दधीचाश्रमगमनम् — Viṣṇu’s Disguise and Dadhīca’s Fearlessness (Kṣu’s Request)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਧੀਚਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਕ੍ਸ਼ੁ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਹਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵੇਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ ਦਧੀਚਿ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਛਲ (ਰਣਨੀਤਿਕ ਓਟ) ਹੈ। ਪਰਮ ਸ਼ੈਵ ਭਗਤ ਦਧੀਚਿ ਰੁਦ੍ਰ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਕਾਲਜ੍ਞ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਛਦਮ ਵੇਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਛਲ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ ਧਾਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ। ਉਹ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਡਰ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਪਰਖ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੰਕਾ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਕ੍ਸ਼ੁ ਦੀ ‘ਖਲਬੁੱਧੀ’ ਵਰਗੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚਤੁਰਾਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਦ੍ਰਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਗਿਆਨ-ਅਭੈ ਨੂੰ ਉਭਾਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਦੇ ਵਰ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਨੈਤਿਕ-ਧਾਰਮਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । क्षुवस्य हितकृत्येन दधीचस्याश्रमं ययौ । विप्ररूपमथास्थाय भगवान् भक्तवत्सलः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਭਕਤਵਤਸਲ ਭਗਵਾਨ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।
Verse 2
दधीचं प्राह विप्रर्षिमभिवंद्य जगद्गुरुः । क्षुवकार्य्यार्थमुद्युक्तश्शैवेन्द्रं छलमाश्रितः
ਜਗਦਗੁਰੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ। ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉੱਦਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੈਵੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਇਕ ਛਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।
Verse 3
विष्णुरुवाच । भो भो दधीच विप्रर्षे भवार्चनरताव्यय । वरमेकं वृणे त्वत्तस्तद्भवान् दातुमर्हति
ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦਧੀਚੀ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ! ਭਵ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਤ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇਕ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਹ।
Verse 4
ब्रह्मोवाच । याचितो देवदेवेन दधीचश्शैवसत्तमः । क्षुवकार्यार्थिना शीघ्रं जगाद वचनं हरिम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦੇਵਦੇਵ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੈਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਆਏ ਹਰੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 5
दधीच उवाच । ज्ञातं तवेप्सितं विप्र क्षुवकार्यार्थमागतः । भगवान् विप्ररूपेण मायी त्वमसि वै हरिः
ਦਧੀਚ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਈ ਹੈ; ਤੂੰ ਨਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਧਾਰਕ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਹੈਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।
Verse 6
भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन । ज्ञानं प्रसादाद्रुद्रस्य सदा त्रैकालिकं मम
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਕਾਲਜ੍ਞ ਹੈ—ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 7
त्वां जानेहं हरिं विष्णुं द्विजत्वं त्यज सुव्रत । आराधितोऽसि भूपेन क्षुवेण खलबुद्धिना
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰਿ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵੇਸ ਦਾ ਛਲ ਛੱਡ ਦੇ। ਖਲ-ਬੁੱਧੀ ਰਾਜਾ ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਰਾਧ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ।
Verse 8
जाने तवैव भगवन् भक्तवत्सलतां हरे । छलं त्यज स्वरूपं हि स्वीकुरु स्मर शंकरम्
ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਕਤ-ਵਤਸਲਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਛਲ ਛੱਡ; ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਿਮਰ।
Verse 9
अस्ति चेत्कस्यचिद्भीतिर्भवार्चनरतस्य मे । वक्तुमर्हसि यत्नेन सत्यधारणपूर्वकम्
ਜੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭੀ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
Verse 10
वदामि न मृषा क्वापि शिवस्मरणसक्तधीः । न बिभेमि जगत्यस्मिन्देवदैत्यादिकादपि
ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਸ਼ਿਵ-ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੇਵ, ਦੈਤ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।
Verse 11
