देवस्तुतिः (Devastuti) — Hymn/Praise of the Devas
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ-ਕੁਸ਼ਲ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਨਾਥ ਦੇ ਤੇਜ ਅਤੇ ‘ਮਾਇਆ’ ਨਾਮਕ ਮਾਯਾਵੀ ਸ਼ਿਲਪੀ (ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ) ਦੇ ਦਮਨ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਾ ਦਗਧ ਤੇ ਅਭਿਭੂਤ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਾਸ ਦਾ ਉਪਾਯ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੈਤ੍ਯ-ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਸਮਾਧਾਨ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਮ-ਨਿਯਮ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਗਏ ਦੈਤ੍ਯ ਦਾ ਵਧ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹਸਤਕਸ਼ੇਪ ਕਰੇਗੀ। ‘ਦੇਵਸਤੁਤੀ’ ਸਿਰਲੇਖ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤੁਤੀ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਕਿਰਪਾ ਆਹਵਾਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਯੁੱਧ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਮੋੜ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । ब्रह्मपुत्र महाप्राज्ञ वद मे वदतां वर । ततः किमभवद्देवाः कथं च सुखिनोऽभवन्
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ?
Verse 2
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे देवस्तुतिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਦੇਵਸਤੁਤੀ’ ਨਾਮਕ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 3
सनत्कुमार उवाच । अथ तत्प्रभया दग्धा देवा हीन्द्रादयस्तथा । संमंत्र्य दुःखितास्सर्वे ब्रह्माणं शरणं ययुः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਉਸ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ; ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਸਭ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਮਨ ਕੀਤਾ।
Verse 4
नत्वा पितामहं प्रीत्या परिक्षिप्ताखिलास्सुराः । दुःखं विज्ञापयामासुर्विलोक्यावसरं ततः
ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 5
देवा ऊचुः । धातस्त्रिपुरनाथेन सतारकसुतेन हि । सर्वे प्रतापिता नूनं मयेन त्रिदिवौकसः
ਦੇਵ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ)! ਤ੍ਰਿਪੁਰਨਾਥ ਤਾਰਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਯ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 6
अतस्ते शरणं याता दुःखिता हि विधे वयम् । कुरु त्वं तद्वधोपायं सुखिनस्स्याम तद्यथा
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ)! ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਖੀ ਹੋ ਸਕੀਏ।
Verse 7
सनत्कुमार उवाच । इति विज्ञापितो देवैर्विहस्य भवकृद्विधिः । प्रत्युवाचाथ तान्सर्वान्मयतो भीतमानसान्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਜਗਤ-ਕਰਤਾ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Verse 8
ब्रह्मोवाच । न भेतव्यं सुरास्तेभ्यो दानवेभ्यो विशेषतः । आचक्षे तद्वधोपायं शिवं शर्वः करिष्यति
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਦੇਵੋ! ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਡਰੋ ਨਾ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਸ਼ਰਵ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਕਰੇਗਾ।
Verse 9
मत्तो विवर्धितो दैत्यो वधं मत्तो न चार्हति । तथापि पुण्यं वर्द्धैत नगरे त्रिपुरे पुनः
ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਦੈਤ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਵਧ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਵਧਣ।
Verse 10
शिवं च प्रार्थयध्वं वै सर्वे देवास्सवासवाः । सर्वाधीशः प्रसन्नश्चेत्स वः कार्यं करिष्यति
ਇਸ ਲਈ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇਵਗਣ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ। ਜੇ ਸਰਵਾਧੀਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਸਫਲ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
Verse 11
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य विधेर्वाणीं सर्वे देवास्सवासवाः । दुखितास्ते ययुस्तत्र यत्रास्ते वृषभध्वजः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 12
प्रणम्य भक्त्या देवेशं सर्वे प्रांजलयस्तदा । तुष्टुवुर्विनतस्कंधाश्शंकरं लोकशंकरम्
ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਲੋਕ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 13
देवा ऊचुः । नमो हिरण्यगर्भाय सर्वसृष्टि विधायिने । नमः स्थितिकृते तुभ्यं विष्णवे प्रभविष्णवे
ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਧਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਹ। ਪਾਲਣ-ਕਰਤਾ ਤੈਨੂੰ ਨਮਹ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭਵਿਸ਼ਨੂ, ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 14
नमो हरस्वरूपाय भूतसंहारकारिणे । निर्गुणाय नमस्तुभ्यं शिवायामित तेजसे
ਹਰ-ਸਰੂਪ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਿਰਗੁਣ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 15
अवस्थारहितायाथ निर्विकाराय वर्चसे । महाभूतात्मभूताय निर्लिप्ताय महात्मने
ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਤੇਜਸਵੀ; ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ—ਉਸ ਪਰਮ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
Verse 16
नमस्ते भूतपतये महाभारसहिष्णवे । तृष्णाहराय निर्वैराकृतये भूरितेजसे
ਹੇ ਭੂਤਪਤੇ! ਮਹਾਭਾਰ ਸਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਰਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਵੈਰ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 17
महादैत्यमहारण्यनाशिने दाववह्नये । दैत्यद्रुमकुठाराय नमस्ते शूलपाणये
ਹੇ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ! ਮਹਾਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਵਨ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਦਾਵਾਗਨੀ, ਦੈਤ-ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਕੁਠਾਰ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 18
महादनुजनाशाय नमस्ते परमेश्वर । अम्बिकापतये तुभ्यं नमस्सर्वास्त्रधारक
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਮਹਾਦਨੁਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੰਬਿਕਾ-ਪਤੀ, ਸਭ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ ਤੇ ਸਵਾਮੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 19
नमस्ते पार्वतीनाथ परमात्मन्महेश्वर । नीलकंठाय रुद्राय नमस्ते रुद्ररूपिणे
ਹੇ ਪਾਰਵਤੀਨਾਥ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਹੇ ਨੀਲਕੰਠ ਰੁਦ੍ਰ! ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 20
नमो वेदान्तवेद्याय मार्गातीताय ते नमः । नमोगुणस्वरूपाय गुणिने गुणवर्जिते
ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਮਾਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗੁਣ-ਸਰੂਪ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਗੁਣਾਤੀਤ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 21
महादेव नमस्तुभ्यं त्रिलोकीनन्दनाय च । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय वासुदेवाय ते नमः
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 22
संकर्षणाय देवाय नमस्ते कंसनाशिने । चाणूरमर्दिने तुभ्यं दामोदर विषादिने
ਹੇ ਦੇਵ ਸੰਕਰਸ਼ਣ! ਕংস ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਚਾਣੂਰ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾਮੋਦਰ, ਜਗਤ ਦਾ ਵਿਸਾਦ ਹਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 23
हृषीकेशाच्युत विभो मृड शंकर ते नमः । अधोक्षज गजाराते कामारे विषभक्षणः
ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਅਚ੍ਯੁਤ; ਹੇ ਮ੍ਰਿਡ, ਸ਼ੰਕਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਅਧੋක්ෂਜ, ਗਜਾਰੀ, ਕਾਮਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਭਖਸ਼ਕ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 24
नारायणाय देवाय नारायणपराय च । नारायणस्वरूपाय नाराणयतनूद्भव
ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ-ਪਰਾਇਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਰਾਇਣ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਤਨੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 25
नमस्ते सर्वरूपाय महानरकहारिणे । पापापहारिणे तुभ्यं नमो वृषभवाहन
ਹੇ ਸਰਵਰੂਪ! ਹੇ ਮਹਾਨ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਹਰਨਹਾਰ! ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਵਾਹਨ (ਨੰਦੀਵਾਹਨ) ਸ਼ਿਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ।
Verse 26
क्षणादिकालरूपाय स्वभक्तबलदायिने । नानारूपाय रूपाय दैत्यचक्रविमर्दिने
ਜੋ ਖ਼ਸ਼ਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 27
नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । सहस्रमूर्त्तये तुभ्यं सहस्रावयवाय च
ਬ੍ਰਹਮਣ੍ਯਦੇਵ—ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਗੋ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਜ਼ਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 28
धर्मरूपाय सत्त्वाय नमस्सत्त्वात्मने हर । वेदवेद्यस्वरूपाय नमो वेदप्रियाय च
ਹੇ ਹਰ! ਧਰਮ-ਸਰੂਪ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤਵ, ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਤਮਾ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।
