कामप्रभावः (कामा॑स्य प्रभाववर्णनम्) — The Power of Kāma and the (Ineffective) Attempt to Delude Śiva
ਅਧਿਆਇ 9 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਨਮਥ (ਕਾਮਦੇਵ) ਸਹਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਹਕਾਰਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਵਸੰਤ ਰਿਤੂ-ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਰੱਖਤ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕਾਮ-ਰਸ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮਦੇਵ ਕਈ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਮ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਣੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦੇ ਯਤਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗਪਰਾਇਣ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਾ ਕਾਮ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਯੋਗ-ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਜੇਯਤਾ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਮੋਹ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । तस्मिन् गते सानुचरे शिवस्थानं च मन्मथे । चरित्रमभवच्चित्रं तच्छृणुष्व मुनीश्वर
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੰਮਥ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵਾਪਰਿਆ; ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਸੁਣ।
Verse 2
गत्वा तत्र महावीरो मन्मथो मोहकारकः । स्वप्रभावं ततानाशु मोहयामास प्राणिनः
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਮਥ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਫੈਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 3
वसंतोपि प्रभावं स्वं चकार हरमोहनम् । सर्वे वृक्षा एकदैव प्रफुल्ला अभवन्मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬਸੰਤ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਖਾਇਆ ਜੋ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਖਿੜ ਉੱਠੇ।
Verse 4
विविधान्कृतवान्यत्नान् रत्या सह मनोभवः । जीवास्सर्वे वशं यातास्सगणेशश्शिवो न हि
ਰਤੀ ਨਾਲ ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਤਨ ਕੀਤੇ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਪਰ ਗਣੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
Verse 5
समधोर्मदनस्यासन्प्रयासा निप्फला मुने । जगाम स मम स्थानं निवृत्त्य विमदस्तदा
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਦਨ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦੇ ਯਤਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਉਹ ਹਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਮਿਟ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 6
कृत्वा प्रणामं विधये मह्यं गद्गदया गिरा । उवाच मदनो मां चोदासीनो विमदो मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਦ ਮਦਨ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੇ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਨਾਲ—ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 7
काम उवाच । ब्रह्मन् शंभुर्मोहनीयो न वै योगपरायणः । न शक्तिर्मम नान्यस्य तस्य शंभोर्हि मोहने
ਕਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਸ਼ੰਭੂ ਮੋਹਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਰਾਇਣ ਹਨ। ਉਸ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ।
Verse 8
समित्रेण मया ब्रह्मन्नुपाया विविधाः कृताः । रत्या सहाखिलास्ते च निष्फला अभवञ्च्छिवे
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ; ਰਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਉਹ ਸਭ ਯਤਨ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹੇ।
Verse 9
शृणु ब्रह्मन्यथाऽस्माभिः कृतां हि हरमोहने । प्रयासा विविधास्तात गदतस्तान्मुने मम
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੁਣੋ—ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ/ਪਰਖਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ। ਪਿਆਰੇ ਤਾਤ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਰੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਸੁਣੋ।
Verse 10
यदा समाधिमाश्रित्य स्थितश्शंभुर्नियंत्रितः । तदा सुगंधिवातेन शीतलेनातिवेगिना
ਜਦੋਂ ਸੰਯਮੀ ਸ਼ੰਭੂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਥਿਤ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਅਤਿ ਵੇਗ ਨਾਲ ਠੰਢੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹਵਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ।