विष्णुरुवाच । भयं दधीच सर्वत्र नष्टं च तव सुव्रत । भवार्चनरतो यस्माद्भवान्सर्वज्ञ एव च
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦਧੀਚ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਤੇਰਾ ਡਰ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈਂ।
Verse 12
बिभेमीति सकृद्वक्तुमर्हसि त्वं नमस्तव । नियोगान्मम राजेन्द्र क्षुवात् प्रतिसहस्य च
ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ‘ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ’ ਇਹ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਿਯੋਗ (ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਤੱਬ) ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਛੀਂਕ ਤੇ ਉੱਠੀ ਹਾਸੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹੋਇਆ।
Verse 13
ब्रह्मोवाच । एवं श्रुत्वापि तद्वाक्यं विष्णोस्स तु महामुनिः । विहस्य निर्भयः प्राह दधीचश्शैवसत्तमः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਸ਼ੈਵ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦਧੀਚ ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
Verse 14
दधीच उवाच । न बिभेमि सदा क्वापि कुतश्चिदपि किंचन । प्रभावाद्देवदेवस्य शंभोस्साक्षात्पिनाकिनः
ਦਧੀਚ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਸਦਾ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਰਭੈ ਹਾਂ।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । ततस्तस्य मुनेः श्रुत्वा वचनं कुपितो हरिः । चक्रमुद्यम्य संतस्थौ दिधक्षुमुनिसत्तमम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਫਿਰ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੱਕਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
Verse 16
अभवत्कुंठितं तत्र विप्रे चक्रं सुदारुणम् । प्रभावाच्च तदीशस्य नृपतेस्संनिधावपि
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਓਥੇ ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਵੀ ਕੁੰਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 17
दृष्ट्वा तं कुंठितास्यं तच्चक्रं विष्णुं जगाद ह । दधीचस्सस्मितं साक्षात्सदसद्व्यक्ति कारणम्
ਕੁੰਠਿਤ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਧੀਚਿ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲੇ; ਦਧੀਚਿ ਹੀ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਵੱਲੋਂ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਾਧਨ ਸੀ।
Verse 18
दधीच उवाच । भगवन् भवता लब्धं पुरातीव सुदारुणम् । सुदर्शनमिति ख्यातं चक्रं विष्णोः प्रयत्नतः । भवस्य तच्छुभं चक्रं न जिघांसति मामिह
ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ‘ਸੁਦਰਸ਼ਨ’ ਨਾਮਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਚੱਕਰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਗਾ।
Verse 19
भगवानथ क्रुद्धोऽस्मै सर्वास्त्राणि क्रमाद्धरिः । ब्रह्मास्त्राद्यैः शरैश्चास्त्रैः प्रयत्नं कर्तुमर्हसि
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਰਤਣ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਅਸਤਰ-ਸਮਾਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 20
ब्रह्मोवाच । स तस्य वचनं श्रुत्वा दृष्ट्वा नि्र्वीर्य्यमानुषम् । ससर्जाथ क्रुधा तस्मै सर्वास्त्राणि क्रमाद्धरिः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਰਬਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਣ ਲੱਗੇ।
Verse 21
चक्रुर्देवास्ततस्तस्य विष्णोस्साहाय्यमादरात् । द्विजेनैकेन संयोद्धुं प्रसृतस्य विबुद्धयः
ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਜਨਾਂ ਨੇ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਸਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗੀ।
Verse 22
चिक्षिपुः स्वानि स्वान्याशु शस्त्राण्यस्त्राणि सर्वतः । दधीचोपरि वेगेन शक्राद्या हरिपाक्षिकाः
ਫਿਰ ਹਰੀ ਦੇ ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਦਧੀਚੀ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੱਟੇ।
Verse 23
कुशमुष्टिमथादाय दधीचस्संस्मरन् शिवम् । ससर्ज सर्वदेवेभ्यो वज्रास्थि सर्वतो वशी
ਤਦ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਦੀ ਮੁੱਠ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ; ਸਭ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ-ਯੋਗ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 24
शंकरस्य प्रभावात्तु कुशमुष्टिर्मुनेर्हि सा । दिव्यं त्रिशूलमभवत् कालाग्निसदृशं मुने
ਪਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਹ ਕੁਸ਼-ਮੁੱਠ ਦਿਵ੍ਯ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਰਗੀ ਦਹਕਦੀ ਸੀ।
Verse 25
दग्धुं देवान् मतिं चक्रे सायुधं सशिखं च तत् । प्रज्वलत्सर्वतश्शैवं युगांताग्र्यधिकप्रभम्
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਸ਼ੈਵ ਤੇਜ ਅਸਤ੍ਰ-ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਾ-ਸਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਇਆ—ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਨ।