Verse 29
नमो वेदस्वरूपाय वेदवक्त्रे नमो नमः । सदाचाराध्वगम्याय सदाचाराध्वगामिने
ਜੋ ਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵੇਦ ਦੇ ਉਚਾਰਕ ਵੇਦਵਕਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪ ਸਦਾਚਾਰ-ਪਥ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 30
विष्टरश्रवसे तुभ्यं नमस्सत्यमयाय च । सत्यप्रियाय सत्याय सत्यगम्याय ते नमः
ਹੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸੱਚ-ਸਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੱਚ-ਪ੍ਰਿਯ, ਆਪ ਹੀ ਸੱਚ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 31
नमस्ते मायिने तुभ्यं मायाधीशाय वै नमः । ब्रह्मगाय नमस्तुभ्यं ब्रह्मणे ब्रह्मजाय च
ਹੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜਨਕ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 32
तपसे ते नमस्त्वीश तपसा फलदायिने । स्तुत्याय स्तुतये नित्यं स्तुतिसंप्रीतचेतसे
ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਤੇਰੇ ਤਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤਪ ਰਾਹੀਂ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸਤੁਤਿ-ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 33
श्रुत्याचारप्रसन्नाय स्तुत्याचारप्रियाय च । चतुर्विधस्वरूपाय जलस्थलजरूपिणे
ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਤੋਤ੍ਰ-ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚਤੁਰਵਿਧ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਜਲਜ-ਥਲਜ ਅਤੇ ਉਭਯਜ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 34
सर्वे देवादयो नाथ श्रेष्ठत्वेन विभूतयः । देवानामिन्द्ररूपोऽसि ग्रहाणां त्वं रविर्मतः
ਹੇ ਨਾਥ! ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਆਦਿ ਆਪਣੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੀ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ-ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।
Verse 35
सत्यलोकोऽसि लोकानां सरितां द्युसरिद्भवान् । श्वेतवर्णोऽसि वर्णानां सरसां मानसं सरः
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਹੈਂ; ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰਿਤਾ ਹੈਂ। ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼੍ਵੇਤ ਰੰਗ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਹੈਂ।
Verse 36
शैलानां गिरिजातातः कामधुक्त्वं च गोषु ह । क्षीरोदधिस्तु सिन्धूनां धातूनां हाटको भवान्
ਹੇ ਗਿਰਿਜਾ-ਤਾਤ! ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹਿਮਵਾਨ ਵਰਗਾ ਸ਼ੈਲਜ ਹੈਂ; ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਾਮਧੇਨੂ-ਰੂਪ ਕਾਮਧੁਕ ਹੈਂ; ਸਿੰਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਖੀਰਸਾਗਰ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਧਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹਾਟਕ ਸੋਨਾ ਹੈਂ। ਹਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਵ ਹੈਂ।
Verse 37
वर्णानां ब्राह्मणोऽसि त्वं नृणां राजासि शंकर । मुक्तिक्षेत्रेषु काशी त्वं तीर्थानां तीर्थराड् भवान्
ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਹੈਂ। ਮੁਕਤੀ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਤੀਰਥਰਾਜ ਹੈਂ।
Verse 38
उपलेषु समस्तेषु स्फटिकस्त्वं महेश्वर । कमलस्त्वं प्रसूनेषु शैलेषु हिमवांस्तथा
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਸਭ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਫਟਿਕ ਹੈਂ; ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਮਲ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹਿਮਵਾਨ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਹੈਂ।
Verse 39
भवान्वाग्व्यवहारेषु भार्गवस्त्वं कविष्वपि । पक्षिष्वेवासि शरभः सिंहो हिंस्रेषु संमतः
ਬੋਲਚਾਲ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਭਾਰਗਵ ਵਰਗਾ ਹੈਂ; ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ। ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼ਰਭ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਿੰਘ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Verse 40
शालग्रामशिला च त्वं शिलासु वृषभध्वज । पूज्य रूपेषु सर्वेषु नर्मदालिंगमेव हि
ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਮਹਾਦੇਵ! ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਹੋ; ਅਤੇ ਸਭ ਪੂਜਨੀਯ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਨਰਮਦਾ-ਲਿੰਗ ਹੋ, ਪਰਮ ਆਰਾਧ੍ਯ।
Verse 41
नन्दीश्वरोऽसि पशुषु वृषभः परमेश्वर । वेदेषूपनिषद्रूपी यज्वनां शीतभानुमान्
