वसन्तस्वरूपवर्णनम् — Description of the Form/Nature of Vasant(a)

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणो हि प्रजापतेः । प्रसन्नमानसो भूत्वा तं प्रोवाच स नारदः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਰਦ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 2

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग विष्णुशिष्य महामते । धन्यस्त्वं शिवभक्तो हि परतत्त्वप्रदर्शकः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਵਿਧੇ, ਮਹਾਂਭਾਗ, ਮਹਾਮਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ! ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈਂ।

Verse 3

श्राविता सुकथा दिव्या शिवभक्तिविवर्द्धिनी । अरुंधत्यास्तथा तस्याः स्वरूपायाः परे भवे

ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਕਥਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ; ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਰੂਪਾ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਕਟ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਸੁਣੀ।

Verse 4

इदानीं ब्रूहि धर्मज्ञ पवित्रं चरितं परम् । शिवस्य परपापघ्नं मंगलप्रदमुत्तमम्

ਹੁਣ ਹੇ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 5

गृहीतदारे कामे च दृष्टे तेषु गतेषु च । संध्यायां किं तपस्तप्तुं गतायामभवत्ततः

ਜਦੋਂ ਕਾਮ ਆਪਣੀ ਸਹਧਰਮਣੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਸਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਮੌਕਾ ਬਚਿਆ? ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਘੜੀ ਲੰਘ ਗਈ, ਫਿਰ ਕੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ?

Verse 6

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ऋषेर्वै भावितात्मनः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਭਾਵਿਤ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद विप्रेन्द्र तदैव चरितं शुभम् । शिवलीलान्वितं भक्त्या धन्यस्त्वं शिवसेवकः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸੇ ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੈਂ।

Verse 8

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सतीचरित्रे द्वितीये सतीखंडे वसंतस्वरूपवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਤੀ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਤੀਖੰਡ ਅੰਦਰ ‘ਬਸੰਤ-ਸਰੂਪ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 9

चिंतयित्वा चिरं चित्ते शिवमायाविमोहितः । शिवे चेर्ष्यामकार्षं हि तच्छ्ृवृणुष्व वदामि ते

ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਉਹ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 10

अथाहमगमं तत्र यत्र दक्षादयः स्थिताः । सरतिं मदनं दृष्ट्वा समदोह हि किञ्चन

ਫਿਰ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦਕਸ਼ ਆਦਿ ਇਕੱਠੇ ਸਨ। ਰਤੀ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹਿਲ ਗਿਆ।

Verse 11

दक्षमाभाष्य सुप्रीत्या परान्पुत्रांश्च नारद । अवोचं वचनं सोहं शिवमायाविमोहितः

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਮੈਂ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ—ਉਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । हे दक्ष हे मरीच्याद्यास्सुताः शृणुत मद्वचः । श्रुत्वोपायं विधेयं हि मम कष्टापनुत्तये

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦਕਸ਼, ਹੇ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਉਪਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।

Verse 13

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वा शम्भुरगर्हयत् । मां च युष्मान्महायोगी धिक्कारं कृतवान्बहु

ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਯੋਗੀ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਝਿੜਕਿਆ।

Verse 14

तेन दुःखाभितप्तोहं लभेहं शर्म न क्वचित् । यथा गृह्णातु कांतां स स यत्नः कार्य एव हि

ਉਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਆ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ— ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਯਤਨ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

Verse 15

यथा गृह्णातु कांतां स सुखी स्यां दुःखवर्जितः । दुर्लभस्य तु कामो मे परं मन्ये विचारतः

ਉਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੈਨੂੰ ਵਧੂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੁਖੀ ਹੋਵਾਂਗੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵਾਂਗੀ। ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ— ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੈ।

Verse 16

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वा शंभुरगर्हयत् । मुनीनां पुरतः कस्मात्स कांतां संग्रहीष्यति

ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ। ਫਿਰ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਨੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਗੇ?

Verse 17

का वा नारी त्रिलोकेस्मिन् या भवेत्तन्मनाः स्थिता । योगमार्गमवज्ञाप्य तस्य मोहं करिष्यति

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰੱਖ ਸਕੇ? ਯੋਗ-ਮਾਰਗ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਮੋਹ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ।

Verse 18

मन्मथोपि समर्थो नो भविष्यत्यस्य मोहने । नितांतयोगी रामाणां नामापि सहते न सः

ਮਨਮਥ (ਕਾਮਦੇਵ) ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਪਰਮ ਯੋਗੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਲੋਭਨ ਵਜੋਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ।

Verse 19

अगृहीतेषुणा चैव हरेण कथमादिना । मध्यमा च भवेत्सृष्टिस्तद्वाचा नान्यवारिता

ਜੇ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਹਾਲੇ ਤੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ, ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੱਧ ਅਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਬਚਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਭ ਵਿਰੋਧੀ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 20

भुवि केचिद्भविष्यंति मायाबद्धा महासुराः । बद्धा केचिद्धरेर्नूनं केचिच्छंभोरुपायतः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਮਹਾਸੁਰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਉੱਭਰਨਗੇ। ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੱਲੋਂ ਬੱਝੇ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਉਪਾਯਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾਣਗੇ।

