दक्षस्य विष्णुं प्रति शरणागतिḥ — Dakṣa’s Appeal to Viṣṇu and the Teaching on Disrespect to Śiva

Verse 1

दक्ष उवाच । देवदेव हरे विष्णो दीनबंधो कृपानिधे । मम रक्षा विधातव्या भवता साध्वरस्य च

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ! ਹੇ ਹਰੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ! ਹੇ ਦੀਨਬੰਧੂ, ਕਿਰਪਾ-ਨਿਧੀ! ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਇਸ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 2

रक्षकस्त्वं मखस्यैव मखकर्मा मखात्मकः । कृपा विधेया यज्ञस्य भंगो भवतु न प्रभो

ਇਸ ਮਖ (ਯਜ੍ਞ) ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ; ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਤੁਸੀਂ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅੰਤਰਸਾਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ—ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਭੰਗ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । इत्थं बहुविधां दक्षः कृत्वा विज्ञप्तिमादरात् । पपात पादयोस्तस्य भयव्याकुलमानसः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਦਕਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 4

उत्थाप्य तं ततो विष्णुर्दक्षं विक्लिन्नमानसम् । श्रुत्वा च तस्य तद्वाक्यं कुमतेरस्मरच्छिवम्

ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਖਿੰਨ ਤੇ ਡੋਲਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਕੁਮਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

स्मृत्वा शिवं महेशानं स्वप्रभुं परमेश्वरम् । अवदच्छिवतत्त्वज्ञो दक्षं सबोधयन्हरिः

ਸ਼ਿਵ—ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਨੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧ ਜਗਾਈ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 6

हरिरुवाच । शृणु दक्ष प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः शृणु मे वचः । सर्वथा ते हितकरं महामंत्रसुखप्रदम्

ਹਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦਕਸ਼, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਇਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਮੰਤਰ ਦਾ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 7

अवज्ञा हि कृता दक्ष त्वया तत्त्वमजानता । सकलाधीश्वरस्यैव शंकरस्य परात्मनः

ਹੇ ਦਕਸ਼, ਤੱਤਵ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਵਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਸਭ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ।

Verse 8

ईश्वरावज्ञया सर्वं कार्यं भवति सर्वथा । विफलं केवलं नैव विपत्तिश्च पदेपदे

ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਨਾਲ ਹਰ ਕੰਮ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਫਲਹੀਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਵਿਪਤਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 9

अपूज्या यत्र पूज्यंते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणि तत्र भविष्यंति दारिद्र्यं मरणं भयम्

ਜਿੱਥੇ ਅਪੂਜ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਿੰਨ ਨਤੀਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਦਾਰਿਦ੍ਰ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਡਰ।

Verse 10

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः । अमानितान्महेशाच्च महद्भयमुपस्थितम्

ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਡਰ (ਵਿਪਤਾ) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

अद्यापि न वयं सर्वे प्रभवः प्रभवामहे । भवतो दुर्नयेनैव मया सत्यमुदीर्य्यते

ਅੱਜ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਤੇਰੇ ਕੁਮਾਰਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਸਾਫ਼ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा दक्षश्चिंतापरोऽभवत् । विवर्णवदनो भूत्वा तूष्णीमासीद्भुवि स्थितः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 13

एतस्मिन्नंतरे वीरभद्रः सैन्यसमन्वितः । अगच्छदध्वरं रुद्रप्रेरितो गणनायकः

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯੱਗ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 14

पृष्ठे केचित्समायाता गगने केचिदागताः । दिशश्च विदिशः सर्वे समावृत्य तथापरे

ਕੁਝ ਪਿੱਛੋਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਆਏ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ।

Verse 15

शर्वाज्ञया गणाः शूरा निर्भया रुद्रविक्रमाः । असंख्याः सिंहनादान्वै कुर्वंतो वीरसत्तमाः

ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੂਰ ਗਣ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਯੋਧਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕਰਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 16

तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् । रजसा चावृतं व्योम तमसा चावृता दिशः

ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ। ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਢੱਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਆਵਰਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 17

सप्तद्वीपान्विता पृथ्वी चचालाति भयाकुला । सशैलकानना तत्र चुक्षुभुस्सकलाब्धयः

ਤਦ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਘੋਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਛਲ ਕੇ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 18

एवंभूतं च तत्सैन्यं लोकक्षयकरं महत् । दृष्ट्वा च विस्मितास्सर्वे बभूवुरमरादयः

ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੌਜ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਸਭੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।

Verse 19

सैन्योद्योगमथालोक्य दक्षश्चासृङ्मुखाकुलः । दंडवत्पतितो विष्णुं सकलत्रोऽभ्यभाषत

ਫੌਜ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਘਬਰਾਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੂਨ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਤੇ ਵਿਹਲ ਸੀ। ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 20

दक्ष उवाच । भवद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये विष्णो प्रमाणं त्वं महाप्रभो

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਤੇਰੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਸਤਕਰਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਹੈਂ।

