कैलासगमनं कुबेरसख्यं च — Śiva’s Journey to Kailāsa and His Friendship with Kubera
ਅਧਿਆਇ 17 ਸੰਵਾਦ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੂਰਵ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦਾ ਕੈਲਾਸ ਆਗਮਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਕੁਬੇਰ (ਧਨਦ) ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪੂਰਨ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਿਵਾਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਛੋਕੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਕਾਂਪਿਲ੍ਯ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞਦੱਤ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਵੇਦਕਰਮ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਨਿਧਿ ਉਪਨਯਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਾਂ ਦਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਜੂਆਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਇ ਧਰਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੁਕਿਆ ਪਾਪ, ਧਨ-ਪਤਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕੁਬੇਰ-ਸ਼ਿਵ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਕਰਮ ਤੇ ਭਕਤੀ ਦੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
प्रत्यहं तस्य जननी सुतं गुणनिधिं मृदु । शास्ति स्नेहार्द्रहृदया ह्युपवेश्य स्म नारद
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਨਰਮ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।
Verse 2
नारद उवाच । कदागतो हि कैलासं शंकरो भक्तवत्सलः । क्व वा सखित्वं तस्यासीत्कुबेरेण महात्मना
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਭਗਤਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ ਕਦੋਂ ਕੈਲਾਸ ਆਏ? ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕੁਬੇਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ?
Verse 3
किं चकार हरस्तत्र परिपूर्णः शिवाकृतिः । एतत्सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं मम
ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਰ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।
Verse 4
ब्रह्मोवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि चरितं शशिमौलिनः । यथा जगाम कैलासं सखित्वं धनदस्य च
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੁਣ। ਮੈਂ ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕੈਲਾਸ ਗਏ ਅਤੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ।
Verse 5
असीत्कांपिल्यनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः । दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः
ਕਾਂਪਿਲ੍ਯ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੋਮਯਾਜੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਜ੍ਞਦੱਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਸੀ; ਉਹ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
Verse 6
वेदवेदांगवित्प्राज्ञो वेदान्तादिषु दक्षिणः । राजमान्योऽथ बहुधा वदान्यः कीर्तिभाजनः
ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਆਦਿ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦਾਨੀ ਹੋ ਕੇ ਸੁਕੀਰਤੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਿਆ।
Verse 7
अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः । सुन्दरो रमणीयांगश्चन्द्रबिंबसमाकृतिः
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਸੀ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਮਨੋਹਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ੍ਰ ਬਿੰਬ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
Verse 8
आसीद्गुणनिधिर्नाम दीक्षितस्यास्य वै सुतः । कृतोपनयनस्सोष्टौ विद्या जग्राह भूरिशः । अथ पित्रानभिज्ञातो यूतकर्मरतोऽभवत्
ਉਸ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਗੁਣਨਿਧੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜਤਨ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ; ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਜੂਏ ਆਦਿ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।
Verse 9
आदायादाय बहुशो धनं मातुस्सकाशतः । समदाद्यूतकारेभ्यो मैत्रीं तैश्च चकार सः
ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਧਨ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਜੂਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਦੋਸਤੀ ਵੀ ਕਰ ਲਈ।
Verse 10
संत्यक्तब्राह्मणाचारः संध्यास्नानपराङ्मुखः । निंदको वेदशास्त्राणां देवब्राह्मणनिंदकः
ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਚਿਤ ਆਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਬਦਨਾਮੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 11
स्मृत्याचारविहीनस्तु गीतवाद्यविनोदभाक् । नटपाखंडभाण्डैस्तु बद्धप्रेमपरंपरः
ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਹ ਗੀਤ-ਵਾਦਯ ਆਦਿ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ। ਨਟਾਂ, ਪਾਖੰਡੀ ਢੋਂਗੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਂਡਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਆਸਕਤੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 12
प्रेरितोऽपि जनन्या स न ययौ पितुरंतिकम् । गृहकार्यांतरव्याप्तो दीक्षितो दीक्षितायिनीम्
ਮਾਂ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਗਿਆ। ਘਰ ਦੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਕੇ, ਦীক্ষਿਤ ਪੁਰਖ ਦীক্ষਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪਰਿਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ।
Verse 13
यदा यदैव तां पृच्छेदये गुणनिधिस्सुतः । न दृश्यते मया गेहे कल्याणि विदधाति किम्
ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਗੁਣਨਿਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ, ਤਦ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ—“ਕਲਿਆਣੀ! ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਕੀ ਸਾਧ ਰਹੀ ਹੈਂ?”
