शिवतत्त्ववर्णनम् (Śiva-tattva-varṇana) — “Description/Exposition of the Principle of Śiva”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाकर्ण्य नुर्तिविष्णुकृतां स्वस्य महेश्वरः । प्रादुर्बभूव सुप्रीतस्सवामं करुणानिधिः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਸੁਣ ਕੇ ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਿ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਾਮਾ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 2

पंचवक्त्रस्त्रिनयनो भालचन्द्रो जटाधरः । गौरवर्णो विशालाक्षो भस्मोद्धूलितविग्रहः

ਉਹ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਸਨ; ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਸਨ। ਗੌਰ ਵਰਣ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 3

दशबाहुर्नीलगल सर्वाभरणभूषितः । सर्वांगसुन्दरो भस्मत्रिपुण्ड्रांकितमस्तकः

ਉਹ ਦਸ-ਭੁਜਾ, ਨੀਲਕੰਠ ਅਤੇ ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰਬ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਭਸਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸੀ।

Verse 4

तं दृष्ट्वा तादृशं देवं सवामं परमेश्वरम् । तुष्टाव पुनरिष्टाभिर्वाग्भिर्विष्णुर्मया सह

ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਮਾ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਚੁਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।

Verse 5

निगमं श्वासरूपेण ददौ तस्मै ततो हरः । विष्णवे च प्रसन्नात्मा महेशः करुणाकरः

ਤਦ ਕਰੁਣਾ-ਸਾਗਰ ਮਹੇਸ਼—ਹਰ—ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਮ (ਵੇਦ) ਆਪਣੇ ਸ਼ਵਾਸ-ਸਰੂਪ ਵਾਂਗ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।

Verse 6

ततो ज्ञानमदात्तस्मै हरये परमात्मने । परमात्मा पुनर्मह्यं दत्तवान्कृपया मुने

ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 7

संप्राप्य निगमं विष्णुः पप्रच्छ पुनरेव तम् । कृतार्थस्सांजलिर्नत्वा मया सह महेश्वरम्

ਨਿਗਮ (ਵੇਦ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ। ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 8

विष्णुरुवाच । कथं च तुष्यसे देव मया पूज्यः कथं प्रभो । कथं ध्यानं प्रकर्तव्यं कथं व्रजसि वश्यताम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਧਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ?

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथम खण्डे सृष्ट्युपाख्याने शिवतत्त्ववर्णनो नाम नवमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰੰਥ—ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ—ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ “ਸ਼ਿਵਤੱਤਵ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਨੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 10

एतत्सर्वं महाराज कृपां कृत्वाऽवयोः प्रभो । कथनीयं तथान्यच्च विज्ञाय स्वानुगौ शिव

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ; ਅਤੇ ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਭਗਤ ਜਾਣ ਕੇ ਜੋ ਹੋਰ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਹੋ।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नो भगवान्हरः । उवाच वचनं प्रीत्या सुप्रसन्नः कृपानिधिः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਨਿਧਾਨ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਹರ್ಷਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 12

श्रीशिव उवाच । भक्त्या च भवतोर्नूनं प्रीतोहं सुरसत्तमौ । पश्यतं मां महादेवं भयं सर्वं विमुंचताम्

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਡਰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ।

Verse 13

मम लिंगं सदा पूज्य ध्येयं चैतादृशं मम । इदानीं दृश्यते यद्वत्तथा कार्यं प्रयत्नतः

ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 14

पूजितो लिंगरूपेण प्रसन्नो विविधं फलम् । दास्यामि सर्वलोकेभ्यो मनोभीष्टान्यनेकशः

ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਨਾਨਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਇੱਛਤ ਅਨੇਕ ਵਰ ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 15

यदा दुःखं भवेत्तत्र युवयोस्सुरसत्तमौ । पूजिते मम लिंगे च तदा स्याद्दुःखनाशनम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹੀ ਪੂਜਾ ਦੁੱਖ-ਨਾਸਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 16

युवां प्रसूतौ प्रकृतेर्मदीयाया महाबलौ । गात्राभ्यां सव्यसव्याभ्यां मम सर्वेश्वरस्य हि

ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋ; ਮੈਂ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਦੇਹ ਦੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹੋ।

Verse 17

अयं मे दक्षिणात्पार्श्वाद्ब्रह्मा लोकपितामहः । वामपार्श्वाच्च विष्णुस्त्वं समुत्पन्नः परात्मनः

ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਰਾਤਮਾ।

Verse 18

प्रीतोहं युवयोस्सम्यग्वरं दद्यां यथेप्सितम् । मयि भक्तिर्दृढा भूयाद्युवयोरभ्यनुज्ञया

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰ ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਵੇ।

Verse 19

पार्थिवीं चैव मन्मूर्तिं विधाय कुरुतं युवाम् । सेवां च विविधां प्राज्ञौ कृत्वा सुखमवाप्स्यथ

ਮੇਰੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਬਣਾਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉਸ ਦੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।

Verse 20

ब्रह्मन्सृष्टिं कुरु त्वं हि मदाज्ञापरिपालकः । वत्स वत्स हरे त्वं च पालयैवं चराचरम्

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰ। ਅਤੇ ਹੇ ਵਤਸ, ਹੇ ਹਰੀ! ਤੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਰਾਚਰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा नौ प्रभुरताभ्यां पूजाविधिमदाच्छुभाम् । येनैव पूजितश्शंभुः फलं यच्छत्यनेकशः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभोर्मया च सहितो हरिः । प्रत्युवाच महेशानं प्रणिपत्य कृतांजलिः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

विष्णुरुवाच । यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च नौ । भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि चाव्यभिचारिणी

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਰਹੇ—ਅਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਤੈਥੋਂ ਨ ਡੋਲਣ ਵਾਲੀ।

Verse 24

त्वमप्यवतरस्वाद्य लीलया निर्गुणोपि हि । सहायं कुरु नौ तात त्वं परः परमेश्वरः

ਹੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਅੱਜ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ। ਹੇ ਤਾਤ, ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ; ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।

Verse 25

आवयोर्देवदेवेश विवादमपि शोभनम् । इहागतो भवान्यस्माद्विवादशमनाय नौ

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਯੋਗ ਤੇ ਸ਼ੋਭਨ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਤਕਰਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਕੇ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਆਏ ਹੋ।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह हरो हरिम् । प्रणिपत्य स्थितं मूर्ध्ना कृतांजलिपुटः स्वयम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਫਿਰ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 27

श्रीमहेश उवाच । प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ताहं सगुणोऽगुणः । परब्रह्म निर्विकारी सच्चिदानंदलक्षणः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਲਯ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ—ਸਗੁਣ ਵੀ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ। ਮੈਂ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ; ਮੇਰਾ ਸਰੂਪ ਸਤ੍-ਚਿਤ੍-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Verse 28

त्रिया भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुहराख्यया । सर्गरक्षालयगुणैर्निष्कलोहं सदा हरे

ਹੇ ਹਰੇ! ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਹਰ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਕਲ, ਅਵਿਭਾਜ੍ਯ ਹਾਂ।

Verse 29

स्तुतोऽहं यत्त्वया विष्णो ब्रह्मणा मेऽवतारणे । प्रार्थनां तां करिष्यामि सत्यां यद्भक्तवत्सलः

ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਮੇਰੇ ਅਵਤਰਨ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਦਾ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਹਾਂ।

Verse 30

मद्रूपं परमं ब्रह्मन्नीदृशं भवदंगतः । प्रकटीभविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇਰੇ ਹੀ ਅੰਗ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ‘ਰੁਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 31

मदंशात्तस्य सामर्थ्यं न्यूनं नैव भविष्यति । योहं सोहं न भेदोस्ति पूजाविधिविधानतः

ਉਹ ਮੇਰਾ ਅੰਸ਼ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਕਦੇ ਘਟੇਗੀ ਨਹੀਂ। ‘ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ’—ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ।

Verse 32

यथा च ज्योतिषस्संगाज्जलादेः स्पर्शता न वै । तथा ममागुणस्यापि संयोगाद्बन्धनं न हि

ਜਿਵੇਂ ਜੋਤਿ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ‘ਸਪਰਸ਼’ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਗੁਣਾਤੀਤ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕੇਵਲ ਸੰਗ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 33

शिवरूपं ममैतञ्च रुद्रोऽपि शिववत्तदा । न तत्र परभेदो वै कर्तव्यश्च महामुने

ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 34

वस्तुतो ह्येकरूपं हि द्विधा भिन्नं जगत्युत । अतो न भेदा विज्ञेयः शिवे रुद्रे कदाचन

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕੋ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਪਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 35

