देवशरणागति-नारदप्रेषणम् | The Devas Take Refuge in Śiva; Nārada Is Sent
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ (ਜਲੰਧਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ) ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਪਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸਥਾਨੋਂ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਦੇਵਗਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵਰਦਾਤਾ ਤੇ ਭਕਤ-ਰੱਖਿਅਕ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਰਵਕਾਮਦ ਅਤੇ ਭਕਤਵਤਸਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵਕਾਰਜ ਲਈ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਭਕਤ ਗਿਆਨੀ ਨਾਰਦ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਆਸਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੇਵ ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ ਬਲਪੂਰਵਕ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪੀੜਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਉਪਾਅ ਦੀ ਕੜੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । एवं शासति धर्मेण महीं तस्मिन्महासुरे । बभूवुर्दुःखिनो देवा भ्रातृभावान्मुनीश्वर
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਅਸੁਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਭਰਾਤ੍ਰ-ਭਾਵ’ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।
Verse 2
दुःखितास्ते सुरास्सर्वे शिवं शरणमाययुः । मनसा शंकरं देवदेवं सर्वप्रभुंप्रभुम्
ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ—ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।
Verse 3
तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिर्भगवंतं महेश्वरम् । निवृत्तये स्वदुःखस्य सर्वदं भक्तवत्सलम्
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਤੇ ਯੋਗ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ—ਭਗਤਵਤਸਲ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਦਾਤਾ—ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਲਈ।
Verse 4
आहूय स महादेवो भक्तानां सर्वकामदः । नारदं प्रेरयामास देवकार्यचिकीर्षया
ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
Verse 5
अथ देवमुनिर्ज्ञानी शंभुभक्तस्सतां गतिः । शिवाज्ञया ययौ दैत्यपुरे देवान्स नारदः
ਫਿਰ ਦੇਵਮੁਨੀ, ਗਿਆਨੀ, ਸ਼ੰਭੂ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਾਰਦ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦੈਤ੍ਯਪੁਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 6
व्याकुलास्ते सुरास्सर्वे वासवाद्या द्रुतं मुनिम् । आगच्छंतं समालोक्य समुत्तस्थुर्हि नारदम्
ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਸਨ; ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 7
ददुस्त आसनं नत्त्वा मुनये प्रीतिपूर्वकम् । नारदाय सुराश्शक्रमुखा उत्कंठिताननाः
ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਤੇ ਉਤਸੁਕ ਉਡੀਕ ਸੀ।
Verse 8
सुखासीनं मुनिवरमासने सुप्रणम्य तम् । पुनः प्रोचुस्सुरा दीना वासवाद्या मुनीश्वरम्
ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੁਖੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 9
देवा ऊचुः । भोभो मुनिवरश्रेष्ठ दुःखं शृणु कृपाकर । श्रुत्वा तन्नाशय क्षिप्रं प्रभुस्त्वं शंकरप्रियः
ਦੇਵ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਕਰ! ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਸੁਣੋ। ਸੁਣ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ।
Verse 10
जलंधरेण दैत्येन सुरा विद्राविता भृशम् । स्वस्थानाद्भर्तृभावाच्च दुःखिता वयमाकुलाः
ਜਲੰਧਰ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਹੱਕੀ ਸਰਦਾਰੀ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਹਾਂ।
Verse 11
स्वस्थानादुष्णरश्मिश्च चन्द्रो निस्सारितस्तथा । वह्निश्च धर्मराजश्च लोकपालास्तथेतरे
ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਅੱਗਨੀ, ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ, ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਢੇ ਗਏ।
Verse 12
सुबलिष्ठेन वै तेन सर्वे देवाः प्रपीडिताः । दुःखं प्राप्ता वयं चातिशरणं त्वां समागताः
ਉਸ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਿਆ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ।
Verse 13
संग्रामे स हृषीकेशं स्ववशं कृतवान् बली । जलंधरो महादैत्यः सर्वामरविमर्दकः
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਜਲੰਧਰ—ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 14
तस्य वश्यो वराधीनोऽवात्सीत्तत्सदने हरिः । सलक्ष्म्या सहितो विष्णुर्यो नस्सर्वार्थसाधकः
ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੀ—ਵਿਸ਼ਨੂ—ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ; ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਰਵਾਰਥ-ਸਾਧਕ ਹੈ।
Verse 15