Verse 11
उद्वीजयामि रुद्रं स्म नित्यं मोहनकारिणा । प्रयत्नतो महादेवं समाधिस्थं त्रिलोचनम्
ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਮਹਾਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 12
स्वसायकांस्तथा पंच समादाय शरासनम् । तस्याभितो भ्रमंतस्तु मोहयंस्तद्ग णानहम्
ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਬਾਣ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 13
मम प्रवेशमात्रेण सुवश्यास्सर्वजंतवः । अभवद्विकृतो नैव शंकरस्सगणः प्रभुः
ਮੇਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਵਿਗੜੇ ਜਾਂ विचਲਿਤ ਨਾ ਹੋਏ।
Verse 14
यदा हिमवतः प्रस्थं स गतः प्रमथाधिपः । तत्रागतस्तदैवाहं सरतिस्समधुर्विधे
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ।
Verse 15
यदा मेरुं गतो रुद्रो यदा वा नागकेशरम् । कैलासं वा यदा यातस्तत्राहं गतवांस्तदा
ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗਏ, ਜਾਂ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਗਏ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਕੈਲਾਸ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ—ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
Verse 16
यदा त्यक्तसमाधिस्तु हरस्तस्थौ कदाचन । तदा तस्य पुरश्चक्रयुगं रचितवानहम्
ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਸਮਾਧੀ ਛੱਡ ਕੇ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੱਕਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਰਚੀ।
Verse 17
तच्च भ्रूयुगलं ब्रह्मन् हावभावयुतं मुहुः । नानाभावानकार्षीच्च दांपत्यक्रममुत्तमम्
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਉਹ ਭੌਂਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰੇਮ-ਜਨਿਤ ਲਲਿਤ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਰਹੀ; ਅਨੇਕ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਦਾਂਪਤ੍ਯ-ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
Verse 18
नीलकंठं महादेवं सगणं तत्पुरःस्थिताः । अकार्षुमोहितं भावं मृगाश्च पक्षिणस्तथा
ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਨੀਲਕੰਠ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 19
मयूरमिथुनं तत्राकार्षीद्भावं रसोत्सुकम् । विविधां गतिमाश्रित्य पार्श्वे तस्य पुरस्तथा
ਉੱਥੇ ਮੋਰਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਰਸ-ਆਨੰਦ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਕਾਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰ ਚਾਲਾਂ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 20
नालभद्विवरं तस्मिन् कदाचिदपि मच्छरः । सत्यं ब्रवीमि लोकेश मम शक्तिर्न मोहने
ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਕੋਈ ਦਰਾਰ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ। ਹੇ ਲੋਕેશ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੋਹ ਲਈ ਨਹੀਂ।
Verse 21
मधुरप्यकरोत्कर्म युक्तं यत्तस्य मोहने । तच्छृणुष्व महाभाग सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਉਹ ਸੁਣ—ਮੈਂ ਸੱਚ, ਕੇਵਲ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 22
चंपकान्केशरान्वालान्कारणान्पाटलांस्तथा । नागकेशरपुन्नागान्किंशुकान्केतकान्करान्
ਚੰਪਕ, ਕੇਸਰ ਵਰਗੇ ਫੁੱਲ, ਵਾਲਾ, ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਪਾਟਲਾ ਦੇ ਫੁੱਲ; ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਗਕੇਸਰ, ਪੁੰਨਾਗ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ, ਕੇਤਕੀ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 23
मागंधिमल्लिकापर्णभरान्कुरवकांस्तथा । उत्फुल्लयति तत्र स्म यत्र तिष्ठति वै हरः
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਹਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮੱਲਿਕਾ ਦੇ ਭਾਰੀ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਕੁਰਵਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੁਰੰਤ ਖਿੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਪਾਵਨ ਸਾਨਿਧ ਨਾਲ ਜਾਗ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ।
Verse 24
सरांस्युत्फुल्लपद्मानि वीजयन् मलयानिलैः । यत्नात्सुगंधीन्यकरोदतीव गिरिशाश्रमे
ਮਲਯ ਦੇ ਠੰਢੇ ਪਵਨਾਂ ਨਾਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਝਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 25
लतास्सर्वास्सुमनसो दधुरंकुरसंचयान् । वृक्षांकं चिरभावेन वेष्टयंति स्म तत्र च
ਉੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ; ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 26
तान्वृक्षांश्च सुपुष्पौघान् तैः सुगंधिसमीरणैः । दृष्ट्वा कामवशं याता मुनयोपि परे किमु
ਉਹ ਦਰੱਖ਼ਤ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।
Verse 27
एवं सत्यपि शंभोर्न दृष्टं मोहस्य कारणम् । भावमात्रमकार्षीन्नो कोपो मय्यपि शंकरः
ਭਾਵੇਂ ਐਸਾ ਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਭਾਵ ਹੀ ਦਿਖਾਇਆ; ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਸੀ।
Verse 28
इति सर्वमहं दृष्ट्वा ज्ञात्वा तस्य च भावनाम् । विमुखोहं शंभुमोहान्नियतं ते वदाम्यहम्
ਇਉਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਬਾਰੇ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਮੁਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 29
तस्य त्यक्तसमाधेस्तु क्षणं नो दृष्टिगोचरे । शक्नुयामो वयं स्थातुं तं रुद्रं को विमोहयेत्
ਉਹ ਸਮਾਧੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਵੇਂ ਖੜੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ—ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮੋਹ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 30
ज्वलदग्निप्रकाशाक्षं जट्टाराशिकरालिनम् । शृंगिणं वीक्ष्य कस्स्थातुं ब्रह्मन् शक्नोति तत्पुरः
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਜਿਸ ਦੇ ਨੇਤਰ ਜਵਲੰਤ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੰਗਧਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਜਟਾਵਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੌਣ ਖੜਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 31
ब्रह्मोवाच । मनो भववचश्चेत्थं श्रुत्वाहं चतुराननः । विवक्षुरपि नावोचं चिंताविष्टोऽभवं तदा
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਵ! ਤੇਰੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ, ਚਤੁਰਾਨਨ, ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
Verse 32
मोहनेहं समर्थो न हरस्येति मनोभवः । वचः श्रुत्वा महादुःखान्निरश्वसमहं मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਮਨੋਭਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ—“ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ”—ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 33
निश्श्वासमारुता मे हि नाना रूपमहाबलः । जाता गता लोलजिह्वा लोलाश्चातिभयंकराः
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਮਾਰੂਤ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨ; ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ—ਚੰਚਲ ਜੀਭਾਂ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਚਾਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ।
Verse 34
अवादयंत ते सर्वे नानावाद्यानसंख्यकान् । पटहादिगणास्तांस्तान् विकरालान्महारवान्
ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਅਣਗਿਣਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਟਹ ਆਦਿ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟੋਲੇ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਗਰਜਨ ਵਰਗੀ ਧੁਨ ਉਠਾਉਣ ਲੱਗੇ।
Verse 35
अथ ते मम निश्श्वाससंभवाश्च महागणाः । मारयच्छेदयेत्यूचुर्ब्रह्मणो मे पुरः स्थिताः
ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਮਹਾਗਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ—“ਹੁਕਮ ਕਰੋ: ਮਾਰੀਂ ਜਾਂ ਕੱਟ ਸੁੱਟੀਂ?”
Verse 36
तेषां तु वदतां तत्र मारयच्छेदयेति माम् । वचः श्रुत्वा विधिं कामः प्रवक्तुमुपचक्रमे
ਉੱਥੇ ਉਹ “ਮਾਰੋ, ਕੱਟੋ” ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ ਸਮਝ ਕੇ ਕਾਮਦੇਵ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 37
मुनेऽथ मां समाभाष्य तान् दृष्ट्वा मदनो गणान् । उवाच वारयन् ब्रह्मन्गणानामग्रतः स्मरः
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਦ ਮਦਨ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਗਣ ਵੇਖੇ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਿਆਂ ਸਮਰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 38
काम उवाच । हे ब्रह्मन् हे प्रजानाथ सर्वसृष्टिप्रवर्तक । उत्पन्नाः क इमे वीरा विकराला भयंकराः
ਕਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ, ਹੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ! ਇਹ ਕੌਣ ਵੀਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਵਿਕਰਾਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨ?”
