ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਜਿੱਤ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਿੰਧੂ-ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਜਲੰਧਰ ਹਾਂ।
Verse 42
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वाथ महादेवं तदा वारिधिनन्दनः । न चचाल न सस्मार निहतान्दानवान्युधि
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਪੁੱਤਰ ਤਦ ਅਚਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਹਿਲਿਆ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
Verse 43
दुर्मदेनाविनीतेन दोर्भ्यामास्फोट्य दोर्बलात् । तिरस्कृतो महादेवो वचनैः कटुकाक्षरैः
ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ, ਉਸ ਨੇ ਬਲ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਠੋਕੀਆਂ; ਅਤੇ ਕੜਵੇ, ਤਿੱਖੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 44
तच्छ्रुत्वा दैत्यवचनममंगलमतीरितम् । विजहास महादेवाः परमं क्रोधमादधे
ਉਸ ਦੈਤ ਦੇ ਅਮੰਗਲ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਹੱਸ ਪਏ; ਪਰ ਉਸੇ ਪਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 45
सुदर्शनाख्यं यच्चक्रं पदांगुष्ठविनिर्मितम् । जग्राह तत्करे रुद्रस्तेन हंतुं समुद्यतः
ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ‘ਸੁਦਰਸ਼ਨ’ ਨਾਮਕ ਚੱਕਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋਇਆ।
Verse 46
सुदर्शनाख्यं तच्चक्रं चिक्षेप भगवान्हरः । कोटिसूर्यप्रतीकाशं प्रलयानलसन्निभम्
ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਨੇ ‘ਸੁਦਰਸ਼ਨ’ ਨਾਮਕ ਉਹ ਚੱਕਰ ਸੁੱਟਿਆ—ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ।
Verse 47
प्रदहद्रोदसी वेगात्तदासाद्य जलंधरम् । जहार तच्छिरो वेगान्महदायतलोचनम्
ਪ੍ਰਚੰਡ ਵੇਗ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਸਾੜਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਿਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕੱਟ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।
Verse 48
रथात्कायः पपातोर्व्यां नादयन्वसुधातलम् । शिरश्चाप्यब्धिपुत्रस्य हाहाकारो महानभूत्
ਰਥ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਿਰ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ।
Verse 49
द्विधा पपात तद्देहो ह्यंजनाद्रिरिवाचलः । कुलिशेन यथा वारांनिधौ गिरिवरो द्विधा
ਉਹ ਸਰੀਰ ਅੰਜਨ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅਚੱਲ ਹੋ ਕੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਬਤ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 50
तस्य रौद्रेण रक्तेन सम्पूर्णमभवज्जगत् । ततस्समस्ता पृथिवी विकृताभून्मुनीश्वर
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।
Verse 51
तद्रक्तमखिलं रुद्रनियोगान्मांसमेव च । महारौरवमासाद्य रक्तकुंडमभूदिह
ਰੁਦਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰਾ ਖੂਨ ਅਤੇ ਮਾਸ ਵੀ ਮਹਾਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ; ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ 'ਰਕਤਕੁੰਡ' ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 52
तत्तेजो निर्गतं देहाद्रुद्रे च लयमागमत् । वृन्दादेहोद्भवं यद्वद्गौर्य्यां हि विलयं गतम्
ਉਹ ਤੇਜ ਦੇਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 53
जलंधरं हतं दृष्ट्वा देवगन्धर्वपन्नगाः । अभवन्सुप्रसन्नाश्च साधु देवेति चाब्रुवन्
ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਨਾਗ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ—“ਸਾਧੁ! ਹੇ ਦੇਵ!”
Verse 54
सर्वे प्रसन्नतां याता देवसिद्धमुनीश्वराः । पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वाणास्तद्यशो जगुरुच्चकैः
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਉਸ ਜਿੱਤ ਦੇ ਕਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਾਈ।
Verse 55
देवांगना महामोदान्ननृतुः प्रेमविह्वलाः । कलस्वराः कलपदं किन्नरैस्सह संजगुः
ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਵ-ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 56
दिशः प्रसेदुस्सर्वाश्च हते वृन्दापतौ मुने । ववुः पुण्यास्सुखस्पर्शा वायवस्त्रिविधा अपि
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 57
चन्द्रमाः शीततां यातो रविस्तेपे सुतेजसा । अग्नयो जज्वलुश्शांता बभूव विकृतं नभः
ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਠੰਡਕ ਗਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤਪਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਸ਼ਾਂਤ ਅੱਗਾਂ ਵੀ ਭੜਕ ਉਠੀਆਂ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਵਿਗੜ ਗਿਆ।
Verse 58
एवं त्रैलोक्यमखिलं स्वास्थ्यमापाधिकं मुने । हतेऽब्धितनये तस्मिन्हरेणानतमूर्तिना
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਦ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸੁਖ-ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
The renewed Śiva–Jalaṃdhara battle, where Jalaṃdhara deploys māyā to create a deceptive vision of Gaurī/Pārvatī bound and distressed, aiming to unsettle Śiva during combat.
It signals līlā: the text portrays Śiva momentarily mirroring human affect (anger, shock, grief) to dramatize māyā’s reach and to teach that even overwhelming illusion functions within divine governance, not outside it.
Śiva is presented as Vṛṣadhvaja and Tryambaka, and as Rudra the world-destroyer (saṃhārī), emphasizing both royal-warrior iconography and cosmic authority within the battle narrative.