नारदमोहवर्णनम् — Description of Nārada’s Delusion
ਅਧਿਆਇ 3 ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਿੱਥੇ ਗਏ। ਵਿਆਸ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਸੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਾਇਆ-ਨਿਪੁਣ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਮਾਇਆ ਰਚੀ। ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਮਨਮੋਹਕ ਨਗਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਵੈਭਵ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ, ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਵਰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਸਮਾਜ। ਉੱਥੇ ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ੀਲਨਿਧੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਲਈ ਮਹੋਤਸਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਜੇ-ਧਜੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਧੂ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਗਿਆਸਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਦੁਆਰ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਮਾਇਆ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਸ਼ਿਖਿਆ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅੱਗੇ ਖੁਲਣੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग व्यासशिष्य नमोऽस्तु ते । अद्भुतेयं कथा तात वर्णिता कृपया हि नः
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਸੂਤ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਿਆਰੇ ਤਾਤ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
Verse 2
मुनौ गते हरिस्तात किं चकार ततः परम् । नारदोपि गतः कुत्र तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
ਮੁਨੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਤਾਤ, ਫਿਰ ਹਰਿ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੀ ਕਿੱਥੇ ਗਏ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।
Verse 3
इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने नारदमोहवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਖੰਡ) ਵਿੱਚ 'ਨਾਰਦ-ਮੋਹ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
सूत उवाच । मुनौ यदृच्छया विष्णुर्गते तस्मिन्हि नारदे । शिवेच्छया चकाराशु माया मायाविशारदः
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਮਾਇਆ ਰਚ ਦਿੱਤੀ।
Verse 5
मुनिमार्गस्य मध्ये तु विरेचे नगरं महत् । शतयोजनविस्तारमद्भुतं सुमनोहरम्
ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਵਿਰੇਚ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨਗਰ ਚਮਕਦਾ ਸੀ—ਅਦਭੁਤ, ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ, ਅਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ।
Verse 6
स्वलोकादधिकं रम्यं नानावस्तुविराजितम् । नरनारीविहाराढ्यं चतुर्वर्णाकुलं परम्
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਰਮਣੀਕ ਸੀ, ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ; ਨਰ-ਨਾਰੀ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਮ ਲੋਕ ਸੀ।
Verse 7
तत्र राजा शीलनिर्धिर्नामैश्वर्यसमन्वितः । सुतास्वयम्वरोद्युक्तो महोत्सवसमन्वितः
ਉੱਥੇ ਸ਼ੀਲਨਿਰਧਿ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਲਈ ਮਹੋਤਸਵ ਦੀ ਭਵਿਆ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 8
चतुर्दिग्भ्यः समायातैस्संयुतं नृपनन्दतैः । नानावेषैस्सुशोभैश्च तत्कन्यावरणोत्सुकैः
ਚੌਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ—ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਇਕੱਠੇ ਆਏ। ਨਾਨਾ ਵੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਰਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ।
Verse 9
एतादृशम्पुरं दृष्ट्वा मोहम्प्राप्तोऽथ नारदः । कौतुकी तन्नृपद्वारं जगाम मदनेधितः
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਅਦਭੁਤ ਨਗਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਕਾਮ-ਉੱਤੇਜਨਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਭੜਕ ਕੇ—ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਗਏ।
Verse 10
आगतं मुनिवर्यं तं दृष्ट्वा शीलनिधिर्नृपः । उपवेश्यार्चयांचक्रे रत्नसिंहासने वरे
ਆਏ ਹੋਏ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੀਲਨਿਧਿ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 11
अथ राजा स्वतनयां नामतश्श्रीमतीं वराम् । समानीय नारदस्य पादयोस्समपातयत्
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ—ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕੁੜੀ ਨੂੰ—ਬੁਲਾਕੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 12
तत्कन्यां प्रेक्ष्य स मुनिर्नारदः प्राह विस्मितः । केयं राजन्महाभागा कन्या सुरसुतोपमा
ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ— “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਕੰਨਿਆ ਵਰਗੀ ਇਹ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਕੌਣ ਹੈ?”