Verse 14
तदा तदेति सा ब्रूयादिदानीं स बहिर्गतः । स्नात्वा समर्च्य वै देवानेतावंतमनेहसम्
ਤਦ ਉਹ ਕਹੇ—“ਤਥਾਸਤੁ, ਤਥਾਸਤੁ।” “ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਲੰਮਾ, ਅਟੁੱਟ ਸਮਾਂ ਬਿਨਾ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ।
Verse 15
अधीत्याध्ययनार्थं स द्विजैर्मित्रैस्समं ययौ । एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्
ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ “ਇਹ ਮੇਰਾ ਇਕੱਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ” ਸੋਚ ਕੇ, ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 16
न तत्कर्म च तद्वृत्तं किंचिद्वेत्ति स दीक्षितः । सर्वं केशांतकर्मास्य चक्रे वर्षेऽथ षोडशे
ਉਹ ਦੀਖਿਤ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜੀਵਨ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਕੇਸ਼ਾਂਤ-ਸੰਸਕਾਰ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਉਸ ਲਈ ਕਰਵਾਏ ਗਏ।
Verse 17
अथो स दीक्षितो यज्ञदत्तः पुत्रस्य तस्य च । गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयम्
ਫਿਰ ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯਜ੍ਞਦੱਤ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ (ਵਿਆਹ) ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 19
क्रोधनस्तेऽस्ति तनय स महात्मा पितेत्यलम् । यदि ज्ञास्यति ते वृत्तं त्वां च मां ताडयिष्यति
ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ—ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ—ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਗਰ ਹੈ; ਹੁਣ ਬਸ। ਜੇ ਉਹ ਤੇਰਾ ਚਲਣ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ।
Verse 20
आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम् । लोकमान्योऽस्ति ते तातस्सदाचारैर्न वै धनैः
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇਰਾ ਕੁਕਰਮ ਸਦਾ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਾਂਗੀ। ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ—ਧਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਦਾਚਾਰ ਕਰਕੇ।
Verse 21
ब्राह्मणानां धनं तात सद्विद्या साधुसंगमः । किमर्थं न करोषि त्वं सुरुचिं प्रीतमानसः
ਪਿਆਰੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਧਨ ਸਦਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਰੁਚੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਦਾ?
Verse 22
सच्छ्रोत्रियास्तेऽनूचाना दीक्षितास्सोमयाजिनः । इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः
ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਇੱਥੇ ਸੱਚੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੀਯ ਸਨ—ਵੇਦ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਦੀਖ਼ਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਰੁੜ੍ਹੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
Verse 23
त्यक्त्वा दुर्वृत्तसंसर्गं साधुसंगरतो भव । सद्विद्यासु मनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर
ਦੁਰਚਰਿਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸਤਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ। ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਚਿਤ ਧਰਮਾਚਾਰ ਅਪਣਾ।
Verse 24
तातानुरूपो रूपेण यशसा कुलशीलतः । ततो न त्रपसे किन्नस्त्यज दुर्वृत्ततां स्वकाम्
ਰੂਪ, ਯਸ਼, ਕੁਲ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲ—ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ? ਘਾਟ ਕੀ ਹੈ? ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਪਣਾਈ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਚਾਲ ਛੱਡ ਦੇ।
Verse 25
ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी । एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुतो भव
ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹਾਲੇ ਉੱਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੁੜੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਦਾਚਾਰੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ; ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਕਰਤਵ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲਾ ਬਣ।
Verse 26
श्वशुरोऽपि हि ते मान्यस्सर्वत्र गुणशीलतः । ततो न त्रपसे किन्नस्त्यज दुर्वृत्ततां सुत
ਤੇਰਾ ਸਹੁਰਾ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਗੁਣ ਤੇ ਸ਼ੀਲ ਕਰਕੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ? ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਵਰਤਾਰਾ ਛੱਡ ਦੇ।