Verse 26
नारायणेन्दुमुख्यैस्तु देवैः क्षिप्तानि यानि च । आयुधानि समस्तानि प्रणेमुस्त्रिशिखं च तत्
ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਇੰਦੂ (ਚੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਵ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਨਤ ਹੋਇਆ।
Verse 27
देवाश्च दुद्रुवुस्सर्वे ध्वस्तवीर्या दिवौकसः । तस्थौ तत्र हरिर्भीतः केवलं मायिनां वरः
ਵੀਰਤਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਵਰਗ-ਵਾਸੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਡਰ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਾਇਆ-ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 28
ससर्ज भगवान् विष्णुः स्वदेहात्पुरुषोत्तमः । आत्मनस्सदृशान् दिव्यान् लक्षलक्षायुतान् गणान्
ਤਦੋਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣ ਲੱਖਾਂ-ਲੱਖਾਂ, ਅਯੁਤਾਂ-ਅਯੁਤਾਂ (ਅਸੰਖ) ਰਚ ਦਿੱਤੇ।
Verse 29
ते चापि युयुधुस्तत्र वीरा विष्णुगणास्ततः । मुनिनैकेन देवर्षे दधीचेन शिवात्मना
ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਹ ਵੀਰ ਗਣ ਵੀ ਲੜੇ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਿਵ-ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਇਕੱਲੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਮੁਨੀ ਦਧੀਚੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਪੱਖ ਬਣ ਕੇ ਡਟੇ ਰਹੇ।
Verse 30
ततो विष्णुगणान् तान्वै नियुध्य बहुशो रणे । ददाह सहसा सर्वान् दधी चश्शैव सत्तमः
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਰਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰੰਬਾਰ ਜੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੈਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 31
ततस्तद्विस्मयाथाय दधीचेस्य मुनेर्हरिः । विश्वमूर्तिरभूच्छीघ्रं महामायाविशारदः
ਤਦੋਂ ਦਧੀਚੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸਮਾਦ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਮਹਾਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹਰਿ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 32
तस्य देहे हरेः साक्षादपश्यद्द्विजसत्तमः । दधीचो देवतादीनां जीवानां च सहस्रकम्
ਹਰੀ ਦੇ ਉਸੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਸਾਖਾਤ ਹਰੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖਿਆ।
Verse 33
भूतानां कोटयश्चैव गणानां कोटयस्तथा । अंडानां कोटयश्चैव विश्वमूतस्तनौ तदा
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਭੂਤ, ਕਰੋੜਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਗਣ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸਨ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 34
दृष्ट्वैतदखिलं तत्र च्यावनिस्सततं तदा । विष्णुमाह जगन्नाथं जगत्स्तु वमजं विभुम्
ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਚ੍ਯਾਵਨ ਮੁਨੀ ਤਦੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ—ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਹੇ ਅਜ, ਹੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਵਿਭੂ!
Verse 35
दधीच उवाच । मायां त्यज महाबाहो प्रतिभासो विचारतः । विज्ञातानि सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव
ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗ; ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਇਹ ਜਗਤ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਤੀਭਾਸ ਹੈ। ਹੇ ਮਾਧਵ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੱਲਾਂ ‘ਜਾਣੀਆਂ’ ਹੋਣ ਤੌਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਸੱਚ ਦੁਰਜਾਣਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 36
मयि पश्य जगत्सर्वं त्वया युक्तमतंद्रितः । ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते
ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵੇਖ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।
Verse 37
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा दर्शयामास स्वतनौ निखिलं मुनिः । ब्रह्मांडं च्यावनिश्शंभुतेजसा पूर्णदेहकः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 38
ददाह विष्णुं देवेशं दधीचश्शैवसत्तमः । संस्मरञ् शंकरं चित्ते विहसन् विभयस्सुधीः
ਸ਼ੈਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਧੀਚਿ ਮੁਨੀ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਹੱਸਦਿਆਂ-ਹੱਸਦਿਆਂ ਦੇਵੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਗਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 39
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे विष्णुदधीचयुद्धवर्णनो नाम नवत्रिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਵਿਸ਼ਨੂ-ਦਧੀਚਿ ਯੁੱਧ-ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਉਨਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 40