Verse 21

संसारविमुखे शंभौ तथैकांतविरागिणि । अस्मादृते न कर्मान्यत् करिष्यति न संशयः

ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਸ਼ੰਭੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ—ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 22

इत्युक्त्वा तनयांश्चाहं दक्षादीन् सुनिरीक्ष्य च । सरतिं मदनं तत्र सानंदमगदं ततः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਦਕਸ਼ ਆਦਿ—ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਓਥੇ ਹੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸਾਰਥੀ ਮਦਨ (ਕਾਮ) ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । मत्पुत्र वर काम त्वं सर्वथा सुखदायकः । मद्वचश्शृणु सुप्रीत्या स्वपत्न्या पितृवत्सल

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਮੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਕਾਮ, ਤੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਸਨੇਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ।

Verse 24

अनया सहचारिण्या राजसे त्वं मनोभव । एषा च भवता पत्या युक्ता संशोभते भृशम्

ਹੇ ਮਨੋਭਵ, ਇਸ ਸਹਚਾਰিণੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕੇਂਗਾ। ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 25

यथा स्त्रिया हृषीकेशो हरिणा सा यथा रमा । क्षणदा विधुना युक्ता तया युक्तो यथा विधुः

ਜਿਵੇਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵੀ ਹਰਿ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਚੰਦ ਨਾਲ ਤੇ ਚੰਦ ਰਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦੰਪਤੀ ਅਟੁੱਟ ਹਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 26

तथैव युवयोश्शोभा दांपत्यं च पुरस्कृतम् । अतस्त्वं जगतः केतुर्विश्वकेतुर्भविष्यसि

ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਦਾ ਗੌਰਵ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਕੇਤੂ—ਸਚਮੁੱਚ ਵਿਸ਼੍ਵਕੇਤੂ—ਬਣੇਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇਗਾ।

Verse 27

जगद्धिताय वत्स त्वं मोहयस्व पिनाकिनम् । यथाशु सुमनश्शंभुः कुर्य्याद्दारप्रतिग्रहम्

ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਵਤਸ, ਤੂੰ ਪਿਨਾਕਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਮੋਹ ਪਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਮਨਸ ਸ਼ੰਭੂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ-ਗ੍ਰਹਣ ਕਰ ਲੈਣ।

Verse 28

विजने स्निग्धदेशे तु पर्वतेषु सरस्सु च । यत्रयत्र प्रयातीशस्तत्र तत्रानया सह

ਇਕਾਂਤ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ—ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਈਸ਼ਵਰ ਜਾਂਦੇ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ।

Verse 29

मोहय त्वं यतात्मानं वनिताविमुखं हरम् । त्वदृते विद्यते नान्यः कश्चिदस्य विमोहकः

ਤੂੰ ਹੀ ਉਸ ਸੰਯਮੀ, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਵਿਮੁਖ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 30

भूते हरे सानुरागे भवतोपि मनोभव । शापोपशांतिर्भविता तस्मादात्महितं कुरु

ਹੇ ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮ), ਜਦੋਂ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਭੂਤ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਝੁਕਣਗੇ, ਤਦ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਹਿਤ ਕਰ।

Verse 31

सानुरागो वरारोहां यदीच्छति महेश्वरः । तदा भवोपि योग्यार्यस्त्वां च संतारयिष्यति

ਹੇ ਵਰਾਰੋਹਾ, ਜੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਯੋਗ੍ਯ ਤੇ ਆਰਯ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਣਗੇ।

Verse 32

तस्माज्जायाद्वितीयस्त्वं यतस्व हरमोहने । विश्वस्य भव केतुस्त्वं मोहयित्वा महेश्वरम्

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਮਾਨ, ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕੇਤੂ-ਧੁਜਾ ਬਣ।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो मे हि जनकस्य जगत्प्रभोः । उवाच मन्मथस्तथ्यं तदा मां जगतां पतिम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਗਤ-ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਕ ਨੂੰ ਕਹੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਦ ਮੰਮਥ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਗੱਲ ਕਹੀ।

Verse 34

मन्मथ उवाच । करिष्येहं तव विभो वचनाच्छंभुमोहनम् । किं तु योषिन्महास्त्रं मे तत्कांतां भगवन् सृज

ਮੰਮਥ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਭੋ! ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਹਾਸਤਰ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਿਯ ਕੁਆਰੀ ਰਚੋ।

Verse 35

मया संमोहिते शंभो यया तस्यानुमोहनम् । कर्तव्यमधुना धातस्तत्रोपायं परं कुरु

ਜਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮੋਹਣਾ ਹੈ। ਹੇ ਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ)! ਹੁਣ ਜੋ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਾਅ ਕਰੋ।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । एवंवादिनि कंदर्पे धाताहं स प्रजापतिः । कया संमोहनीयोसाविति चिंतामयामहम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕੰਦਰਪ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਮੈਂ ਧਾਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ—‘ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹ ਕੇ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?’