Verse 39
किं कर्मैते करिष्यंति कुत्र स्थास्यंति वा विधे । किन्नामधेया एते तद्वद तत्र नियोजय
ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਣਗੇ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹੋਣਗੇ—ਉਹ ਦੱਸੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ।
Verse 40
नियोज्य तान्निजे कृत्ये स्थानं दत्त्वा च नाम च । मामाज्ञापय देवेश कृपां कृत्वा यथोचिताम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਯੋਗ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।
Verse 41
ब्रह्मोवाच । इति तद्वाक्यमाकर्ण्य मुनेऽहं लोककारकः । तमवोचं ह मदनं तेषां कर्मादिकं दिशन्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾਪਕ, ਤਦ ਮਦਨ (ਕਾਮ) ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
Verse 42
ब्रह्मोवाच । एत उत्पन्नमात्रा हि मारयेत्यवदन् वचः । मुहुर्मुहुरतोमीषां नाम मारेति जायताम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ‘ਮਾਰੋ’ ਦੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰਨ ਲੱਗੇ; ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ‘ਮਾਰਾ’ (ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ) ਪੈ ਗਿਆ।
Verse 43
सदैव विघ्नं जंतूनां करिष्यन्ति गणा इमे । विना निजार्चनं काम नाना कामरतात्मनाम्
ਇਹ ਗਣ ਸਦਾ ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੇ ਜੋ ਅਨੇਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਕਾਮ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਕਸਦ ਸਾਧਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 44
तवानुगमने कर्म मुख्यमेषां मनोभव । सहायिनो भविष्यंति सदा तव न संशयः
ਹੇ ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮਦੇਵ), ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਣਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰਤੱਬ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਸਹਾਇਕ ਰਹਿਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 45
यत्रयत्र भवान् याता स्वकर्मार्थं यदा यदा । गंता स तत्रतत्रैते सहायार्थं तदातदा
ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਲਈ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਓਥੇ-ਓਥੇ ਅਤੇ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਇਹ (ਸੇਵਕ) ਵੀ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਜਾਣਗੇ।
Verse 46
चित्तभ्रांतिं करिष्यंति त्वदस्त्रवशवर्तिनाम् । ज्ञानिनां ज्ञानमार्गं च विघ्नयिष्यंति सर्वथा
ਜੋ ਤੇਰੇ ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੇ; ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਣਗੇ।
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि सरतिस्समहानुगः । किंचित्प्रसन्नवदनो बभूव मुनिसत्तम
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰਥੀ ਅਤੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
Verse 48
श्रुत्वा तेपि गणास्सर्वे मदनं मां च सर्वतः । परिवार्य्य यथाकामं तस्थुस्तत्र निजाकृतिम्
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣ ਵੀ ਮਦਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁਣ ਤਿਵੇਂ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 49
अथ ब्रह्मा स्मरं प्रीत्याऽगदन्मे कुरु शासनम् । एभिस्सहैव गच्छ त्वं पुनश्च हरमोहने
ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਮਰ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਜਾ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾ।”
Verse 50
मन आधाय यवाद्धि कुरु मारगणैस्सह । मोहो भवेद्यथा शंभोर्दारग्रहणहेतवे
“ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮਾਰ (ਕਾਮ) ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਤਨ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਪਤਨੀ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ।”
Verse 51
इत्याकर्ण्य वचः कामः प्रोवाच वचनं पुनः । देवर्षे गौरवं मत्वा प्रणम्य विनयेन माम्
ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ। ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
Verse 52
काम उवाच । मया सम्यक् कृतं कर्म मोहने तस्य यत्नतः । तन्मोहो नाभवत्तात न भविष्यति नाधुना
ਕਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਹੇ ਤਾਤ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਨਾ ਹੁਣ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 53
तव वाग्गौरवं मत्वा दृष्ट्वा मारगणानपि । गमिष्यामि पुनस्तत्र सदारोहं त्वदाज्ञया
ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਮਾਰਗਣ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।
Verse 54
मनो निश्चितमेतद्धि तन्मोहो न भविष्यति । भस्म कुर्यान्न मे देहमिति शंकास्ति मे विधे
ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੋਹ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਉੱਠੇਗਾ। ਪਰ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ—“ਕੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ?”
