नारदस्य विष्णूपदेशवर्णनम् — Nārada and Viṣṇu: Instruction after Delusion

Verse 1

शृणु तात प्रवक्ष्यामि सुहितं तव निश्चयात्

ਸੁਣ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ—ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸੱਚੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 2

गतयोर्गणयोश्शंभोस्स्वयमात्मेच्छया विभोः । किं चकार मुनिः क्रुद्धो नारदः स्मरविह्वलः

ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਗਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?

Verse 3

सूत उवाच । विमोहितो मुनिर्दत्त्वा तयोश्शापं यथोचितम् । जले मुखं निरीक्ष्याथ स्वरूपं गिरिशेच्छया

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆਏ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਰੀਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਦੇਖਿਆ।

Verse 4

शिवेच्छया न प्रबुद्धः स्मृत्वा हरिकृतच्छलम् । क्रोधं दुर्विषहं कृत्वा विष्णुलोकं जगाम ह

ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਹਰੀ ਦੇ ਰਚੇ ਛਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਸਹਿਣ ਕ੍ਰੋਧ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 5

उवाच वचनं कुद्धस्समिद्ध इव पावकः । दुरुक्तिगर्भितं व्यङ्गः नष्टज्ञानश्शिवेच्छया

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਬੋਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਕਠੋਰ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਨ; ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਢੱਕ ਗਈ ਸੀ।

Verse 6

नारद उवाच । हे हरे त्वं महादुष्टः कपटी विश्वमोहनः । परोत्साहं न सहसे मायावी मलिनाशयः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਹਰੇ! ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ, ਕਪਟੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਤੂੰ ਮਾਇਆਵੀ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਮਲੀਨ ਹੈ।

Verse 7

मोहिनीरूपमादाय कपटं कृतवान्पुरा । असुरेभ्योऽपाययस्त्वं वारुणीममृतं न हि

ਮੋਹਿਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਛਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ, ਵਾਰੁਣੀ (ਮਦਿਰਾ) ਪਿਲਾਈ ਸੀ।

Verse 8

चेत्पिबेन्न विषं रुद्रो दयां कृत्वा महेश्वरः । भवेन्नष्टाऽखिला माया तव व्याजरते हरे

ਜੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿਸ਼ ਨਾ ਪੀਂਦੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਹਰੇ! ਤੇਰੀ ਇਸ ਛਲ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।

Verse 9

गतिस्स कपटा तेऽतिप्रिया विष्णो विशेषतः । साधुस्वभावो न भवान्स्वतंत्रः प्रभुणा कृतः

ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਤੇਰੀ ਇਹ ਕਪਟੀ ਚਾਲ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ-ਸਾਧੂ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਘੜਿਆ ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।

Verse 10

कृतं समुचितन्नैव शिवेन परमात्मना । तत्प्रभावबलं ध्यात्वा स्वतंत्रकृतिकारकः

ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਈ ਜੋ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਕਰਮ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 11

त्वद्गतिं सुसमाज्ञाय पश्चात्तापमवाप सः । विप्रं सर्वोपरि प्राह स्वोक्तवेद प्रमाणकृत्

ਤੇਰੀ ਗਤੀ (ਮਹਿਮਾ) ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਹੇ ਵੇਦ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 12

तज्ज्ञात्वाहं हरे त्वाद्य शिक्षयिष्यामि तद्बलात् । यथा न कुर्याः कुत्रापीदृशं कर्म कदाचन

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਹਰਿ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਉਸੇ (ਪ੍ਰਮਾਣ) ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਆਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਕਦੇ ਵੀ, ਐਸਾ ਕਰਮ ਮੁੜ ਨਾ ਕਰੇਂ।

Verse 13

अद्यापि निर्भयस्त्वं हि संगं नापस्तरस्विना । इदानीं लप्स्यसे विष्णो फलं स्वकृतकर्मणः

ਹੁਣ ਵੀ ਤੂੰ ਨਿਡਰ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਸਕਤੀ ਦੀ ਦੁਸਤਾਰ ਧਾਰਾ ਤੂੰ ਅਜੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਵੇਂਗਾ।

