जालन्धरस्य दूतप्रेषणम् — Jalandhara Sends an Envoy to Kailāsa (The Provocation of Śiva)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ नारदे हि गते दिवि । दैत्यराट् किमकार्षीत्स तन्मे वद सुविस्तरात्

ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਸਨਤਕੁਮਾਰ! ਜਦੋਂ ਨਾਰਦ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । तमामंत्र्य गते दैत्यं नारदे दिवि दैत्यराट् । तद्रूपश्रवणादासीदनंगज्वरपीडितः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਨਾਰਦ ਦੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਅਨੰਗ ਦੇ ਜ੍ਵਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 3

अथो जलंधरो दैत्यः कालाधीनः प्रनष्टधीः । दूतमाह्वाय यामास सैंहिकेयं विमोहितः

ਤਦ ਦੈਤ ਜਲੰਧਰ—ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ—ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸੈਂਹਿਕੇਯ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਲੱਗਾ।

Verse 4

आगतं तं समालोक्य कामाक्रांतमनास्स हि । सुसंबोध्य समाचष्ट सिंधुपुत्रो जलंधरः

ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸਿੰਧੂ-ਪੁੱਤਰ ਜਲੰਧਰ ਪਹਿਲਾਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਨਸ਼ਾ ਬੋਲਿਆ।

Verse 5

तत्रास्ति योगी शंभ्वाख्य स्तपस्वी च जटाधरः । भस्मभूषितसर्वाङ्गो विरक्तो विजितेन्द्रियः

ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਤਪਸਵੀ, ਜਟਾਧਾਰੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਭਸਮ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹਨ; ਉਹ ਵਿਰਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

Verse 7

तत्र गत्वेति वक्तव्यं योगिनं दूत शंकरम् । जटाधरं विरक्तं तं निर्भयेन हृदा त्वया

ਹੇ ਦੂਤ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਯੋਗੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ। ਉਸ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਵਿਰਕਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਡਰ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੀਂ।

Verse 8

हे योगिंस्ते दयासिन्धो जायारत्नेन किं भवेत् । भूतप्रेतपिशाचादिसेवितेन वनौकसा

ਹੇ ਯੋਗੀ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ-ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ ਜਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਪਤਨੀ-ਰਤਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 9

मन्नाथे भुवने योगिन्नोचिता गतिरीदृशी । जायारत्नमतस्त्वं मे देहि रत्नभुजे निजम्

ਹੇ ਯੋਗੀ, ਇਸ ਭੁਵਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਨਾਥ ਨਹੀਂ; ਯੋਗੀ ਲਈ ਐਸੀ ਚਾਲ ਢੁੱਕਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਤਨਭੁਜ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਪਤਨੀ-ਰਤਨ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ—ਉਹ ਮੇਰਾ ਕਰ।

Verse 10

यानियानि सुरत्नानि त्रैलोक्ये तानि संति मे । मदधीनं जगत्सर्वं विद्धि त्वं सचराचरम्

ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਜੋ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰਤਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਹੀ ਹਨ। ਚਰ ਅਚਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ—ਇਹ ਤੂੰ ਜਾਣ ਲੈ।

Verse 11

इन्द्रस्य गजरत्नं चोच्चैःश्रवोरत्नमुत्तमम् । बलाद्गृहीतं सहसा पारिजा ततरुस्तथा

ਇੰਦਰ ਦਾ ਗਜ-ਰਤਨ (ਐਰਾਵਤ) ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਰਤਨ (ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ) ਬਲ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਛੀਨ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਿਜਾਤ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 12

विमानं हंससंयुक्तमंगणे मम तिष्ठति । रत्नभूतं महादिव्यमुत्तमं वेधसोद्भुतम्

ਮੇਰੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਿਮਾਨ ਖੜਾ ਹੈ—ਰਤਨਾਂ ਵਰਗਾ, ਮਹਾਦਿਵ੍ਯ, ਉੱਤਮ, ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਰਚਿਆ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ।

Verse 13

महापद्मादिकं दिव्यं निधिरत्नं स्वदस्य च । छत्रं मे वारुणं गेहे कांचनस्रावि तिष्ठति

ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਪਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਧਿ-ਰਤਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਧਨ ਵੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰੁਣ-ਸਮਾਨ ਰਾਜਛਤਰ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਮਾਨੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇ।

Verse 14

किञ्जल्किनी महामाला सर्वदाऽम्लानपंकजा । मत्पितुस्सा ममैवास्ति पाशश्च कंपतेस्तथा

‘ਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਿਨੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਮਾਲਾ ਸਦਾ ਅਮਲਾਨ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਤਾਜ਼ੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਵੀ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਪਾਸ਼ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਹੈ।

Verse 15

मृत्योरुत्क्रांतिदा शक्तिर्मया नीता बलाद्वरा । ददौ मह्यं शुचिर्दिव्ये शुचिशौचे च वाससी

ਮੌਤ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਲ ਨਾਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੱਤੇ—ਜੋ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 16

एवं योगीन्द्र रत्नानि सर्वाणि विलसंति मे । अतस्त्वमपि मे देहि स्वस्त्रीरत्नं जटाधर

ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਜਟਾਧਰ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਵ-ਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਰਤਨ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 17

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य नन्दिना स प्रवेशितः । जगामोग्रसभां राहुर्विस्मयोद्भुतलोचनः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਨੰਦੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨੰਦੀ ਨੇ ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਫੈਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਹੂ ਉਸ ਉਗ੍ਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ।

Verse 18

तत्र गत्वा शिवं साक्षाद्देवदेवं महाप्रभुम् । स्वतेजोध्वस्ततमसं भस्मलेपविराजितम्

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨੇ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने दूतसंवादो नाम एकोनविंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਜਲੰਧਰ-ਵਧ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ‘ਦੂਤ-ਸੰਵਾਦ’ ਨਾਮਕ ਉੱਨੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 20

प्रणनाम च तं गर्वात्तत्तेजः क्रांतविग्रहः । निकटं गतवाञ्छंभोस्स दूतो राहुसंज्ञकः

ਤਦੋਂ ਗਰਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉਸ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਬ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੂਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਹੁ ਸੀ।

Verse 21

अथो तदग्र आसीनो वक्तुकामो हि सैंहिकः । त्र्यंबकं स तदा संज्ञाप्रेरितो वाक्यमब्रवीत्

ਫਿਰ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਿਆ ਸੈਂਹਿਕ ਬੋਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 22

दैत्यपन्नगसेव्यस्य त्रैलोक्याधिपतेस्सदा । दूतोऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः

“ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੂਤ ਹਾਂ—ਜੋ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੈਤ ਤੇ ਨਾਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਨਮੁਖ ਆਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 23

राहुरुवाच । जलंधरोब्धितनयस्सर्वदैत्यजनेश्वरः । त्रैलोक्यस्येश्वरस्सोथाभवत्सर्वाधिनायकः

ਰਾਹੂ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਸਮੁੰਦਰ-ਪੁੱਤਰ ਜਲੰਧਰ ਸਾਰੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਦਾ ਪਰਮ ਅਧਿਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 24

स दैत्यराजो बलवान्देवानामंतकोपमः । योगिनं त्वां समुद्दिश्य स यदाह शृणुष्व तत्

ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵ-ਰਾਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮਾਨੋ ਯਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ। ਹੇ ਯੋਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਹੁਣ ਉਹ ਸੁਣ।

Verse 25

महादिव्यप्रभावस्य तस्य दैत्यपतेः प्रभोः । सर्वरत्नेश्वरस्य त्वमाज्ञां शृणु वृषध्वज

ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ! ਮਹਾਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ—ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੂੰ ਸੁਣ।

Verse 26

श्मशानवासिनो नित्यमस्थिमालाधरस्य च । दिगंबरस्य ते भार्या कथं हैमवती शुभम्

ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਗੰਬਰ ਹੈ—ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਤਾਂ ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈਮਵਤੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 27

अहं रत्नाधिनाथोस्मि सा च स्त्रीरत्नसंज्ञिता । तस्मान्ममैव सा योग्या नैव भिक्षाशिनस्तव

“ਮੈਂ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਨਾਥ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ‘ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਰਤਨ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ—ਭਿੱਖਿਆ ਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ।”

Verse 28

मम वश्यास्त्रयो लोका भुंजेऽहं मखभागकान् । यानि संति त्रिलोकेस्मिन्रत्नानि मम सद्मनि

ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਹਿੱਸਾ ਮੈਂ ਭੋਗਦਾ ਹਾਂ। ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਰਤਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਹਨ।

Verse 29

वयं रत्नभुजस्त्वं तु योगी खलु दिगम्बरः । स्वस्त्रीरत्नं देहि मह्यं राज्ञस्सुखकराः प्रजाः

ਅਸੀਂ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਭੋਗੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਗੰਬਰ ਯੋਗੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰਤਨ-ਸਮਾਨ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਜਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । वदत्येवं तथा राहौ भ्रूमध्याच्छूलपाणिनः । अभवत्पुरुषो रौद्रस्तीव्राशनिसमस्वनः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰਾਹੁ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਰੂਮੱਧ ਤੋਂ ਇਕ ਉਗ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਧੁਨ ਭਿਆਨਕ ਵਜ੍ਰ-ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਸੀ।

Verse 31

सिंहास्यप्रचलजिह्वस्सज्ज्वालनयनो महान् । ऊर्द्ध्वकेशश्शुष्कतनुर्नृसिंह इव चापरः

ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਸਿੰਘ-ਮੁਖ, ਹਿਲਦੀ ਜੀਭ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ; ਕੇਸ ਖੜੇ, ਦੇਹ ਸੁੱਕਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼—ਉਗ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਘ ਸਮਾਨ।

Verse 32

महातनुर्महाबाहुस्तालजंघो भयंकरः । अभिदुद्राव वेगेन राहुं स पुरुषो द्रुतम्

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪੁਰਖ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤਾੜ ਦੇ ਤਣੇ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਵਾਲਾ—ਬੜੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਰਾਹੁ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪਿਆ।