Verse 13
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा प्राह कृतांजलिः । दुहितेयं मम मुने श्रीमती नाम नामतः
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ— “ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਹੈ; ਨਾਮ ਤੋਂ ਇਹ ‘ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ’ ਕਹਾਂਦੀ ਹੈ।”
Verse 14
प्रदानसमयं प्राप्ता वरमन्वेषती शुभम् । सा स्वयंवरसंप्राप्ता सर्वलक्षणलक्षिता
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਵਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਸਭ ਉੱਤਮ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਵਯੰਵਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ।
Verse 15
अस्या भाग्यं वद मुने सर्वं जातकमादरात् । कीदृशं तनयेयं मे वरमाप्स्यति तद्वद
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਜਾਤਕ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਧੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰ ਪਾਵੇਗੀ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ ਕਹੋ।
Verse 16
इत्युक्तो मुनिशार्दूलस्तामिच्छुः कामविह्वलः । समाभाष्य स राजानं नारदो वाक्यमब्रवीत्
ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਨਾਰਦ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 17
सुतेयं तव भूपाल सर्वलक्षणलक्षिता । महाभाग्यवती धन्या लक्ष्मीरिव गुणालया
ਹੇ ਭੂਪਾਲ! ਤੇਰੀ ਇਹ ਧੀ ਸਭ ਮੰਗਲ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾ-ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਧੰਨ ਹੈ—ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਂਗ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਲਯ ਹੈ।
Verse 18
सर्वेश्वरोऽजितो वीरो गिरीशसदृशो विभुः । अस्याः पतिर्ध्रुवं भावी कामजित्सुरसत्तमः
ਉਹ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਅਜਿਤ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਹੈ—ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਵਰਗਾ ਵਿਭੂ। ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਕਾਮ-ਜਿਤ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
Verse 19
इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य ययौ यादृच्छिको मुनिः । बभूव कामविवशश्शिवमाया विमोहितः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ੍ਰਿਚ੍ਛਿਕ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲਈ ਅਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 20
चित्ते विचिन्त्य स मुनिराप्नुयां कथमेनकाम् । स्वयंवरे नृपालानामेकं मां वृणुयात्कथम्
ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—“ਮੈਂ ਉਸ ਇੱਛਿਤ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ? ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਇਕੱਲੇ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣੇਗੀ?”
Verse 21
सौन्दर्यं सर्वनारीणां प्रियं भवति सर्वथा । तद्दृष्ट्वैव प्रसन्ना सा स्ववशा नात्र संशयः
ਸੌੰਦਰਯ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 22
विधायेत्थं विष्णुरूपं ग्रहीतुं मुनिसत्तमः । विष्णुलोकं जगामाशु नारदः स्मरविह्वलः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ, ਕਾਮ-ਵਿਹਵਲ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ਣੂਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 23
प्रणिपत्य हृषीकेशं वाक्यमेतदुवाच ह । रहसि त्वां प्रवक्ष्यामि स्ववृत्तान्तमशेषतः
ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ—“ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ, ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਛੱਡੇ, ਦੱਸਾਂਗਾ।”
Verse 24
तथेत्युक्ते तथा भूते शिवेच्छा कार्यकर्त हि । ब्रूहीत्युक्तवति श्रीशे मुनिराह च केशवम्
“ਤਥਾਸਤੁ” ਆਖਦੇ ਹੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਕਰਤਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਇੱਛਾ ਹੀ ਬਣੀ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ (ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ “ਕਹੋ” ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
Verse 25
नारद उवाच । त्वदीयो भूपतिः शीलनिधिस्स वृषतत्परः । तस्य कन्या विशालाक्षी श्रीमतीवरवर्णिनी
ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ੀਲ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਧੀ ਹੈ—ਵਿਸਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵਰਣ ਵਾਲੀ।
Verse 26
जगन्मोहिन्यभिख्याता त्रैलोक्येप्यति सुन्दरी । परिणेतुमहं विष्णो तामिच्छाम्यद्य मा चिरम्
ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਉਹ ‘ਜਗਨਮੋਹਿਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ—ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ—ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 27
स्वयंवरं चकरासौ भूपतिस्तनयेच्छया । चतुर्दिग्भ्यः समायाता राजपुत्रास्सहस्रशः
ਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਵਯੰਵਰ ਰਚਾਇਆ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 28
यदि दास्यसि रूपं मे तदा तां प्राप्नुयां ध्रुवम् । त्वद्रूपं सा विना कंठे जयमालां न धास्यति
ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਖ਼ਸ਼ੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਜੈਮਾਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਏਗੀ।
Verse 29
स्वरूपं देहि मे नाथ सेवकोऽहं प्रियस्तव । वृणुयान्मां यथा सा वै श्रीमती क्षितिपात्मजा