जलंधरविनाशाय यत्नं कुरु महामते । त्वं नो दैववशात्प्राप्तस्सदा सर्वार्थसाधकः
ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ। ਦੈਵਵਸ਼ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈਂ—ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਰਵਾਰਥ-ਸਾਧਕ ਹੈਂ।
Verse 16
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषाममराणां स नारदः । आश्वास्य मुनिशार्दूलस्तानुवाच कृपाकरः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਕਰੁਣਾਮਈ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।
Verse 17
नारद उवाच । जानेऽहं वै सुरा यूयं दैत्यराजपराजिताः । दुःख प्राप्ताः पीडिताश्च स्थानान्निस्सारिताः खलुः
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵੋ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ, ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹੋ।
Verse 18
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने देवर्षिजलंधरसंवादो नामाष्टदशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ-ਵਧ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ‘ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ–ਜਲੰਧਰ ਸੰਵਾਦ’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 19
सनत्कुमार उवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठ द्रष्टुं दानववल्लभम् । आश्वास्य सकलान्देवाञ्जलंधरसभां ययौ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 20
अथागतं मुनिश्रेष्ठं दृष्ट्वा देवो जलंधरः । उत्थाय परया भक्त्या ददौ श्रेष्ठासनं वरम्
ਫਿਰ ਆਏ ਹੋਏ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਜਲੰਧਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਆਸਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।
Verse 21
स तं संपूज्य विधिवद्दानवेन्द्रोऽति विस्मितः । सुप्रहस्य तदा वाक्यं जगाद मुनिसत्तमम्
ਉਸ ਦਾਨਵ-ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁਨੀਸੱਤਮ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 22
जलंधर उवाच । कुत आगम्यते ब्रह्मन्किं च दृष्टं त्वया क्वचित् । यदर्थमिह आयातस्तदाज्ञापय मां मुने
ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਪੂਜਣਯ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 23
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य दैत्येन्द्रस्य महामुनिः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा नारदो हि जलंधरम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਉਸ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਤਦੋਂ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 24
नारद उवाच । सर्वदानवदैत्येन्द्र जलंधर महामते । धन्यस्त्वं सर्वलोकेश रत्नभोक्ता त्वमेव हि
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਜਲੰਧਰ, ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ; ਹੇ ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਚਮੁੱਚ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
Verse 25
मदागमनहेतुं वै शृणु दैत्येन्द्रसत्तम । यदर्थमिह चायातस्त्वहं वक्ष्येखिलं हि तत्
ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਸੱਤਮ! ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣ। ਜਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
Verse 26
गतः कैलासशिखरं दैत्येन्द्राहं यदृच्छया । योजनायुतविस्तीर्णं कल्पद्रुममहावनम्
ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ! ਯਾਦ੍ਰਿਚਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਲਪਦ੍ਰੁਮਾਂ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਵਨ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 27
कामधेनुशताकीर्णं चिंतामणिसुदीपितम् । सर्वरुक्ममयं दिव्यं सर्वत्राद्भुतशोभितम्
ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕਾਮਧੇਨੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਮਣੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਪਦਿਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਕਮਮਯ (ਸੁਵਰਨਮਯ), ਦਿਵ੍ਯ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 28
तत्रोमया सहासीनं दृष्टवानस्मि शंकरम् । सर्वाङ्गसुन्दरं गौरं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्
ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਸੀਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸਰਬ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਗੌਰ ਵਰਣ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ।
Verse 29
तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं वितर्को मेऽभवत्तदा । क्वापीदृशी भवेद्वृद्धिस्त्रैलोक्ये वा न वेति च
ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਿਆ—“ਕੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਐਸੀ ਵਾਧਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ?”