Verse 37

चिंताविष्टस्य मे तस्य निःश्वासो यो विनिस्सृतः । तस्माद्वसंतस्संजातः पुष्पव्रातविभूषितः

ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬਸੰਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 38

शोणराजीवसंकाशः फुल्लतामरसेक्षणः । संध्योदिताखंडशशिप्रतिमास्यस्सुनासिकः

ਉਹ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ। ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਉਗੇ ਅਖੰਡ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਿਹਾ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਸਿਕਾ ਸੁਡੌਲ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ।

Verse 39

शार्ङ्गवच्चरणावर्त्तश्श्यामकुंचितमूर्द्धजः । संध्यांशुमालिसदृशः कुडलद्वयमंडितः

ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੁਡੌਲ ਤੇ ਵਕਰੇ ਸਨ; ਕਾਲੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਕੇਸ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੰਧਿਆ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਰਗਾ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 40

प्रमत्तेभगतिः पीनायतदोरुन्नतांसकः । कंबुग्रीवस्सुविस्तीर्णहृदयः पीनसन्मुखः

ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਸੀ; ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਮੋਢੇ ਉੱਚੇ ਤੇ ਚੌੜੇ ਸਨ। ਗਰਦਨ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ, ਛਾਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਮੁਖਮੰਡਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁੰਦਰ ਸੀ।

Verse 41

सर्वांगसुन्दरः श्यामस्सम्पूर्णस्सर्वलक्षणैः । दर्शनीयतमस्सर्वमोहनः कामवर्द्धनः

ਉਹ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਸੀ। ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ—ਭਕਤੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ—ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 42

एतादृशे समुत्पन्ने वसंते कुसुमाकरे । ववौ वायुस्सुसुरभिः पादपा अपि पुष्पिताः

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਸੰਤ ਉਪਜਿਆ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਹਵਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਖਿੜ ਪਏ।

Verse 43

पिका विनेदुश्शतशः पंचमं मधुरस्वनाः । प्रफुल्लपद्मा अभवन्सरस्यः स्वच्छपुष्कराः

ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਇਲਾਂ ਪੰਚਮ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸਰੋਵਰ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਗਏ; ਜਲ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ-ਤਟ ਚਮਕ ਉਠੇ।

Verse 44

तमुत्पन्नमहं वीक्ष्य तदा तादृशमुत्तमम् । हिरण्यगर्भो मदनमगदं मधुरं वचः

ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ—ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ (ਬ੍ਰਹਮਾ)—ਤਦ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਜੋ ਮਦਨ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਨ।

Verse 45

ब्रह्मोवाच एवं स मन्मथनिभस्सदा सहचरोभवत् । आनुकूल्यं तव कृतः सर्वं देव करिष्यति

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਦਨ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਦਾ ਦਾ ਸਹਚਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇ ਦੇਵ! ਤੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰੇਗਾ।

Verse 46

यथाग्नेः पवनो मित्रं सर्वत्रोपकरिष्यति । तथायं भवतो मित्रं सदा त्वामनुयास्यति

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹਵਾ ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ।

Verse 47

वसंतेरंतहेतुत्वाद्वसंताख्यो भवत्वयम् । तवानुगमनं कर्म तथा लोकानुरञ्जनम्

ਬਸੰਤ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਵਸੰਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਤੇਰਾ ਨਿਯਤ ਕਰਤੱਬ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਣਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 48

असौ वसंतशृंगारो वासंतो मलयानिलः । भवेत्तु सुहृदो भावस्सदा त्वद्वशवर्त्तिनः

ਇਹ ਬਸੰਤ ਦਾ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ—ਮਲਯ ਦਾ ਬਸੰਤੀ ਪਵਣ—ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਮਿੱਤਰ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।

Verse 49

विष्वोकाद्यास्तथा हावाश्चतुष्षष्टिकलास्तथा । रत्याः कुर्वंतु सौहृद्यं सुहृदस्ते यथा तव

ਵਿਸ਼ਵੋਕਾ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਤੀ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਤੇ ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ-ਭਰੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਪਾਲਣ; ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਬਣਣ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ।

Verse 50

एभिस्सहचरैः काम वसंत प्रमुखैर्भवान् । मोहयस्व महादेवं रत्या सह महोद्यतः

ਹੇ ਕਾਮ! ਬਸੰਤ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਤੀ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਮੋਹ ਛਾ ਦੇ।

Verse 51

अहं तां कामिनीं तात भावयिष्यामि यत्नतः । मनसा सुविचार्यैव या हरं मोहयिष्यति

ਹੇ ਪਿਆਰੇ! ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਮੋਹਣੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਰਚਾਂਗੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵਾਂਗੀ, ਜੋ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲਵੇਗੀ।

Verse 52

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तो मया कामः सुरज्येष्ठेन हर्षितः । ननाम चरणौ मेऽपि स पत्नी सहितस्तदा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਜੇਠੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 53

दक्षं प्रणम्य तान् सर्वान्मानसानभिवाद्य च । यत्रात्मा गतवाञ्शंभुस्तत्स्थानं मन्मथो ययौ

ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੰਮਥ ਉਸੇ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ।