नभोवाणी-दक्ष-निन्दा तथा सती-माहात्म्य-प्रतिपादनम् / The Celestial Voice Rebukes Dakṣa and Proclaims Satī’s Greatness
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼-ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ‘ਨਭੋਵਾਣੀ’ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਕੜੀ ਫਟਕਾਰ ਪਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਦੁਰਾਚਾਰ ਅਤੇ ਕਪਟ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਨਾਸਕ ਤੇ ਬੁੱਧੀ-ਮੋਹਕ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਧੀਚੀ ਆਦਿ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘੋਰ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੁਧਰਿਆ—ਇਹ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹੀ ਵਾਣੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਨਿਤ੍ਯ-ਪੂਜ੍ਯਾ, ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਮਾਤਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਧਾਂਗਿਨੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ, ਰੱਖਿਆ, ਇੱਛਿਤ ਵਰ, ਯਸ਼, ਭੁਕਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਵਜੋਂ ਮਹਿਮਾ ਮੰਡਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਉੱਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੈਤਿਕ-ਯਾਜ੍ਞਿਕ ਫੈਸਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਧਰਮ ਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਮੰਗਲ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे तत्र नभोवाणी मुनीश्वर । अवोचच्छृण्वतां दक्षसुरादीनां यथार्थतः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ; ਦਕਸ਼, ਦੇਵਗਣ ਆਦਿ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਸੱਚ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।
Verse 2
व्योमवाण्युवाच । रे रे दक्ष दुराचार दंभाचारपरायण । किं कृतं ते महामूढ कर्म चानर्थकारकम्
ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਹੇ ਦਕਸ਼! ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਦੰਭੀ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ! ਓ ਮਹਾਮੂੜ੍ਹ, ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ? ਤੇਰਾ ਇਹ ਕਰਮ ਅਨਰਥ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 3
न कृतं शैवराजस्य दधीचेर्वचनस्य हि । प्रमाणं तत्कृते मूढ सर्वानंदकरं शुभम्
ਹੇ ਮੂੜ੍ਹ, ਸ਼ੈਵਰਾਜ ਬਾਰੇ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।
Verse 4
निर्गतस्ते मखाद्विप्रः शापं दत्त्वा सुदुस्सहम् । ततोपि बुद्धं किंचिन्नो त्वया मूढेन चेतसि
ਉਹ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੇ ਯੱਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਹਿਣ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਮੋਹਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਅਜੇ ਵੀ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 5
ततः कृतः कथं नो वै स्वपुत्र्यास्त्वादरः परः । समागतायास्सत्याश्च मंगलाया गृहं स्वतः
ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਦਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੇਈਏ? ਮੰਗਲਮਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਆਪ ਹੀ ਆ ਕੇ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।
Verse 6
सतीभवौ नार्चितौ हि किमिदं ज्ञानदुर्बल । ब्रह्मपुत्र इति वृथा गर्वितोसि विमोहितः
ਹੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ! ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸਤੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ? ‘ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ’ ਕਹਲਾਉਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੋਹਿਤ ਹੈਂ।
Verse 7
सा सत्येव सदाराध्या सर्वा पापफलप्रदा । त्रिलोकमाता कल्याणी शंकरार्द्धांगभागिनी
ਉਹੀ ਸਤੀ ਸਦਾ ਆਰਾਧਣਯੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ-ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਮਾਤਾ ਕਲਿਆਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਧਾਂਗ-ਭਾਗਿਨੀ ਹੈ।
Verse 8
सा सत्येवार्चिता नित्यं सर्वसौभाग्यदायिनी । माहेश्वरी स्वभक्तानां सर्वमंगलदायिनी
ਉਹ ਦੇਵੀ ਸਤਿਆ ਨਿੱਤ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬ ਮੰਗਲ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 9
सा सत्येवार्चिता नित्यं संसारभयनाशिनी । मनोभीष्टप्रदा दैवी सर्वोपद्रवहारिणी
ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭੈ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੋਇੱਛਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 10
सा सत्येवार्चिता नित्यं कीर्तिसंपत्प्रदायिनी । परमा परमेशानी भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी
ਉਹ ਪਰਮ ਦੇਵੀ—ਸਤੀ ਆਪ—ਜਦੋਂ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸੰਪੱਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਹੈ।
Verse 11
सा सत्येव जगद्धात्री जगद्रक्षणकारिणी । अनादिशक्तिः कल्पान्ते जगत्संहारकारिणी
ਉਹੀ ਸਤੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਨਾਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਕਲਪਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Verse 12
सा सत्येव जगन्माता विष्णु माताविलासिनी । ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवह्न्यर्कदेवादिजननी स्मृता
ਉਹੀ ਸਤੀ ਜਗਤ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੀਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਚੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 13
सा सत्येव तपोधर्मदातादिफलदायिनी । शंभुशक्तिर्महादेवी दुष्टहंत्री परात्परा
ਉਹੀ ਸਤ੍ਯ-ਸਰੂਪਾ ਹੈ, ਤਪ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵੀ—ਦੁਸ਼ਟ-ਹੰਤਰਿ, ਪਰਾਤਪਰਾ।
Verse 14
ईदृग्विधा सती देवी यस्य पत्नी सदा प्रिया । तस्यै भागो न दत्तस्ते मूढेन कुविचारिणा
ਅਜਿਹੀ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਕੁਵਿਚਾਰੀ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਨੇ ਯੱਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
Verse 15
शंभुर्हि परमेशानस्सर्वस्वामी परात्परः । विष्णुब्रह्मादिसंसेव्यः सर्वकल्याणकारकः
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਸਰਬ-ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ ਵੀ ਜਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਮੰਗਲ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।
Verse 16
तप्यते हि तपः सिद्धैरेतद्दर्शनकांक्षिभिः । युज्यते योगिभिर्योगैरेतद्दर्शनकांक्षिभिः
ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਜਨ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਯੋਗੀ ਜਨ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦੇ ਹਨ।
Verse 17
अनंतधनधान्यानां यागादीनां तथैव च । दर्शनं शंकरस्यैव महत्फलमुदाहृतम्
ਅਨੰਤ ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਯਾਗ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ, ਕੇਵਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 18
शिव एव जगद्धाता सर्वविद्यापतिः प्रभुः । आदिविद्यावरस्वामी सर्वमंगलमंगलः
ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ-ਪਰਮ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਹੈ।
Verse 19
तच्छक्तेर्न कृतो यस्मात्सत्करोद्य त्वया खल । अतएवाऽध्वरस्यास्य विनाशो हि भविष्यति
ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ! ਅੱਜ ਤੂੰ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ (ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਯੱਗ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
Verse 20
अमंगलं भवत्येव पूजार्हाणामपूजया । पूज्यमाना च नासौ हि यतः पूज्यतमा शिवा
ਜੋ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਮੰਗਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇਵੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।
Verse 21
सहस्रेणापि शिरसां शेषो यत्पादजं रजः । वहत्यहरहः प्रीत्या तस्य शक्तिः शिवा सती
ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਸੀ ਸਤੀ—ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਿਵਾ—ਉਸੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਵੈੰ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
Verse 22
यत्पादपद्ममनिशं ध्यात्वा संपूज्य सादरम् । विष्णुविष्णुत्वमापन्नस्तस्य शंभोः प्रिया सती
ਸ਼ੰਭੂ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਣੂਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਸਤੀ ਹੈ।
Verse 23
यत्पादपद्ममनिशं ध्यात्वा संपूज्य सादरम् । ब्रह्मा ब्रह्मत्वमापन्नस्तस्य शंभोः प्रिया सती
ਉਸ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸਤੀ ਉਸੇ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਹੈ।
Verse 24
यत्पादपद्ममनिशं ध्यात्वा संपूज्य सादरम् । इन्द्रादयो लोकपालाः प्रापुस्स्वं स्वं परं पदम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 25
जगत्पिता शिवश्शक्तिर्जगन्माता च सा सती । सत्कृतौ न त्वया मूढ कथं श्रेयो भविष्यति
ਸ਼ਿਵ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ—ਉਹੀ ਸਤੀ—ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੋਹਿਤ! ਜੇ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸੱਚਾ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਮੰਗਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ?