Verse 27
मातुलास्तेऽतुलाः पुत्र विद्याशीलकुलादिभिः । तेभ्योऽपि न बिभेषि त्वं शुद्धोऽस्युभयवंशतः
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਮਾਮੇ ਵਿਦਿਆ, ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਮਰਿਆਦਾ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੋਵੇਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈਂ।
Verse 28
पश्यैतान्प्रति वेश्मस्थान्ब्राह्मणानां कुमारकान् । गृहेऽपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान्
ਨੇੜੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੰਡੇ ਵੇਖ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਿਸ਼ ਵੇਖ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ।
Verse 29
राजापि श्रोष्यति यदा तव दुश्चेष्टितं सुत । श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਤੇਰੀ ਮੰਦੀ ਕਰਤੂਤ ਸੁਣੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤੇੋਂ ਭਰੋਸਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵੀ ਕੱਟ ਦੇਵੇਗਾ।
Verse 30
बालचेष्टितमेवैतद्वदंत्यद्यापि ते जनाः । अनंतरं हरिष्यंति युक्तां दीक्षिततामिह
ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਲ-ਚੇਸ਼ਟਾ ਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦীক্ষਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮੰਨ ਲੈਣਗੇ।
Verse 31
सर्वेप्याक्षारयिष्यंति तव तातं च मामपि । मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਝਿੜਕਣਗੇ, ਕਹਿਣਗੇ—‘ਪੁੱਤਰ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।’
Verse 32
पितापि ते न पापीयाञ्छ्रुतिस्मृतिपथानुगः । तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः
ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਆਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
Verse 33
न चर्तुस्नातययापीह मुखं दुष्टस्य वीक्षितम् । अहो बलीयान्स विधिर्येन जातो भवानिति
ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧਿ-ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਹਾਏ, ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ ਉਹ ਵਿਧੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ!
Verse 34
प्रतिक्षणं जनन्येति शिक्ष्यमाणोतिदुर्मतिः । न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः
ਹਰ ਪਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਧਾਰਨਾ ਔਖਾ ਅਤੇ ਵਿਅਸਨਾਂ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
Verse 35
मृगयामद्यपैशुन्यानृतचौर्यदुरोदरैः । स वारदारैर्व्यसनैरेभिः कोऽत्र न खंडितः
ਸ਼ਿਕਾਰ, ਮਦਿਰਾਪਾਨ, ਚੁਗਲੀ, ਝੂਠ, ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਨਾਸਕਾਰੀ ਜੂਆ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਅਸਨਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ?
Verse 36
यद्यन्मध्यगृहे पश्येत्तत्तन्नीत्वा सुदुर्मतिः । अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम्
ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਜੋ ਉਹ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਉਹ ਸਭ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਜੂਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ—ਬਰਤਨ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੰਦਾ।
Verse 37
न्यस्तां रत्नमयीं गेहे करस्य पितुरूर्मिकाम् । चोरयित्वैकदादाय दुरोदरकरेऽर्पयत्
ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਅੰਗੂਠੀ ਚੁਰਾ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾਸਕਾਰੀ ਜੂਏ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਜੂਆਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
Verse 38
दीक्षितेन परिज्ञातो दैवाद्द्यूतकृतः करे । उवाच दीक्षितस्तं च कुतो लब्धा त्वयोर्मिका
ਦੈਵੀ ਯੋਗ ਨਾਲ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜੂਏ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੀ ਉਹ ਅੰਗੂਠੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—“ਇਹ ਅੰਗੂਠੀ ਤੈਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ?”
Verse 39
पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्तमुवाच सः । मामाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्यकर्मणा
ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ—“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੋਸ਼ ਲਾਂਦਾ ਹੈਂ? ਚੋਰੀ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ?”