Verse 55
इत्युक्त्वा समधुः कामस्सरतिस्सभयस्तदा । ययौ मारगणैः सार्द्धं शिवस्थानं मुनीश्वर
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਮ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਸਰਤੀ ਸਮੇਤ, ਤਦ ਡਰ ਗਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਮਾਰ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 56
पूर्ववत् स्वप्रभावं च चक्रे मनसिजस्तदा । बहूपायं स हि मधुर्विविधां बुद्धिमावहन्
ਤਦ ਮਨਸਿਜ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਜਨਮਜਾਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਫਿਰ ਵਿਖਾਇਆ। ਅਤੇ ਮਧੁ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਹੁਤੇ ਉਪਾਅ ਸੋਚ ਕੇ, ਨਾਨਾ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯੁਕਤੀਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 57
उपायं स चकाराति तत्र मारगणोऽपि च । मोहोभवन्न वै शंभोरपि कश्चित्परात्मनः
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰ-ਗਣ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ੰਭੂ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮੋਹ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 58
निवृत्त्य पुनरायातो मम स्थानं स्मरस्तदा । आसीन्मारगणोऽगर्वोऽहर्षो मेपि पुरस्थितः
ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਸਮਰ (ਕਾਮ) ਤਦ ਮੇਰੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਅਤੇ ਮਾਰ-ਗਣ ਵੀ ਉੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹर्ष ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 59
कामः प्रोवाच मां तात प्रणम्य च निरुत्सवः । स्थित्वा मम पुरोऽगर्वो मारैश्च मधुना तदा
ਕਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਤਾਤ, ਬਿਨਾ ਉਤਸਵ ਦੇ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਮਧੂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
Verse 60
कृतं पूर्वादधिकतः कर्म तन्मोहने विधे । नाभवत्तस्य मोहोपि कश्चिद्ध्यानरतात्मनः
ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਬਲ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਤੱਥਾਪਿ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਸ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ।
Verse 61
न दग्धा मे तनुश्चैव तत्र तेन दयालुना । कारणं पूर्वपुण्यं च निर्विकारी स वै प्रभुः
ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਇਆਲੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਪੂਰਵ-ਪੁੰਨ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਅਚਲ ਹੈ।
Verse 62
चेद्वरस्ते हरो भार्यां गृह्णीयादिति पद्मज । परोपायं कुरु तदा विगर्व इति मे मतिः
ਹੇ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਜੇ ਐਸਾ ਵਰ ਮਿਲੇ ਕਿ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਲਈ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਕਰ—ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਰਾਏ ਹੈ।
Verse 63
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सपरीवारो ययौ कामस्स्वमाश्रमम् । प्रणम्य मां स्मरन् शंभुं गर्वदं दीनवत्सलम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਕਾਮ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਅਤੇ ਦੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੈ—ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
Kāma (Manmatha), aided by Rati and amplified by Vasanta’s springtime power, attempts multiple methods to enchant beings and to delude Śiva at Śiva’s abode, but fails; he then returns to Brahmā and admits Śiva cannot be mohanīya due to yogic steadfastness.
The episode encodes a hierarchy of forces: kāma/moha can dominate conditioned beings, but cannot penetrate yogic sovereignty. Śiva exemplifies consciousness established in yoga, where sensory-aesthetic stimuli do not compel action—an allegory for liberation through inner mastery.
Vasanta’s sudden universal blossoming and Kāma’s wide-ranging influence over prāṇins/jīvas illustrate desire’s expansive reach; the explicit exception—Śiva (and Gaṇeśa)—marks the boundary where yogic transcendence nullifies enchantment.