सुवर्णस्य तथैकस्य वस्तुत्वं नैव गच्छति । अलंकृतिकृते देव नामभेदो न वस्तुतः

ਜਿਵੇਂ ਇਕੋ ਸੋਨਾ ਗਹਿਣੇ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਦੇਵ, ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ-ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 36

तथैकस्या मृदो भेदो नानापात्रे न वस्तुतः । कारणस्यैव कार्ये च सन्निधानं निदर्शनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੋ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਭੇਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਣ ਹੀ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਨ੍ਹਿਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਸਰੋਤ ਉਤਪੰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 37

ज्ञातव्यं बुधवर्यैश्च निर्मलज्ञानिभिः सुरौ । एवं ज्ञात्वा भवभ्यां तु न दृश्यं भेदकार णम्

ਹੇ ਦੇਵੋ! ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਣਨਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਣ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਭੇਦ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।

Verse 38

वस्तुवत्सर्वदृश्यं च शिवरूपम्मतम्मम । अहं भवानजश्चैव रुद्रो योऽयं भविष्यति

ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ ਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਅਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਰੁਦ੍ਰ ਬਣੇਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ।

Verse 39

एकरूपा न भेदस्तु भेदे वै बंधनं भवेत् । तथापि च मदीयं हि शिवरूपं सनातनम्

ਮੈਂ ਇਕਰੂਪ, ਅਖੰਡ ਸਰੂਪ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਭੇਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੰਧਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।

Verse 40

मूलीभूतं सदोक्तं च सत्यज्ञानमनंतकम् । एवं ज्ञात्वा सदा ध्येयं मनसा चैव तत्त्वतः

ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ, ਸਦਾ ਸੱਚ-ਸਰੂਪ, ਸੱਚ-ਚੇਤਨਾ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਜਾਣ ਕੇ—ਇਉਂ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤੱਤਵਤಃ ਸਦਾ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 41

श्रूयतां चैव भो ब्रह्मन्यद्गोप्यं कथ्यते मया । भवंतौ प्रकृतेर्यातौ नायं वै प्रकृतेः पुनः

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹੋ; ਪਰ ਇਹ (ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ) ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 42

मदाज्ञा जायते तत्र ब्रह्मणो भ्रुकुटेरहम् । गुणेष्वपि यथा प्रोक्तस्तामसः प्रकृतो हरः

ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਭ੍ਰੂਕੁਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ—ਹਰ—ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਮਸ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 43

वैकारिकश्च विज्ञेयो योऽहंकार उदाहृतः । नामतो वस्तुतो नैव तामसः परिचक्ष्यते

ਜਿਸ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ‘ਵੈਕਾਰਿਕ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਨਾਮ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ‘ਤਾਮਸ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्करणीयमिदं त्वया । सृष्टिकर्ता भव ब्रह्मन्सृष्टेश्च पालको हरिः

ਇਸ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਇਹ ਕੰਮ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਬਣ; ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪਾਲਕ ਤੇ ਧਾਰਕ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਹੋਵੇ।

Verse 45

मदीयश्च तथांऽशो यो लयकर्ता भविष्यति । इयं या प्रकृतिर्देवी ह्युमाख्या परमेश्वरी

ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਹੀ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਲਯ ਦਾ ਕਰਤਾ ਬਣੇਗਾ; ਇਹ ਜੋ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਉਮਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਹੈ।

Verse 46

तस्यास्तु शक्तिर्वा देवी ब्रह्माणं सा भजिष्यति । अन्या शक्तिः पुनस्तत्र प्रकृतेः संभविष्यति

ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 47

समाश्रयिष्यति विष्णुं लक्ष्मीरूपेण सा तदा । पुनश्च काली नाम्ना सा मदंशं प्राप्स्यति ध्रुवम्

ਤਦ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਕਾਲੀ’ ਨਾਮ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਅੰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।

Verse 48

ज्योती रूपेण सा तत्र कार्यार्थे संभविष्यति । एवं देव्यास्तथा प्रोक्ताश्शक्तयः परमाश्शुभाः

ਉੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਉਹ ਜੋਤਿ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 49

सृष्टिस्थितिलयानां हि कार्यं तासां क्रमाद्ध्रुवम् । एतस्याः प्रकृत्तेरंशा मत्प्रियायास्सुरौत्तम

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਲਯ—ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਜੋ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੋਤਮ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਹੈ।