Verse 40
लब्धा मुद्रा त्वदीयेन पुत्रेणैव समर्पिता । मम मातुर्हि पूर्वेद्युर्जित्वा नीतो हि शाटकः
ਲੱਭੀ ਹੋਈ ਮੁਦਰਾ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਟਕ (ਵਸਤ੍ਰ) ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 41
न केवलं ममैवैतदंगुलीयं समर्पितम् । अन्येषां द्यूतकर्तॄणां भूरि तेनार्पितं वसु
ਇਹ ਅੰਗੂਠੀ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕਈ ਜੂਆਰੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਧਨ ਵੀ ਦਾਅ ਤੇ ਲਾ ਕੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 42
रत्नकुप्यदुकूलानि शृंगारप्रभृतीनि च । भाजनानि विचित्राणि कांस्यताम्रमयानि च
ਰਤਨਾਂ ਜੜੀਆਂ ਪੇਟੀਆਂ, ਉੱਤਮ ਦੁਕੂਲ (ਵਸਤ੍ਰ), ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਨਾਨਾ ਵਸਤਾਂ; ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਂਸੇ ਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਬਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਬਰਤਨ ਵੀ।
Verse 43
नग्नीकृत्य प्रतिदिनं बध्यते द्यूतकारिभिः । न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले
ਜੂਆਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨੰਗਾ ਕਰ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਪਾਸੇ-ਆਸਕਤ ਵਰਗਾ (ਦੁੱਖ ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਿੱਚ) ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
Verse 44
अद्यावधि त्वया विप्र दुरोदर शिरोमणिः । कथं नाज्ञायि तनयोऽविनयानयकोविदः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਅੱਜ ਤੱਕ ਤੂੰ ਜੂਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰੋਮਣੀ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ—ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਅਦਬੀ ਤੇ ਬਰਬਾਦੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ?
Verse 45
इति श्रुत्वा त्रपाभारविनम्रतरकंधरः । प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमन्दिरम्
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਬੈਠਾ; ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 46
महापतिव्रतामस्य पत्नी प्रोवाच तामथ । स दीक्षितो यज्ञदत्तः श्रौतकर्मपरायणः
ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਜੋ ਆਪ ਮਹਾਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀ। ਯਜ੍ਞਦੱਤ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੌਤ ਵੈਦਿਕ ਯਜ੍ਞਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਸੀ।
Verse 47
यज्ञदत्त उवाच । दीक्षितायनि कुत्रास्ति धूर्ते गुणनिधिस्सुतः । अथ तिष्ठतु किं तेन क्व सा मम शुभोर्मिका
ਯਜ੍ਞਦੱਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਯਨੀ, ਗੁਣਨਿਧੀ ਦਾ ਉਹ ਧੂਰਤ ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਰਹਿਣ ਦੇ ਉਸ ਨੂੰ; ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ? ਮੇਰੀ ਸ਼ੁਭ ਅੰਗੂਠੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?”
Verse 48
अंगोद्वर्तनकाले या त्वया मेऽङ्गुलितो हृता । सा त्वं रत्नमयी शीघ्रं तामानीय प्रयच्छ मे
ਅੰਗ-ਉਦਵਰਤਨ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਉਂਗਲੀ ਤੋਂ ਜੋ ਅੰਗੂਠੀ ਲਈ ਸੀ, ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਹੋਈ ਮੁਰਦ੍ਰਿਕਾ ਜਲਦੀ ਲਿਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ।
Verse 49
इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायनी । प्रोवाच स्नानमध्याह्नीं क्रियां निष्पादयत्यथ
ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੀਕਸ਼ਿਤਾਯਨੀ ਡਰ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 50
व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादिकर्मणि । समयोऽयमतिक्रामेदतिथीनां प्रियातिथे
ਮੈਂ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਆਦਿ ਉਪਹਾਰਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਮਹਿਮਾਨ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਲੰਘ ਜਾਵੇ।
Verse 51
इदानीमेव पक्वान्नकारणव्यग्रया मया । स्थापिता भाजने क्वापि विस्मृतेति न वेद्म्यहम्
ਹੁਣੇ ਹੀ ਪੱਕਾ ਅੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਅਸਤਤਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖ ਕੇ ਭੁੱਲ ਗਈ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
Verse 52
दीक्षित उवाच । हं हेऽसत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि । यदा यदा त्वां संपृछे तनयः क्व गतस्त्विति
ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਅਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਹੇ ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ! ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛਾਂ—‘ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?’ ਤਦੋਂ ਸੱਚ ਹੀ ਦੱਸੀਂ।