Verse 30
तावत्तवापि दैत्येन्द्र समृद्धिस्संस्मृता मया । तद्विलोकनकामोऽहं त्वत्सांनिध्यमिहा गतः
ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ! ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬਲ-ਵੈਭਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ।
Verse 31
सनत्कुमार उवाच । इति नारदतः श्रुत्वा स दैत्येन्द्रो जलंधरः । स्वसमृद्धिं समग्रां वै दर्शयामास सादरम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬਲ-ਵੈਭਵ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ।
Verse 32
दृष्ट्वा स नारदो ज्ञानी देवकार्यसुसाधकः । प्रभुप्रेरणया प्राह दैत्येन्द्रं तं जलंधरम्
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਧਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 33
नारद् उवाच । तवास्ति सुसमृद्धिर्हि वरवीर खिलाधुना । त्रैलोक्यस्य पतिस्त्वं हि चित्रं किं चात्र संभवम्
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ! ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਇਸ ਵਿਚ ਅਚੰਭਾ ਜਾਂ ਅਸੰਭਵ ਕੀ ਹੈ?
Verse 34
मणयो रत्नपुंजाश्च गजाद्याश्च समृद्धयः । ते गृहेऽद्य विभांतीह यानि रत्नानि तान्यपि
ਮਣੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ—ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਤਨ-ਵੈਭਵ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।
Verse 35
गजरत्नं त्वयानीतं शक्रस्यैरावतस्तथा । अश्वरत्नं महावीर सूर्यस्योच्चैःश्रवा हयः
ਤੂੰ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਰਤਨ—ਇੰਦਰ ਦਾ ਐਰਾਵਤ—ਲਿਆਇਆ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਰਤਨ—ਸੂਰਜ ਸਮ ਚਮਕਦਾ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਅਸ਼ਵ—ਵੀ ਤੂੰ ਲਿਆਇਆ ਹੈਂ।
Verse 36
कल्पवृक्षस्त्वयानीतो निधयो धनदस्य च । हंसयुक्तविमानं च त्वयानीतं हि वेधसः
ਤੂੰ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ ਲਿਆਇਆ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਦੇ ਨਿਧੀ-ਭੰਡਾਰ ਵੀ ਲਿਆਏ ਹਨ। ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵੇਧਸ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਵਿਮਾਨ ਤੱਕ ਤੂੰ ਲਿਆ ਆਇਆ ਹੈਂ।
Verse 37
इत्येवं वररत्नानि दिवि पृथ्व्यां रसातले । यानि दैत्येन्द्र ते भांति गृहे तानि समस्ततः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉੱਤਮ ਰਤਨ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਤੇਰੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਹਨ।
Verse 38
त्वत्समृद्धिमिमां पश्यन्सम्पूर्णां विविधामहम् । प्रसन्नोऽस्मि महावीर गजाश्वादिसुशोभिताम्
ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਤੇਰੀ ਇਹ ਵਿਭਿੰਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।
Verse 39
जायारत्नं महाश्रेष्ठं जलंधर न ते गृहे । तदानेतुं विशेषेण स्त्रीरत्नं वै त्वमर्हसि
ਹੇ ਜਲੰਧਰ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ-ਰੂਪੀ ਮਹਾ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਤਨ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਐਸਾ ਇਸਤਰੀ-ਰਤਨ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
Verse 40
यस्य गेहे सुरत्नानि सर्वाणि हि जलंधर । जायारत्नं न चेत्तानि न शोभंते वृथा ध्रुवम्
ਹੇ ਜਲੰਧਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਉੱਤਮ ਰਤਨ ਹੋਣ, ਪਰ ਜੇ ਪਤਨੀ-ਰਤਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਉਹ ਸੱਚੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
Verse 41
सनत्कुमार उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः । उवाच दैत्यराजो हि मदनाकुलमानसः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਬੋਲ ਉਠਿਆ।
Verse 42
जलंधर उवाच । भो भो नारद देवर्षे नमस्तेस्तु महाप्रभो । जायारत्नवरं कुत्र वर्तते तद्वदाधुना