ਹੇ ਨਾਥ! ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ। ਐਸੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਕਿ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੀ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਵਰੇ।
Verse 30
सुत उवाच वचः श्रुत्वा मुनेरित्थं विहस्य मधुसूदनः । शांकरीं प्रभुतां बुद्ध्वा प्रत्युवाच दयापरः
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੁਨੀ ਦੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਮੁਸਕਰਾਇਆ। ਸ਼ਾਂਕਰੀ ਦੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 31
विष्णुरुवाच । स्वेष्टदेशं मुने गच्छ करिष्यामि हितं तव । भिषग्वरो यथार्त्तस्य यतः प्रियतरोऽसि मे
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ-ਭਾਉਂਦੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੈਦ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 32
इत्युक्त्वा मुनये तस्मै ददौ विष्णुर्मुखं हरे । स्वरूपमनुगृह्यास्य तिरोधानं जगाम सः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਮੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਫਿਰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਦਿਖਾ ਕੇ ਉਹ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 33
एवमुक्तो मुनिर्हृष्टः स्वरूपं प्राप्य वै हरेः । मेने कृतार्थमात्मानं तद्यत्नं न बुबोध सः
ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਹਰੀ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਯਤਨ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਭਾਵ ਉਹ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ।
Verse 34
अथ तत्र गतः शीघ्रन्नारदो मुनिसत्तमः । चक्रे स्वयम्वरं यत्र राजपुत्रैस्समाकुलम्
ਫਿਰ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਜਲਦੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵਯੰਵਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।
Verse 35
स्वयम्वरसभा दिव्या राजपुत्रसमावृता । शुशुभेऽतीव विप्रेन्द्रा यथा शक्रस भा परा
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸ੍ਵਯੰਵਰ ਸਭਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ—ਮਾਨੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਭਾ ਹੋਵੇ।
Verse 36
तस्यां नृपसभायां वै नारदः समुपाविशत् । स्थित्वा तत्र विचिन्त्येति प्रीतियुक्तेन चेतसा
ਉਸ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਹರ್ಷ ਅਤੇ ਸਨੇਹ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 37
मां वरिष्यति नान्यं सा विष्णुरूपधरन्ध्रुवम् । आननस्य कुरूपत्वं न वेद मुनिसत्तमः
ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਵਰ ਲਵੇਗੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ—ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਕੁਰੂਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ।
Verse 38
पूर्वरूपं मुनिं सर्वे ददृशुऽस्तत्र मानवाः । तद्भेदं बुबुधुस्ते न राजपुत्रादयो द्विजाः
ਉੱਥੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਖਿਆ; ਪਰ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦਵਿਜਾਂ ਸਮੇਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ।
Verse 39
तत्र रुद्रगणौ द्वौ तद्रक्षणार्थं समागतौ । विप्ररूपधरौ गूढौ तत्रेदं जज्ञतुः परम्
ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਦੋ ਗਣ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਗੁਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਥੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਗਏ।
Verse 40
मूढ मत्वा मुनिं तौ तन्निकटं जग्मतुर्गणौ । कुरुतस्तत्प्रहासं वै भाषमाणौ परस्परम्
ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਣ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਏ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਉਸ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਹੱਸਦੇ ਰਹੇ।
Verse 41
पश्य नारद रूपं हि विष्णोरिव महोत्तमम् । मुखं तु वानरस्येव विकटं च भयंकरम्
“ਵੇਖ, ਹੇ ਨਾਰਦ! ਇਹ ਰੂਪ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗਾ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬਾਂਦਰ ਵਰਗਾ—ਵਿਕਟ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ।”
Verse 42
इच्छत्ययं नृपसुता वृथैव स्मरमोहितः । इत्युक्त्वा सच्छलं वाक्यमुपहासं प्रचक्रतुः
“ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਇਸਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਮ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਹੈ”—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਛਲਭਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮਖੌਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 43
न शुश्राव यथार्थं तु तद्वाक्यं स्मरविह्वलः । पर्यैक्षच्छ्रीमतीं तां वै तल्लिप्सुर्मोहितो मुनिः
ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨਾ ਸਮਝਿਆ। ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 44
एतस्मिन्नंतरे भूपकन्या चांतःपुरात्तु सा । स्त्रीभिस्समावृता तत्राजगाम वरवर्णिनी
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ—ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ—ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਇਸਤਰੀ ਸਹਚਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।
Verse 45