Verse 53
तदातदेति त्वं ब्रूयान्नथेदानीं स निर्गतः । अधीत्याध्ययनार्थं च द्वित्रैर्मित्रैस्सयुग्बहिः
ਤਦ ਤੂੰ ਕਹੀਂ—‘ਉਹ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।’ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਹੀਂ—‘ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਹੈ’; ਕਿਉਂਕਿ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੋਰ ਪਾਠ-ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਉਹ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ।
Verse 54
कुतस्ते शाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयार्पितः । लभते योऽनिशं धाम्नि तथ्यं ब्रूहि भयं त्यज
ਹੇ ਪਤਨੀ, ਮੈਂ ਜੋ ਮਾਂਜਿਠ ਰੰਗਿਆ ਸ਼ਾਟਕ (ਵਸਤ੍ਰ) ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ? ਇਸ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੱਸ, ਡਰ ਛੱਡ।
Verse 55
सांप्रतं नेक्ष्यते सोऽपि भृंगारो मणिमंडितः । पट्टसूत्रमयी सापि त्रिपटी या मयार्पिता
ਹੁਣ ਉਹ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਭ੍ਰਿੰਗਾਰ (ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪਾਤ੍ਰ) ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਜੋ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਟੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ।
Verse 56
क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा । नागदंतमयी सा क्व सुखकौतुक मंचिका
ਹੁਣ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਦੱਖਣੀ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਹ ਗੌੜ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਘੜਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਅਤੇ ਸੁਖ ਤੇ ਰਸ ਲਈ ਬਣੀ ਹਾਥੀਦੰਦ ਦੀ ਛੋਟੀ ਮੰਚਿਕਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 57
क्व सा पर्वतदेशीया चन्द्रकांतिरिवाद्भुता । दीपकव्यग्रहस्ताग्रालंकृता शालभञ्जिका
ਪਹਾੜੀ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਾਲਭੰਜਿਕਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਬ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ? ਦੀਵਾ ਫੜਨ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲੀ ਜਿਹੇ ਫੈਲੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਅੱਗਲੇ ਭਾਗ ਸਜੇ ਹੋਏ—ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
Verse 58
किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा । तदाभ्यवहारिष्येहमुपयंस्याम्यहं यदा
ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਕੀ, ਹੇ ਕੁਲਜ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੇਲਾ ਆਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਾਂਗੀ ਅਤੇ ਤਦ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਾਂਗੀ।
Verse 59
अनपत्योऽस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा । उत्तिष्ठानय पाथस्त्वं तस्मै दद्यास्तिलांजलिम्
ਉਸ ਕੁਲ-ਕਲੰਕੀ ਦੁਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਬੇਔਲਾਦ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉੱਠੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਚੱਲੋ; ਉਸਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰੋ।
Verse 60
अपुत्रत्वं वरं नॄणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् । त्यजेदेकं कुलस्यार्थे नीतिरेषा सनातनी
ਕੁਲ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਪੁੱਤਰ ਨਾਲੋਂ ਬੇਔਲਾਦ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਕੁਲ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਨੀਤੀ ਹੈ।
Verse 61
स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्नि कस्यचित् । श्रोत्रियस्य सुतां प्राप्य पाणिं जग्राह दीक्षितः
ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਿੱਤ-ਵਿਧੀ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
Nārada asks for the account of Śiva’s arrival at Kailāsa and the origin-context of His friendship with Kubera (Dhanada), which Brahmā begins to narrate.
It frames later divine and economic outcomes through ethical causality: learning and ritual pedigree do not prevent downfall if discipline fails; prosperity and status are interpreted through karma and alignment with dharma/Śiva’s grace.
Śiva is described as ‘paripūrṇaḥ śivākṛtiḥ’—fully complete in an auspicious Śiva-form—signaling that the narrative is not merely historical but theologically oriented toward Śiva’s sovereign presence.