Verse 26
दौर्भाग्यं त्वयि संक्रांतं संक्रांतास्त्वयि चापदः । यौ चानाराधितौ भक्त्या भवानीशंकरौ च तौ
ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਘੇਰ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋੜੇ—ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ—ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
Verse 27
अनभ्यर्च्य शिवं शंभुं कल्याणं प्राप्नुयामिति । किमस्ति गर्वो दुर्वारस्स गर्वोद्य विनश्यति
“ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ?” ਫਿਰ ਅਜਿੱਤ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿਹੜਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅੱਜ ਹੀ ਉੱਠ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 28
सर्वेशविमुखो भूत्वा देवेष्वेतेषु कस्तव । करिष्यति सहायं तं न ते पश्यामि सर्वथा
ਸਰਵੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਤੇਰਾ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸੱਚੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
Verse 29
यदि देवाः करिष्यंति साहाय्यमधुना तव । तदा नाशं समाप्स्यंति शलभा इव वह्निना
ਜੇ ਦੇਵਤੇ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 30
ज्वलत्वद्य मुखं ते वै यज्ञध्वंसो भवत्वति । सहायास्तव यावंतस्ते ज्वलंत्वद्य सत्वरम्
ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਧਧਕ ਉਠੇ; ਯੱਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਅੱਜ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਸੜ ਜਾਣ।
Verse 31
अमराणां च सर्वेषां शपथोऽमंगलाय ते । करिष्यंत्यद्य साहाय्यं यदेतस्य दुरात्मनः
ਤੇਰੇ ਅਮੰਗਲ ਲਈ ਸਭ ਅਮਰਾਂ ਦੀ ਕਸਮ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗੀ—ਅੱਜ ਉਹ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ।
Verse 32
निर्गच्छंत्वमरास्स्वोकमेतदध्वरमंडपात् । अन्यथा भवतो नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा
ਦੇਵਤੇ ਇਸ ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਪੂਰਨ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
Verse 33
निर्गच्छंत्वपरे सर्वे मुनिनागादयो मखात् । अन्यथा भवतां नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा
ਮੁਨੀ, ਨਾਗ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸਭ ਇਸ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਜਾਓ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
Verse 34
निर्गच्छ त्वं हरे शीघ्रमेतदध्वरमंडपात् । अन्यथा भवतो नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा
ਹੇ ਹਰਿ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
Verse 35
निर्गच्छ त्वं विधे शीघ्रमेतदध्वरमंडपात् । अन्यथा भवतो नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा
ਹੇ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਸਰਬਥਾ ਨਾਸ ਅਟੱਲ ਹੈ।
Verse 36
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वाध्वरशालायामखिलायां सुसंस्थितान् । व्यरमत्सा नभोवाणी सर्वकल्याणकारिणी
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਮੂਹ ਯੱਗ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠੇ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਬ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।
Verse 37
तच्छ्रुत्वा व्योमवचनं सर्वे हर्यादयस्सुराः । अकार्षुर्विस्मयं तात मुनयश्च तथा परे
ਉਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰਿ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ, ਹੇ ਤਾਤ, ਮੁਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
Verse 51
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सत्युपाख्याने नभोवाणीवर्णनं नामैकत्रिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸਤੀ-ਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ‘ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ-ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
A celestial voice (vyoma-/nabho-vāṇī) publicly rebukes Dakṣa during the sacrificial context, marking divine disapproval of his anti-Śiva stance and his neglect of Satī.
The passage encodes a Śaiva hermeneutic: yajña without devotion and right cognition becomes anarthakāraka (productive of harm), while honoring Satī–Śiva restores auspicious order and spiritual fruition.
Satī is presented as māheśvarī, trilokamātā, sarvamaṅgala-dāyinī, saṃsāra-bhaya-nāśinī, and bhukti-mukti-pradāyinī—functions that define her as both protective cosmic power and liberating divine presence.