Verse 14

इत्थमुक्त्वा हरिं सोथ मुनिर्माया विमोहितः । शशाप क्रोधनिर्विण्णो ब्रह्मतेजः प्रदर्शयन्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਿ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਉਹ ਮੁਨੀ ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਤੇ ਖਿੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮ ਤੇਜ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਾ।

Verse 15

स्त्रीकृते व्याकुलं विष्णो मामकार्षीर्विमोहकः । अन्वकार्षीस्स्वरूपेण येन कापट्यकार्यकृत्

ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਉਸ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਵਿਹਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਛਲ-ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 16

इति शप्त्वा हरिं मोहान्नारदोऽज्ञानमोहितः । विष्णुर्जग्राह तं शापं प्रशंसञ्शांभवीमजाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਨਾਰਦ ਨੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਜਨਮੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 17

त्वं स्त्रीवियोगजं दुःखं लभस्व परदुःखदः । मनुष्यगतिकः प्रायो भवाज्ञानविमोहितः

ਹੇ ਪਰ-ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਤੂੰ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਦੁੱਖ ਭੋਗ। ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਅਕਸਰ ਮਨੁੱਖ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 19

अथ शंभुर्महालीलो निश्चकर्ष विमोहिनीम । स्वमायां मोहितो ज्ञानी नारदोप्यभवद्यया

ਫਿਰ ਮਹਾਲੀਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਵਮਾਇਆ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਨਾਰਦ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 20

अंतर्हितायां मायायां पूर्ववन्मतिमानभूत् । नारदो विस्मितमनाः प्राप्तबोधो निराकुलः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਇਆ ਅੰਤਹਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਨਾਰਦ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਨ ਵਿਚ ਅਚੰਭਾ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ ਬੋਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਾਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 21

पश्चात्तापमवाप्याति निनिन्द स्वं मुहुर्मुहुः । प्रशशंस तदा मायां शांभवीं ज्ञानिमोहिनीम्

ਫਿਰ ਉਹ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 22

अथ ज्ञात्वा मुनिस्सर्वं मायाविभ्रममात्मनः । अपतत्पादयोर्विष्णोर्नारदो वैष्णवोत्तमः

ਤਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਭਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 23

हर्य्युपस्थापितः प्राह वचनं नष्ट दुर्मतिः । मया दुरक्तयः प्रोक्ता मोहितेन कुबुद्धिना

ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਭਟਕ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਕੂਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਬਚਨ ਬੋਲੇ ਹਨ।”

Verse 24

दत्तश्शापोऽपि तेनाथ वितथं कुरु तं प्रभो । महत्पापमकार्षं हि यास्यामि निरयं धुवम्

“ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 25

कमुपायं हरे कुर्यां दासोऽहं ते तमादिश । येन पापकुलं नश्येन्निरयो न भवेन्मम

ਹੇ ਹਰੀ! ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਾਰਗ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਰਕ ਨਾ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇ।

Verse 26

इत्युक्त्वा स पुनर्विष्णोः पादयोर्मुनिसत्तमः । पपात सुमतिर्भक्त्या पश्चात्तापमुपागतः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਮਤੀ ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 27

अथ विष्णुस्तमुत्थाप्य बभाषे सूनृतं वचः । विष्णुरुवाच । न खेदं कुरु मे भक्त वरस्त्वं नात्र संशयः

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਕਹੇ—“ਹੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ; ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।”

Verse 28

निरयस्ते न भविता शिवश्शं ते विधास्यति

ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣਗੇ।

Verse 29

यदकार्षीश्शिववचो वितथं मदमोहितः । स दत्तवानीदृशं ते फलं कर्म फलप्रदः

ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਝੂਠ ਸਮਝਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

शिवेच्छाऽखिलं जातं कुर्वित्थं निश्चितां मतिम् । गर्वापहर्ता स स्वामी शंकरः परमेश्वरः

ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਜਾਣੋ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੁਆਮੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 31