ਜਲੰਧਰ ਬੋਲਿਆ— ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਰਤਨ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੁਰੰਤ ਦੱਸੋ।
Verse 43
ब्रह्मांडे यत्र कुत्रापि तद्रत्नं यदि वर्त्तते । तदानेष्ये ततो ब्रह्मन्सत्यं सत्यं न संशयः
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੇ ਉਹ ਰਤਨ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਸੱਚ ਹੀ—ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
Verse 44
नारद उवाच । कैलासे ह्यतिरम्ये च सर्वद्धिसुसमाकुले । योगिरूपधरश्शंभुरस्ति तत्र दिगम्बरः
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਅਤਿ ਸੁਹਾਵਣੇ ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਯੋਗੀ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦਿਗੰਬਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਵਸਦੇ ਹਨ।
Verse 45
तस्य भार्या सुरम्या हि सर्वलक्षणलक्षिता । सर्वांगसुन्दरी नाम्ना पार्वतीति मनोहरा
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਉਹ ‘ਸਰਵਾਂਗਸੁੰਦਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ‘ਪਾਰਵਤੀ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ ਸੀ।
Verse 46
तदीदृशं रूपमनन्यसंगतं दृष्टं न कुत्रापि कुतूहलाढ्यम् । अत्यद्भुतं मोहनकृत्सुयोगिनां सुदर्शनीयं परमर्द्धिकारि
ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ—ਅਦੁੱਤੀ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ। ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ, ਸਿੱਧ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ; ਦਰਸ਼ਨ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿੱਧੀ-ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 47
स्वचित्ते कल्पयाम्यद्य शिवादन्यस्समृद्धिवान् । जायारत्नान्विताद्वीर त्रिलोक्या न जलंधर
ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਨਹੀਂ—ਹੇ ਵੀਰ ਜਲੰਧਰ—ਭਾਵੇਂ ਭਗਤੀਮਈ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ।
Verse 48
यस्या लावण्यजलधौ निमग्नश्चतुराननः । स्वधैर्य्यं मुमुचे पूर्वं तया कान्योपमीयते
ਉਸ ਦੀ ਉਪਮਾ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਾਵਣ੍ਯ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਧੀਰਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
Verse 49
गतरागोऽपि हि यया मदनारिस्स्वलीलया । निजतंत्रोऽपि यतस्स स्वात्म वशगः कृतः
ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਮਦਨਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਲੀਲਾ ਨਾਲ—ਰਾਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਾਧਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 50
यथा स्त्रीरत्नसंभोक्तुस्समृद्धिस्तस्य साभवत् । तथा न तव दैत्येन्द्र सर्वरत्नाधिपस्य च
ਜਿਵੇਂ ‘ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰਤਨ’ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ! ਤੂੰ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਕਹਲਾਵੇਂ ਤਾਂ ਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ।
Verse 51
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स तु देवर्षिर्नारदो लोकविश्रुतः । ययौ विहायसा देवोपकारकरणोद्यतः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਲੋਕ-ਵਿਖਿਆਤ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
The devas, harassed and displaced by the daitya Jalandhara, take refuge in Śiva; Śiva responds by commissioning Nārada to advance the devas’ cause.
Their śaraṇāgati frames devotion as a functional spiritual technology: surrender and praise align the cosmic order with Śiva’s will, enabling corrective intervention.
Śiva is invoked as Śaṃkara, Maheśvara, Mahādeva, sarvaprabhu, and bhaktavatsala—titles that emphasize supreme lordship, beneficence, and the guarantee of protection for devotees.