Verse 21

विष्णो त्वं कर्मणां साक्षी यज्ञानां प्रतिपालकः । धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मणस्त्वं महाप्रभो

ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਤੂੰ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਵੇਦ-ਗਰਭ ਧਰਮ ਦਾ ਧਾਰਕ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈਂ।

Verse 22

तस्माद्रक्षा विधातव्या यज्ञस्यास्य मम प्रभो । त्वदन्यः यस्समर्थोस्ति यतस्त्वं सकलप्रभुः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਯੱਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਸਮਰੱਥ ਹੈ? ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । दक्षस्य वचनं श्रुत्वा विष्णुर्दीनतरं तदा । अवोचद्बोधयंस्तं वै शिवतत्त्वपराङ्मुखम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਦਕਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਤੋਂ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਬੋਲੇ।

Verse 24

विष्णुरुवाच । मया रक्षा विधातव्या तव यज्ञस्य दक्ष वै । ख्यातो मम पणः सत्यो धर्मस्य परिपालनम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਦਕਸ਼! ਤੇਰੇ ਯੱਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਇਹੀ ਹੈ— ਧਰਮ ਦੀ ਰਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣਾ।

Verse 25

तत्सत्यं तु त्वयोक्तं हि किं तत्तस्य व्यतिक्रमः । शृणु त्वं वच्म्यहं दक्ष क्रूरबुद्धिं त्यजाऽधुना

ਤੂੰ ਜੋ ਆਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ—ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਿਉਂ? ਹੇ ਦਕਸ਼, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ—ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬੁੱਧੀ ਤਿਆਗ ਦੇ।

Verse 26

नैमिषे निमिषक्षेत्रे यज्जातं वृत्तमद्भुतम् । तत्किं न स्मर्यते दक्ष विस्मृतं किं कुबुद्धिना

ਨੈਮਿਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਮਿਸ਼-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਹੇ ਦਕਸ਼, ਉਹ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ? ਕੀ ਕੁਬੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ?

Verse 27

रुद्रकोपाच्च को ह्यत्र समर्थो रक्षणे तव । न यस्याभिमतं दक्ष यस्त्वां रक्षति दुर्मतिः

ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਕੋਪ ਜਾਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਹੇ ਦਕਸ਼, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਰੱਖਿਆਕ ਬਚਾ ਸਕੇਗਾ?

Verse 28

किं कर्म किमकर्मेति तत्र पश्यसि दुर्मते । समर्थं केवलं कर्म न भविष्यति सर्वदा

ਹੇ ਦੁਰਮਤੀ! ‘ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਅਕਰਮ ਕੀ ਹੈ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ। ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਹੀ ਸਦਾ (ਪਰਮ ਭਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ) ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 29

स्वकर्मविद्धि तद्येन समर्थत्वेन जायते । न त्वन्यः कर्मणो दाता शं भवेदीश्वरं विना

ਆਪਣਾ ਸਵਕਰਮ ਜਾਣ—ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ ਯੋਗਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਰਮਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 30

ईश्वरस्य च यो भक्त्या शांतस्तद्गतमानसः । कर्मणो हि फलं तस्य प्रयच्छति तदा शिवः

ਜੋ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 31

केवलं ज्ञानमाश्रित्य निरीश्वरपरा नराः । निरयं ते च गच्छंति कल्पकोटिशतानि च

ਕੇਵਲ (ਸੁੱਕੇ) ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ‘ਈਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ’ ਦੇ ਮਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਹ ਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 32

पुनः कर्ममयैः पाशैर्वद्धा जन्मनि जन्मनि । निरयेषु प्रपच्यंते केवलं कर्मरूपिणः

ਕਰਮਮਈ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਉਹ ਜਨਮ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੇਵਲ ਕਰਮਰੂਪ (ਕਰਤਾਪਣ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ) ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 33

अयं रुद्रगणाधीशो वीरभद्रोऽरि मर्दनः । रुद्रकोपाग्निसंभूतः समायातोध्वरांगणे

ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਹੁਣ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 34

अयमस्मद्विनाशार्थमागतोस्ति न संशयः । अशक्यमस्य नास्त्येव किमप्यस्तु तु वस्तुतः

ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਹ ਕਰ ਨਾ ਸਕੇ।

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सत्युपाख्याने विष्णुवाक्यवर्णनं नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸਤੀ-ਉਪਾਖਿਆਨ ਅਧੀਨ ‘ਵਿਸ਼ਣੂ-ਵਾਕ੍ਯ-ਵਰਨਨ’ ਨਾਮਕ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 36

श्रीमहादेवशपथं समुल्लंघ्य भ्रमान्मया । यतः स्थितं ततः प्राप्यं मया दुःखं त्वया सह

ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਹੁੰ ਲੰਘ ਗਇਆ। ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 37

शक्तिर्मम तु नास्त्येव दक्षाद्यैतन्निवारणे । शपथोल्लंघनादेव शिवद्रोही यतोस्म्यहम्