परं ब्रह्म परात्मा स सच्चिदानंदबोधनः । निर्गुणो निर्विकारो च रजस्सत्वतमःपर

ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ—ਸੱਚਿਦਾਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਧਮਯ। ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਰਜਸ-ਸਤ੍ਤ੍ਵ-ਤਮਸ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Verse 32

स एवमादाय मायां स्वां त्रिधा भवति रूपतः । ब्रह्मविष्णुमहेशात्मा निर्गुणोऽनिर्गुणोऽपि सः

ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਇਆ ਧਾਰ ਕੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਉਸਦੀ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਗੁਣ ਵਰਗਾ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 33

निर्गुणत्वे शिवाह्वो हि परमात्मा महेश्वरः । परं ब्रह्माव्ययोऽनंतो महादेवेति गीयते

ਨਿਰਗੁਣ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਵ੍ਯਯ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ‘ਮਹਾਦੇਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

तत्सेवया विधिस्स्रष्टा पालको जगतामहम् । स्वयं सर्वस्य संहारी रुद्ररूपेण सर्वदा

ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਕ ਬਣਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ।

Verse 35

साक्षी शिवस्वरूपेण मायाभिन्नस्स निर्गुणः । स्वेच्छाचारी संविहारी भक्तानुग्रहकारकः

ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਸਾਖੀ ਹੈ—ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਰਦਾ, ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 36

शृणु त्वं नारद मुने सदुपायं सुखप्रदम् । सर्वपापापहर्त्तारं भुक्तिमुक्तिप्रदं सदा

ਹੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ, ਸੁਣੋ—ਇਹ ਉੱਤਮ ਉਪਾਯ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

इत्युक्त्वास्त्वसंशयं सर्वं शंकरसद्यशः । शतनामशिवस्तोत्रं सदानन्यमतिर्जप

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਅਖੰਡ ਮਨ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ—“ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਤਨਾਮ-ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੋ।”

Verse 38

यज्जपित्वा द्रुतं सर्वं तव पापं विनश्यति । इत्युक्त्वा नारदं विष्णुः पुनः प्राह दयान्वितः

ਜਿਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਇਆਲੁ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਫਿਰ ਬਚਨ ਕੀਤਾ।

Verse 39

मुने न कुरु शोकं त्वं त्वया किंचित्कृतं नहि । स्वेच्छया कृतवान्शंभुरिदं सर्वं न संशयः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ; ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 40

अहार्षित्त्वन्मतिं दिव्यां काम क्लेशमदात्स ते । त्वन्मुखाद्दापयांचक्रे शापं मे स महेश्वरः

ਕਾਮ ਨੇ ਤੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਬੁੱਧੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਤੇਰੇ ਹੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਚਾਰਵਾਇਆ।

Verse 41

इत्थं स्वचरितं लोके प्रकटीकृतवान् स्वयम् । मृत्युंजयः कालकालो भक्तोद्धारपरायणः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਹੈ, ਕਾਲ ਦਾ ਵੀ ਕਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

Verse 42

न मे शिवसमानोस्ति प्रियः स्वामी सुखप्रदः । सर्वशक्तिप्रदो मेऽस्ति स एव परमेश्वरः

ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਿਯ ਸੁਆਮੀ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹਨ।

Verse 43

तस्योपास्यां कुरु मुने तमेव सततं भज । तद्यशः शृणु गाय त्वं कुरु नित्यं तदर्चनम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ; ਸਦਾ ਉਸੇ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰ। ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਤੇ ਗਾ; ਨਿੱਤ ਉਸਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ।

Verse 44

कायेन मनसा वाचा यश्शंकरमुपैति भो । स पण्डित इति ज्ञेयस्स जीवन्मुक्त उच्यते

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਜੋ ਦੇਹ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਉਹ ਭਗਤ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 45

शिवेति नामदावाग्नेर्महापातकप र्वताः । भस्मीभवन्त्यनायासात्सत्यं सत्यं न संशयः

“ਸ਼ਿਵ” ਨਾਮ ਦਾਵਾਨਲ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ-ਸਮਾਨ ਢੇਰ ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੀ—ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 46