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਹੋ; ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੋ। ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਉਪਨਿਸ਼ਦ-ਸਾਰ ਹੋ; ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੀਤ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣਦਾਤਾ ਹੋ।
Verse 42
प्रतापिनां पावकस्त्वं शैवानामच्युतो भवान् । भारतं त्वं पुराणानां मकारोऽस्यक्षरेषु च
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਪ੍ਰਤਾਪੀਆਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਪਾਵਕ (ਅੱਗ) ਹੋ; ਸ਼ੈਵ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਡੋਲ ਹੋ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਹੋ; ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ‘ਮ’ਕਾਰ—ਬੀਜ-ਰੂਪ ਹੋ।
Verse 43
प्रणवो बीजमंत्राणां दारुणानां विषं भवान् । व्योमव्यप्तिमतां त्वं वै परमात्मासि चात्मनाम्
ਹੇ ਦੇਵ! ਬੀਜ-ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਹੋ; ਅਤੇ ਭਿਆਨਕਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼-ਸਰੂਪ ਹੋ। ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੋ; ਅਤੇ ਸਭ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੁਸੀਂ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੋ।
Verse 44
इन्द्रियाणां मनश्च त्वं दानानामभयं भवान् । पावनानां जलं चासि जीवनानां तथामृतम्
ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨ ਤੁਸੀਂ ਹੋ; ਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਅਭਯ-ਦਾਨ ਹੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਜਲ ਹੋ; ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਮੋਖਸ਼ਦਾਤਾ ਹੋ।
Verse 45
लाभानां पुत्रलाभोऽसि वायुर्वेगवतामसि । नित्यकर्मसु सर्वेषु संध्योपास्तिर्भवान्मता
ਸਾਰੇ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਹੈਂ; ਤੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵਾਯੂ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਸਭ ਨਿੱਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈਂ।
Verse 46
क्रतूनामश्वमेधोऽसि युगानां प्रथमो युगः । पुष्यस्त्वं सर्वधिण्यानाममावास्या तिथिष्वसि
ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਹੈਂ; ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਗ ਹੈਂ। ਸਭ ਪੋਸ਼ਕ ਮੰਗਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪੁਸ਼੍ਯ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਮਾਵਸਿਆ ਹੈਂ।
Verse 47
सर्वर्तुषु वसंतस्त्वं सर्वपर्वसु संक्रमः । कुशोऽसि तृणजातीनां स्थूलवृक्षेषु वै वटः
ਸਭ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਸੰਤ ਹੈਂ; ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸੰਕ੍ਰਮ ਹੈਂ। ਘਾਹ-ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕੁਸ਼ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਟ (ਬੜ) ਹੈਂ।
Verse 48
योगेषु च व्यतीपातस्सोमवल्ली लतासु च । बुद्धीनां धर्मबुद्धिस्त्वं कलत्रं सुहृदां भवान्
ਹੇ ਦੇਵ! ਸ਼ੁਭ ਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਹੈਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸੋਮਵੱਲੀ ਹੈਂ। ਬੁੱਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਧਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪ੍ਰਿਯਤਮ ਸਾਥੀ ਹੈਂ।
Verse 49
साधकानां शुचीनां त्वं प्राणायामो महेश्वर । ज्योतिर्लिंगेषु सर्वेषु भवान् विश्वे श्वरो मतः
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਸ਼ੁੱਧ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਸਭ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ—ਜਗਤ ਦਾ ਸੁਆਮੀ—ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Verse 50
धर्मस्त्वं सर्वबंधूनामाश्रमाणां परो भवान् । मोक्षस्त्वं सर्ववर्णेषु रुद्राणां नीललोहितः
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧਰਮ ਹੋ—ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਤੱਤ। ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਹੋ; ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਹੋ।
Verse 51
आदित्यानां वासुदेवो हनूमान्वानरेषु च । यज्ञानां जपयज्ञोऽसि रामः शस्त्रभृतां भवान्
ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੋ, ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ। ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਜਪ-ਯੱਗ ਹੋ, ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਹੋ।
Verse 52
गंधर्वाणां चित्ररथो वसूनां पावको ध्रुवम् । मासानामधिमासस्त्वं व्रतानां त्वं चतुर्दशी
ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਹੋ, ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪਾਵਕ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ—ਅਡੋਲ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰਾ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਅਧਿਮਾਸ ਹੋ, ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਹੋ।
Verse 53
ऐरावतो गजेन्द्राणां सिद्धानां कपिलो मतः । अनंतस्त्वं हि नागानां पितॄणामर्यमा भवान्
ਗਜੇੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਐਰਾਵਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਸਿੱਧਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਕਪਿਲ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ। ਨਾਗਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਅਨੰਤ ਹੋ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਅਰ੍ਯਮਾ ਸਰੂਪ ਹੋ।
Verse 54
कालः कलयतां च त्वं दैत्यानां बलिरेव च । किं बहूक्तेन देवेश सर्वं विष्टभ्य वै जगत्
ਮਾਪੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਦਾ ਮਾਪਕ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਾਲ ਹੋ; ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਬਲੀ ਹੋ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੋਰ ਕੀ ਆਖੀਏ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ।
Verse 55
एकांशेन स्थितस्त्वं हि बहिःस्थोऽन्वित एव च
ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈਂ; ਪਰ ਤੂੰ ਸਭ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਭ ਨਾਲ ਅਨ੍ਵਿਤ ਹੈਂ।
Verse 56
सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा सुरास्सर्वे महादेवं वृषध्वजम् । स्तोत्रैर्नानाविधैदिंव्यैः शूलिनं परमेश्वरम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਰਾਹਿਆ।
Verse 57
प्रत्यूचुः प्रस्तुतं दीनास्स्वार्थं स्वार्थविचक्षणाः । वासवाद्या नतस्कधाः कृताञ्जलि पुटा मुने
ਤਦ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਪਰ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ—ਸਵਾਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ—ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਮੋਢੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੜੀ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 58
देवा ऊचुः । पराजिता महादेव भ्रातृभ्यां सहितेन तु । भगवंस्तारकोत्पन्नैः सर्वे देवास्सवासवाः
ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਤਾਰਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।
Verse 59
त्रैलोक्यं स्ववशं नीतं तथा च मुनिसत्तमाः । विध्वस्तास्सर्वसंसिद्धास्सर्वमुत्सादितं जगत्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਏ ਗਏ; ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ ਜਨ ਕੁਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
Verse 60
यज्ञभागान्समग्रांस्तु स्वयं गृह्णाति दारुणः । प्रवर्तितो ह्यधर्मस्तैरृषीणां च निवारितः
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪੁਰਖ ਆਪ ਹੀ ਯੱਗ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਅਧਰਮ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 61
अवध्यास्सर्वभूतानां नियतं तारकात्मजाः । तदिच्छया प्रकुर्वन्ति सर्वे कर्माणि शंकर
ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਤਾਰਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਵੱਧ ਹਨ; ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 62
यावन्न क्षीयते दैत्यैर्घोरैस्त्रिपुरवासिभिः । तावद्विधीयतां नीतिर्यया संरक्ष्यते जगत्
ਜਦ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਜਗਤ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਐਸੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕੇ।
Verse 63
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषामिन्द्रादीनां दिवौकसाम् । शिवः संभाषमाणानां प्रतिवाक्यमुवाच सः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਲੋਕ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Frequently Asked Questions
The devas, distressed by the Tripura-associated asuric power (Tripuranātha/Mayā and Tāraka’s line), approach Brahmā for protection and ask for the means to defeat the enemy.
Brahmā highlights a constraint of agency (he cannot simply kill one connected to his own empowerment) and redirects the resolution to Śiva, implying that only Śiva transcends such boonic and karmic entanglements.
Śiva is foregrounded as Śarva—the effective cosmic agent of destruction/restoration—while Brahmā functions as counselor and theological mediator; the devas embody collective surrender expressed through stuti.