ਦਕਸ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਇਸ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਪਥ ਲੰਘ ਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 38

कालत्रयेपि न यतो महेशद्रोहिणां सुखम् । ततोऽवश्यं मया प्राप्तं दुःखमद्य त्वया सह

ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਦ੍ਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

Verse 39

सुदर्शनाभिधं चक्रमेतस्मिन्न लगिष्यति । शैवचक्रमिदं यस्मादशैवलयकारणम्

‘ਸੁਦਰਸ਼ਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ੈਵ-ਚੱਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਅਸ਼ੈਵ (ਸ਼ਿਵ-ਵਿਰੋਧੀ) ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

विनापि वीरभद्रेण नामैतच्चक्रमैश्वरम् । हत्वा गमिष्यत्यधुना सत्वरं हरसन्निधौ

“ਵੀਰਭਦਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਇਹ ਐਸ਼ਵਰਯਮਈ ਦਿਵ੍ਯ ਚੱਕਰ ਹੁਣ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹਰ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 41

शैवं शपथमुल्लंघ्य स्थितं मां चक्रमीदृशम् । असंहत्यैव सहसा कृपयैव स्थिरं परम्

ਸ਼ੈਵ ਸ਼ਪਥ ਲੰਘ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਪਰ ਟੁੱਟੇ ਬਿਨਾਂ, ਅਚਾਨਕ ਕੇਵਲ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 42

अतः परमिदं चक्रमपि न स्थास्यति ध्रुवम् । गमिष्यत्यधुना शीघ्रं ज्वालामालासमाकुलम्

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਚੱਕਰ ਵੀ ਹੁਣ ਧ੍ਰੁਵ ਤੇ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ।

Verse 43

वीरभद्रः पूजितोपि शीघ्रमस्माभिरादरात् । महाक्रोधसमाक्रांतो नास्मान्संरक्षयिष्यति

ਅਸੀਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।

Verse 44

अकांडप्रलयोऽस्माकमागतोद्य हि हा हहा । हा हा बत तवेदानीं नाशोस्माकमुपस्थितः

ਹਾਇ ਹਾਇ! ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਕਾਲ ਪ੍ਰਲਯ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਹਾਇ—ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਵੀ ਨਾਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 45

शरण्योऽस्माकमधुना नास्त्येव हि जगत्त्रये । शंकरद्रोहिणो लोके कश्शरण्यो भविष्यति

ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਤੇ ਆਸਰਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?

Verse 46

तनुनाशेपि संप्राप्यास्तैश्चापि यमयातनाः । तानैव शक्यते सोढुं बहुदुःखप्रदायिनीः

ਦੇਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਪੀੜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੇਵਲ ਉਹੀ (ਪਾਪੀ) ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 47

शिवद्रोहिणमालोक्य दष्टदंतो यमः स्वयम् । तप्ततैलकटाहेषु पातयत्येव नान्यथा

ਸ਼ਿਵ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯਮ ਆਪ ਦੰਦ ਪੀਸਦਾ ਹੋਇਆ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਖੌਲਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਕੜਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 48

गन्तुमेवाहमुद्युक्तं सर्वथा शपथोत्तरम् । तथापि न गतश्शीघ्रं दुष्टसंसर्गपापतः

ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਹੀ ਤਿਆਰ ਸੀ; ਪਰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ।

Verse 49

यदद्य क्रियतेस्माभिः पलायनमितस्तदा । शार्वो ना कर्षकश्शस्त्रैरस्मानाकर्षयिष्यति

ਜੇ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਰਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਿਸਾਨ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮੁੜ ਲਿਆਵੇਗਾ।

Verse 50

स्वर्गे वा भुवि पाताले यत्र कुत्रापि वा यतः । श्रीवीरभद्रशस्त्राणां गमनं न हि दुर्ल भम्

ਸਵਰਗ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਵੇ—ਸ਼੍ਰੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਹੁੰਚਣਾ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਖਾ ਨਹੀਂ।

Verse 51

यावतश्च गणास्संति श्रीरुद्रस्य त्रिशूलिनः । तावतामपि सर्वेषां शक्तिरेतादृशी धुवम्

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਗਣ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

Verse 52

श्रीकालभैरवः काश्यां नखाग्रेणैव लीलया । पुरा शिरश्च चिच्छेद पंचमं ब्रह्मणो ध्रुवम्

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲਭੈਰਵ ਨੇ ਕੇਵਲ ਨਖ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਡੋਲ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 53

एतदुक्त्वा स्थितो विष्णुरतित्रस्तमुखाम्बुजः । वीरभद्रोपि संप्राप तदैवाऽध्वरमंडपम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤਿ ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ, ਕਮਲ-ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਓਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਪਲ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਵੀ ਯੱਗ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 54

एवं ब्रुवति गोविन्द आगतं सैन्यसागरम् । वीरभद्रेण सहितं ददृशुश्च सुरादया

ਗੋਵਿੰਦ ਜਦੋਂ ਇਉਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।