मालां हिरण्मयीं रम्यामादाय शुभ क्षणा । तत्र स्वयम्बरे रेजे स्थिता मध्ये रमेव सा
ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨੋਹਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮਾਲਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ; ਸਵਯੰਬਰ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠੀ।
Verse 46
बभ्राम सा सभां सर्वां मालामादाय सुव्रता । वरमन्वेषती तत्र स्वात्माभीष्टं नृपात्मजा
ਉਹ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮਾਲਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਭਾਉਂਦੇ ਵਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 47
वानरास्यं विष्णुतनुं मुनिं दृष्ट्वा चुकोप सा । दृष्टिं निवार्य च ततः प्रस्थिता प्रीतमानसा
ਬਾਂਦਰ-ਮੁਖ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਮਾਨ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਫਿਰ ਨਿਗਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਥੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ।
Verse 48
न दृष्ट्वा स्ववरं तत्र त्रस्तासीन्मनसेप्सितम् । अंतस्सभास्थिता कस्मिन्नर्पयामास न स्रजम्
ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਵਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਗਈ। ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਅੰਦਰ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਵਰਮਾਲਾ ਅਰਪਣ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ।
Verse 49
एतस्मिन्नंतरे विष्णुराजगाम नृपाकृतिः । न दृष्टः कैश्चिदपरैः केवलं सा ददर्श हि
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ; ਕੇਵਲ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 50
अथ सा तं समालोक्य प्रसन्नवदनाम्बुजा । अर्पयामास तत्कण्ठे तां मालां वरवर्णिनी
ਤਦ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਉੱਤਮ ਵਰਣ ਦੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਾਲਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 51
तामादाय ततो विष्णू राजरूपधरः प्रभुः । अंतर्धानमगात्सद्यस्स्वस्थानं प्रययौ किल
ਫਿਰ ਰਾਜ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 52
सर्वे राजकुमाराश्च निराशाः श्रीमतीम्प्रति । मुनिस्तु विह्वलोऽतीव बभूव मदनातुरः
ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਮੁਨੀ ਤਾਂ ਕਾਮ-ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਆਕੁਲ ਤੇ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 53
तदा तावूचतुस्सद्यो नारदं स्वरविह्वलम् । विप्ररूपधरौ रुद्रगणौ ज्ञानविशारदौ
ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰਗਣ—ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ—ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 54
गणावूचतुः । हे नारदमुने त्वं हि वृथा मदनमोहितः । तल्लिप्सुस्स्वमुखं पश्य वानरस्येव गर्हितम्
ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਮਦਨ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੈਂ। ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮੁਖ ਵੇਖ—ਬਾਂਦਰ ਵਰਗਾ ਨਿੰਦਣਯ।
Verse 55
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य तयोर्वाक्यं नारदो विस्मितोऽभवत् । मुखं ददर्श मुकुरे शिवमायाविमोहितः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਰਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਵੇਖਿਆ।
Verse 56
स्वमुखं वानरस्येव दृष्ट्वा चुक्रोध सत्वरम् । शापन्ददौ तयोस्तत्र गणयोर्मोहितो मुनिः
ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਬਾਂਦਰ ਵਰਗਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਓਥੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 57
युवां ममोपहासं वै चक्रतुर्ब्राह्मणस्य हि । भवेतां राक्षसौ विप्रवीर्यजौ वै तदाकृती
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ, ਉਪਹਾਸ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਣੋ—ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਤੇਜ ਤੋਂ ਜਨਮੇ—ਅਤੇ ਉਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰੋ।
Verse 58
श्रुत्वा हरगणावित्थं स्वशापं ज्ञानिसत्तमौ । न किंचिदूचतुस्तौ हि मुनिमाज्ञाय मोहितम्
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੇ; ਉਹ ਜਾਣ ਗਏ ਕਿ ਮੁਨੀ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 59
स्वस्थानं जग्मतुर्विप्रा उदासीनौ शिवस्तुतिम् । चक्रतुर्मन्यमानौ वै शिवेच्छां सकलां सदा
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਨੀ ਉਦਾਸੀਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ, ਸਦਾ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Nārada encounters an astonishing, magically manifested city and royal svayaṃvara setting; captivated by it, he enters a state of moha—an episode initiated through Śiva’s will and executed via māyā.
It dramatizes how even an exalted sage can be drawn into desire and fascination when māyā operates; the narrative functions as a corrective lesson, showing moha as a divinely permitted veil that ultimately redirects the aspirant toward higher discernment.
Māyā as a world-forming power (creating a full city, social order, and festival) and Śivecchā as the superior directive principle behind the event; Viṣṇu appears as māyāviśārada, the adept instrument through whom the illusion is produced.