Verse 33

स तं खादितु मायान्तं दृष्ट्वा राहुर्भयातुरः । अधावदात वेगेन बहिस्तस्य च दधार तम्

ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਦੌੜਦਾ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਇਆ ਰਾਹੁ ਬੜੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭੱਜਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 34

राहुरुवाच । देवदेव महेशान पाहि मां शरणा गतम् । सुराऽसुरैस्सदा वन्द्यः परमैश्वर्यवान् प्रभुः

ਰਾਹੁ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ! ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਵੰਦਿਤ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਵਾਲੇ ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ।

Verse 35

ब्राह्मणं मां महादेव खादितुं समुपागतः । पुरुषोयं तवेशान सेवकोतिभयंकरः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਈਸ਼ਾਨ! ਇਹ ਪੁਰਖ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਹੈ—ਰੂਪ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ।

Verse 36

एतस्माद्रक्ष देवेश शरणागतवत्सलः । न खादेत यथायं मां नमस्तेऽस्तु मुहुर्मुहुः

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਸ਼ਰਨਾਗਤ-ਵਤਸਲ! ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਨਾ ਸਕੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । महादेवो वचः श्रुत्वा ब्राह्मणस्य तदा मुने । अब्रवीत्स्वगणं तं वै दीनानाथप्रियः प्रभुः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਆਰਤਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 38

महादेव उवाच । प्रभुं च ब्राह्मणं दूतं राह्वाख्यं शरणागतम् । शरण्या रक्षणीया हि न दण्ड्या गणसत्तम

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ‘ਰਾਹੁ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੂਤ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਨਾ ਦਿਓ।

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तौ गिरिजेशेन सगणः करुणात्मना । राहुं तत्याज सहसा ब्राह्मणेति श्रुताक्षरः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਰੁਣਾਮਯ ਗਿਰਿਜੇਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ’ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹੁ ਨੂੰ ਛੱਡ ਬੈਠਾ।

Verse 40

राहुं त्यक्त्वाम्बरे सोथ पुरुषो दीनया गिरा । शिवोपकंठमागत्य महादेवं व्यजिज्ञपत्

ਫਿਰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਦਿਨ ਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 41

पुरुष उवाच । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । त्याजितं मम भक्ष्यं ते शरणागतवत्सलः

ਮਨੁੱਖ ਬੋਲਿਆ— ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਕਰੁਣਾਕਰ ਸ਼ੰਕਰ! ਸ਼ਰਨਾਗਤਵਤਸਲ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਭੋਜਨ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

क्षुधा मां बाधते स्वामिन्क्षुत्क्षामश्चास्मि सर्वथा । किं भक्ष्यं मम देवेश तदाज्ञापय मां प्रभो

ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਭੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਮੈਂ ਕੀ ਖਾਵਾਂ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य पुरुषस्य महाप्रभुः । प्रत्युवाचाद्भुतोतिः स कौतुकी स्वहितंकरः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਦਭੁਤ ਬਾਣੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 44

महेश्वर उवाच । बुभुक्षा यदि तेऽतीव क्षुधा त्वां बाधते यदि । संभक्षयात्मनश्शीघ्रं मांसं त्वं हस्तपादयोः

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਜੇ ਭੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਲੈ।

Verse 45

सनत्कुमार उवाच । शिवेनैवमाज्ञप्तश्चखाद पुरुषस्स्वकम् । हस्तपादोद्भवं मांसं शिरश्शेषोऽ भवद्यथा

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਐਸੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾਧਾ, ਇਤਨਾ ਕਿ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਿਰ ਹੀ ਬਚਿਆ।

Verse 46

दृष्ट्वा शिरोवशेषं तु सुप्रसन्नस्सदाशिवः । पुरुषं भीमकर्माणं तमुवाच सविस्मयः

ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਸਿਰ ਦਾ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਸਿਆ, ਤਦੋਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 47

शिव उवाच । हे महागण धन्यस्त्वं मदाज्ञाप्रतिपालकः । संतुष्टश्चास्मि तेऽतीव कर्मणानेन सत्तम

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਗਣ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੱਤਮ, ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।

Verse 48

त्वं कीर्तिमुखसंज्ञो हि भव मद्द्वारकस्सदा । महागणो महावीरस्सर्वदुष्टभयंकरः

ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ‘ਕੀਰਤਿਮੁਖ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਰਹੀਂ—ਮਹਾਗਣ, ਮਹਾਵੀਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੁਰਜਨਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ।

Verse 49

मत्प्रियस्त्वं मदर्चायां सदा पूज्योऽहि मज्जनैः । त्वदर्चां ये न कुर्वंति नैव ते मत्प्रियंकराः

ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰਾ ਸਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ।

Verse 50

सनत्कुमार उवाच । इति शंभोर्वरं प्राप्य पुरुषः प्रजहर्ष सः । तदाप्रभृति देवेश द्वारे कीर्तिमुखः स्थितः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਪੁਰਖ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੀਰਤਿਮੁਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 51

पूजनीयो विशेषेण स गणश्शिवपूजने । नार्चयंतीह ये पूर्वं तेषामर्चा वृथा भवेत्

ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਗਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅਰਚਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।