Verse 50

त्वं च लक्ष्मीमुपाश्रित्य कार्यं कर्तुमिहार्हसि । ब्रह्मंस्त्वं च गिरां देवीं प्रकृत्यंशामवाप्य च

ਅਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਵਾਣੀ-ਦੇਵੀ (ਸਰਸਵਤੀ) ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿਯਤ ਕਰਤਵ੍ਯ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।

Verse 51

सृष्टिकार्यं हृदा कर्तुम्मन्निदेशादिहार्हसि । अहं कालीं समाश्रित्य मत्प्रियांशां परात्पराम्

ਮੇਰੇ ਇਸ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਪਰਾਤਪਰਾ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਅੰਸ਼-ਰੂਪ ਕਾਲੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਥ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 52

रुद्ररूपेण प्रलयं करिष्ये कार्यमुत्तमम् । चतुर्वर्णमयं लोकं तत्सर्वैराश्रमै ध्रुवम्

ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮ ਹੈ। ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਤੇ ਸਭ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਸਮੇਤ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਧ੍ਰੁਵ ਵਿਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 53

तदन्यैर्विविधैः कार्यैः कृत्वा सुखमवाप्स्यथः । ज्ञानविज्ञानसंयुक्तो लोकानां हितकारकः

ਫਿਰ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੀ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ—ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 54

मुक्तिदोऽत्र भवानद्य भव लोके मदाज्ञया । मद्दर्शने फलं यद्वत्तदेव तव दर्शने

ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਹੁਣ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ। ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 55

इति दत्तो वरस्तेद्य सत्यं सत्यं न संशयः । ममैव हृदये विष्णुर्विष्णोश्च हृदये ह्यहम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 56

उभयोरंतरं यो वै न जानाति मनो मम । वामांगजो मम हरिर्दक्षिणांगोद्भवो विधिः

ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਇਹ ਜਾਣ ਲਵੇ—ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਮੇਰੇ ਖੱਬੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 57

महाप्रलयकृद्रुद्रो विश्वात्मा हृदयोद्भवः । त्रिधा भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुभवाख्यया

ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹਾਂ—ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ। ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 58

सर्गरक्षालयकरस्त्रिगुणैरज आदिभिः । गुणभिन्नश्शिवस्साक्षात्प्रकृते पुरुषात्परः

ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਅਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਕਰਤਾਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 59

परं ब्रह्माद्वयो नित्योऽनन्तः पूर्णो निरंजनः । अंतस्तमो वहिस्सत्त्वस्त्रिजगत्पालको हरिः

ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਅਦ੍ਵੈ, ਨਿੱਤ, ਅਨੰਤ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਨਿਰੰਜਨ। ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਤਮਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਬਾਹਰੋਂ ਸੱਤ੍ਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਰੀ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਜਗਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 60

अंतस्सत्त्वस्तमोबाह्यस्त्रिजगल्लयकृद्धरः

ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸੱਤ੍ਵਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਤਮਸ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਉਹੀ ਧਾਰਕ ਤ੍ਰਿਜਗਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਯ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 61

अंतर्बहीरजाश्चैव त्रिजगत्सृष्टिकृद्विधिः । एवं गुणास्त्रिदेवेषु गुणभिन्नः शिवः स्मृतः

ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਤ੍ਰਿਜਗਤ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਦੇਵ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ, ਗੁਣਾਤੀਤ (ਨਿਰਗੁਣ) ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

विष्णो सृष्टिकरं प्रीत्या पालयैनं पितामहम् । संपूज्यस्त्रिषु लोकेषु भविष्यसि मदाज्ञया

ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ-ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 63

तव सेव्यो विधेश्चापि रुद्र एव भविष्यति । शिवपूर्णावतारो हि त्रिजगल्लयकारकः

ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪੂਰਨ ਅਵਤਾਰ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 64

पाद्मे भविष्यति सुतः कल्पे तव पितामहः । तदा द्रक्ष्यसि मां चैव सोऽपि द्रक्ष्यति पद्मजः

ਪਦਮ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾਮਹ ਬਣੇਗਾ। ਤਦ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 65

एवमुक्त्वा महेशानः कृपां कृत्वातुलां हरः । पुनः प्रोवाच सुप्रीत्या विष्णुं सर्वेश्वरः प्रभुः

ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਹਰ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਫਿਰ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।