ब्रह्मोवाच । एतच्छुत्वा मुनेस्तस्य वचनं निर्भयस्तदा । शंभुतेजोमयं विष्णुश्चुकोपातीव तं मुनिम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਸ ਮੁਨੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 41
देवाश्च दुद्रुवुर्भूयो देवं नारायणं च तम् । योद्धुकामाश्च मुनिना दधीचेन प्रतापिना
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਮੁੜ ਉਸ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਕੋਲ ਦੌੜੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਮੁਨੀ ਦਧੀਚੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
Verse 42
एतस्मिन्नंतरे तत्रागमन्मत्संगतः क्षुवः । अवारयंतं निश्चेष्टं पद्मयोनिं हरिं सुरान्
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇਸਟ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਹੀਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਪਦਮਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
Verse 43
निशम्य वचनं मे हि ब्राह्मणो न विनिर्जितः । जगाम निकटं तस्य प्रणनाम मुनिं हरिः
ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਮੁਨੀ) ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 44
क्षुवो दीनतरो भूत्वा गत्वा तत्र मुनीश्वरम् । दधीचमभिवाद्यैव प्रार्थयामास विक्लवः
ਕ੍ਸ਼ੁਵ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 45
क्षुव उवाच । प्रसीद मुनिशार्दूल शिवभक्तशिरोमणे । प्रसीद परमेशान दुर्लक्ष्ये दुर्जनैस्सह
ਕ੍ਸ਼ੁਵ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰੋਮਣੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ।
Verse 46
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राज्ञस्सुरगणस्य हि । अनुजग्राह तं विप्रो दधीचस्तपसां निधिः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਮੁਨੀ ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।
Verse 47
अथ दृष्ट्वा रमेशादीन् क्रोधविह्वलितो मुनिः । हृदि स्मृत्वा शिवं विष्णुं शशाप च सुरानपि
ਫਿਰ ਰਮੇਸ਼ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 48
दधीच उवाच । रुद्रकोपाग्निना देवास्सदेवेंद्रा मुनीश्वराः । ध्वस्ता भवंतु देवेन विष्णुना च समं गणैः
ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾ ਮੁਨੀ ਨਾਸ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਵਸਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 49
ब्रह्मोवाच । एवं शप्त्वा सुरान् प्रेक्ष्य क्षुवमाह ततो मुनिः । देवैश्च पूज्यो राजेन्द्र नृपैश्चैव द्विजोत्तमः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।
Verse 50
ब्राह्मणा एव राजेन्द्र बलिनः प्रभविष्णवः । इत्युक्त्वा स स्फुट विप्रः प्रविवेश निजाश्रमम्
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 51
दधीचमभिवंद्यैव क्षुवो निजगृहं गतः । विष्णुर्जगाम स्वं लोकं सुरैस्सह यथागतम्
ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 52
तदेवं तीर्थमभवत् स्थानेश्वर इति स्मृतम् । स्थानेश्वरमनुप्राप्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਸਥਾਨੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸਥਾਨੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਭਗਤ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ—ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ—ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 53
कथितस्तव संक्षेपाद्वादः क्षुवदधीचयोः । नृपाप्तशापयोस्तात ब्रह्मविष्ण्वोः शिवं विना
ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਅਤੇ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸੀ—ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅੰਤਿਮ ਆਸਰਾ ਤੇ ਨਿਪਟਾਰਾ ਨਹੀਂ।
Verse 54
य इदं कीत्तयेन्नित्यं वादं क्षुवदधीचयोः । जित्वापमृत्युं देहान्ते ब्रह्मलोकं प्रयाति सः
ਜੋ ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਅਤੇ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਵਾਦ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤਾਂਤ ਨਿੱਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 55
रणे यः कीर्तयित्वेदं प्रविशेत्तस्य सर्वदा । मृत्युभीतिभवेन्नैव विजयी च भविष्यति
ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਕੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਘੇਰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Viṣṇu, adopting a brāhmaṇa-disguise, visits the sage Dadhīca’s āśrama to request a boon connected with the king Kṣu; Dadhīca immediately recognizes Viṣṇu and challenges the deception.
It exemplifies tri-temporal discernment (traikālika-jñāna) arising from Rudra’s prasāda, implying that Shaiva grace confers spiritual authority that penetrates māyā/chala and prioritizes satya over expediency.
Abhaya (fearlessness) grounded in Śiva-smaraṇa: Dadhīca asserts that a mind fixed on remembering Śiva does not fear devas, daityas, or worldly threats, establishing devotion as a protective metaphysical stance.