पापमूलानि दुःखानि विविधान्यपि तान्यतः । शिवार्चनैकनश्यानि नान्य नश्यानि सर्वथा

ਇਸ ਲਈ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁੱਖ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ-ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੇ।

Verse 47

स वैदिकस्य पुण्यात्मा स धन्यस्स बुधो मुने । यस्सदा कायवाक्चित्तैश्शरणं याति शंकरम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਹ-ਬਾਣੀ-ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੈਦਿਕ-ਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨਿਆਤਮਾ, ਧੰਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ।

Verse 48

भवंति विविधा धर्मा येषां सद्यःफलोन्मुखाः । तेषां भवति विश्वासस्त्रिपुरांतकपूजने

ਜੋ ਲੋਕ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।

Verse 49

पातकानि विनश्यंति यावंति शिवपूजया । भुवि तावंति पापानि न संत्येव महामुने

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜਿੰਨੇ ਪਾਤਕ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਿੰਨੇ ਪਾਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 50

ब्रह्महत्यादिपापानां राशयोप्यमिता मुने । शिवस्मृत्या विनश्यंति सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਢੇਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਮੈਂ ਸੱਚ ਹੀ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।

Verse 51

शिवनामतरीं प्राप्य संसाराब्धिं तरंति ते । संसारमूलपापानि तस्य नश्यंत्यसंशयम्

ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਦੀ ਨੌਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਭਗਤ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਮੂਲ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 52

संसारमूलभूतानां पातकानां महामुने । शिवनामकुठारेण विनाशो जायते ध्रुवम्

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਕੁਹਾੜੇ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

शिवनामामृतं पेयं पापदावानलार्दितैः । पापदावाग्नितप्तानां शांतिस्तेन विना न हि

ਪਾਪ ਰੂਪੀ ਦਾਵਾਨਲ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣਯੋਗ ਹੈ; ਪਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ।

Verse 54

शिवेति नामपीयूषवर्षधारापरिप्लुतः । संसारदवमध्यपि न शोचति न संशयः

ਜੋ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦਾਵਾਨਲ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 55

न भक्तिश्शंकरे पुंसां रागद्वेषरतात्मनाम् । तद्विधानां हि सहसा मुक्तिर्भवति सर्वथा

ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੰਕਰ-ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ; ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 56

अनंतजन्मभिर्येन तपस्तप्तं भविष्यति । तस्यैव भक्तिर्भवति भवानी प्राणवल्लभे

ਹੇ ਭਵਾਨੀ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ-ਜਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ! ਜਿਸ ਨੇ ਅਨੰਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੇਰੀ (ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ) ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 57

जातापि शंकरे भक्तिरन्यसाधारणी वृथा । परं त्वव्यभिचारेण शिवभक्तिरपेक्षिता

ਸ਼ੰਕਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਜਨਮ ਲੈ ਵੀ ਲਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਹੋਰ ਮਨੋਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ, ਆਮ ਤੇ ਡੋਲਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਲੋੜ ਹੈ ਅਵ੍ਯਭਿਚਾਰিণੀ, ਇਕਨਿਸ਼ਠ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਦੀ।

Verse 58

यस्या साधारणी शंभौ भक्तिरव्यभिचारिणी । तस्यैव मोक्षस्सुलभो नास्येतिन्य मतिर्मम

ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵਿੱਚ ਸਾਦੀ, ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਭਿਚਾਰिणੀ ਭਗਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੋਖਸ਼ ਸੌਖਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਤ ਨਹੀਂ।

Verse 59

कृत्वाप्यनंतपापानि यदि भक्तिर्महेश्वरे । सर्वपापविनिर्मुक्तो भवत्येव न संशयः

ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਨੰਤ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਜੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 60

भवंति भस्मसाद्वृक्षादवदग्धा यथा वने । तथा भवंति दग्धानि शांकराणामघान्यपि

ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਰੱਖ਼ਤ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਸੜ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 61

यो नित्यं भस्मपूतांगो शिवपूजोन्मुखो भवेत् । स तरत्येव संसारमपारमतिदारुणम्

ਜੋ ਨਿੱਤ ਭਸਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵੱਲ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਅਪਾਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा हत्वापि ब्राह्मणान्बहून् । लिप्यते नरः पापैर्विरूपाक्षस्य सेवकः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਹਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਜੋ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸੇਵਕ-ਭਗਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 63

विलोक्य वेदानखिलाञ्छिवस्यैवार्चनम्परम् । संसारनाशनोपाय इति पूर्वैर्विनिश्चितम्

ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ-ਨਾਸ ਦਾ ਪਰਮ ਉਪਾਅ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ-ਪੂਜਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 64

अद्यप्रभृति यत्नेन सावधानो यथाविधि । साम्बं सदाशिवं भक्त्या भज नित्यं महेश्वरम्

ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਨਿੱਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਜਨ-ਪੂਜਨ ਕਰ।

Verse 65

आपादमस्तकं सम्यक् भस्मनोद्धूल्य सादरम् । सर्वश्रुतिश्रुतं शैवम्मंत्रञ्जप षडक्षरम्

ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਮੱਥੇ ਤੱਕ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਸਮ ਦਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੈਵ ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰ।

Verse 66

सवार्ङ्गेषु प्रयत्नेन रुद्राक्षाञ्छिववल्लभान् । धारयस्वातिसद्भक्त्या समन्त्रम्विधिपूर्वकम्

ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ ਦੇ ਮਣਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰੋ। ਅਤਿ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਮੰਤਰ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 67

शृणु शैवीं कथां नित्यं वद शैवीं कथां सदा । पूजयस्वातियत्नेन शिवभक्तान्पुनः पुनः

ਰੋਜ਼ ਸ਼ੈਵ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸ਼ੈਵ ਕਥਾ ਹੀ ਉਚਾਰੋ। ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

Verse 68

अप्रमादेन सततं शिवैकशरणो भव । शिवार्चनेन सततमानन्दः प्राप्यते यतः

ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਸ਼ਰਨ ਮੰਨੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ਿਵ-ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਅਖੰਡ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

उरस्याधाय विशदे शिवस्य चरणाम्बुजौ । शिवतीर्थानि विचर प्रथमं मुनिसत्तम

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰ।

Verse 70

पश्यन्माहात्म्यमतुलं शंकरस्य परात्मनः । गच्छानन्दवनं पश्चाच्छंभुप्रियतमं मुने

ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਤੁਲ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਆਨੰਦਵਨ ਵੱਲ ਜਾਓ।

Verse 71

तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा पूजनं कुरु भक्तितः । नत्वा स्तुत्वा विशेषेण निर्विकल्पो भविष्यसि

ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਵੇਂਗਾ।

Verse 72

ततश्च भवता नूनं विधेयं गमनं मुने । ब्रह्मलोके स्वकामार्थं शासनान्मम भक्तितः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਇੱਛਿਤ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ।

Verse 73

नत्वा स्तुत्वा विशेषेण विधिं स्वजनकं मुने । प्रष्टव्यं शिवमाहात्म्यं बहुशः प्रीतचेतसा

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਆਪਣੇ ਜਨਕ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵਾਰੰਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 74

स शैवप्रवरो ब्रह्मा माहात्म्यं शंकरस्य ते । श्रावयिष्यति सुप्रीत्या शतनामस्तवं च हि

ਸ਼ੈਵ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੈਨੂੰ ਬੜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਤਨਾਮ-ਸਤਵ ਦਾ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰੇਗਾ।

Verse 75

अद्यतस्त्वं भव मुने शैवश्शिवपरायणः । मुक्तिभागी विशेषेण शिवस्ते शं विधास्यति

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਸੱਚਾ ਸ਼ੈਵ ਬਣ, ਸ਼ਿਵ-ਪਰਾਇਣ ਰਹਿ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਮੰਗਲ ਕਰੇਗਾ।

Verse 76

इत्थं विष्णुर्मुनिं प्रीत्या ह्युपदिश्य प्रसन्नधीः । स्मृत्वा नुत्वा शिवं स्तुत्वा ततस्त्वंतरधीयत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਗੇ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।