सतीदेव्याः योगमार्गेण देहत्यागः — Satī’s Yogic Abandonment of the Body
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨੋੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਰਤਾਓ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਸਤੀ ਮੌਨੀਭੂਤਾ ਹੋ ਕੇ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਆਚਮਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਯੋਗਾਸਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣ-ਅਪਾਨ ਦਾ ਨਿਯਮਨ ਤੇ ਸੰਤੁਲਨ, ਉਦਾਨ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਰੋਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਸਮਰਨ ਵਿੱਚ ਏਕਾਗ੍ਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ-ਧਾਰਣਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਦੇਹ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਭੈ ਦਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪਰਮਪ੍ਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਕਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ? ਅਧਿਆਇ ਅਗਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਸੱਤਾ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਧਰਮਜਨਿਤ ਅਪਮਾਨ ਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਦਰਪ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । मौनीभूता यदा सासीत्सती शंकरवल्लभा । चरित्रं किमभूत्तत्र विधे तद्वद चादरात्
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਤੀ ਮੌਨ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਕੀ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
Verse 2
ब्रह्मोवाच । मौनीभूता सती देवी स्मृत्वा स्वपतिमादरात । क्षितावुदीच्यां सहसा निषसाद प्रशांतधीः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਮੌਨ ਹੋ ਗਈ; ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ।
Verse 3
जलमाचम्य विधिवत् संवृता वाससा शुचिः । दृङ्निमील्य पतिं स्मृत्वा योगमार्गं समाविशत्
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲੱਜਾ-ਸਹਿਤ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਸਤੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਲੀਆਂ; ਪਤੀ-ਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
Verse 4
कृत्वासमानावनिलौ प्राणापानौ सितानना । उत्थाप्योदानमथ च यत्नात्सा नाभिचक्रतः
ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ੍ਰ-ਮੁਖੀ ਸਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਾਯੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ; ਅਤੇ ਨਾਭੀ-ਚਕਰ ਤੋਂ ਉਦਾਨ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚੁਕਿਆ।
Verse 5
हृदि स्थाप्योरसि धिया स्थितं कंठाद्भ्रुवोस्सती । अनिंदितानयन्मध्यं शंकरप्राणवल्लभा
ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਪਿਆਰੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਤੀ ਨੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਉੱਥੋਂ ਕੰਠ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰੂਮੱਧ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ।
Verse 6
एवं स्वदेहं सहसा दक्षकोपाज्जिहासती । दग्धे गात्रे वायुशुचिर्धारणं योगमार्गतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਸਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਧਾਰਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਦਗਧ ਹੋ ਗਏ।
Verse 7
ततस्स्वभर्तुश्चरणं चिंतयंती न चापरम् । अपश्यत्सा सती तत्र योगमार्गनिविष्टधीः
ਫਿਰ ਸਤੀ ਨੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਬੁੱਧੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 8
हतकल्मषतद्देहः प्रापतच्च तदग्निना । भस्मसादभवत्सद्यो मुनिश्रेष्ठ तदिच्छया
ਉਸ ਦੇਹ ਦੇ ਕਲਮਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ; ਉਹ ਉਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 9
तत्पश्यतां च खे भूमौ वादोऽभूत्सुमहांस्तदा । हाहेति सोद्भुतश्चित्रस्सुरादीनां भयावहः
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੋਲਾਹਲ ਉੱਠਿਆ। “ਹਾ! ਹਾ!” ਦੀ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਜੀਬ ਧੁਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਭਯਾਨਕ ਸੀ।
Verse 10
हं प्रिया परा शंभोर्देवी दैवतमस्य हि । अहादसून् सती केन सुदुष्टेन प्रकोपिता
“ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇਵੀ ਹਾਂ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ। ਕਿਸ ਮਹਾਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ?”
Verse 11
अहो त्वनात्म्यं सुमहदस्य दक्षस्य पश्यत । चराचरं प्रजा यस्य यत्पुत्रस्य प्रजापतेः
ਹਾਏ! ਦਕਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਅਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਘਾਟ ਵੇਖੋ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਐਸੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 12
अहोद्य द्विमनाऽभूत्सा सती देवी मनस्विनी । वृषध्वजप्रियाऽभीक्ष्णं मानयोग्या सतां सदा
ਹਾਏ! ਉਸ ਦਿਨ ਮਨਸਵਿਨੀ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਦਾ ਮਨ ਦੋਧਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਸੱਜਣਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਮਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।
Verse 13
सोयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मधृक् स प्रजापतिः । महतीमपकीर्तिं हि प्राप्स्यति त्वखिले भवे
ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਅਪਕੀਰਤੀ ਪਾਏਗਾ।
Verse 14
यत्स्वांगजां सुतां शंभुद्विट् न्यषे धत्समुद्यताम् । महानरकभोगी स मृतये नोऽपराधतः
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜੰਮੀ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਧੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੰਭੂ-ਦ್ವੇਸ਼ੀ ਮਹਾਨਰਕ ਦੀਆਂ ਘੋਰ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗੇਗਾ—ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 15
वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वाऽसुत्यागमद्भुतम् । द्रुतं तत्पार्षदाः क्रोधादुदतिष्ठन्नुदायुधाः
ਸਤੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ; ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਆਤਮ-ਤਿਆਗ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 16
द्वारि स्थिता गणास्सर्वे रसायुतमिता रुषा । शंकरस्य प्रभोस्ते वाऽकुध्यन्नतिमहाबलाः
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਅਤਿ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਸੇਵਕ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 17
हाहाकारमकुर्वंस्ते धिक्धिक् न इति वादिनः । उच्चैस्सर्वेऽसकृद्वीरःश्शंकरस्य गणाधिपाः
ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਉਹ ਵੀਰ ਸਰਦਾਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ‘ਹਾ ਹਾ’ ਕਰਕੇ ਚੀਖਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਖਣ ਲੱਗੇ—“ਧਿਕ ਧਿਕ! ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ!”
Verse 18
हाहाकारेण महता व्याप्त मासीद्दिगन्तरम् । सर्वे प्रापन् भयं देवा मुनयोन्येपि ते स्थिताः
ਉਸ ਮਹਾਨ ‘ਹਾ ਹਾ’ ਦੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਮੁਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਗਏ।
Verse 19
गणास्संमंत्र्य ते सर्वेऽभूवन् क्रुद्धा उदायुधाः । कुर्वन्तः प्रलयं वाद्यशस्त्रैर्व्याप्तं दिगंतरम्
ਸਾਰੇ ਗਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਜੰਗੀ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਭਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 20
शस्त्रैरघ्नन्निजांगानि केचित्तत्र शुचाकुलाः । शिरोमुखानि देवर्षे सुतीक्ष्णैः प्राणनाशिभिः
ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਉੱਥੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਿੱਖੇ, ਪ੍ਰਾਣਘਾਤਕ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 21
इत्थं ते विलयं प्राप्ता दाक्षायण्या समं तदा । गणायुते द्वे च तदा तदद्भुतमिवाभवत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ (ਸਤੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਅਯੁਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਦਭੁਤ (ਭਿਆਨਕ) ਲੱਗਿਆ।
Verse 22
गणा नाशाऽवशिष्टा ये शंकरस्य महात्मनः । दक्षं तं क्रोधितं हन्तुं मुदा तिष्ठन्नुदायुधाः
ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਜੋ ਗਣ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚ ਰਹੇ, ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਸਨ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਤਪਰ।
Verse 23
तेषामापततां वेगं निशम्य भगवान् भृगुः । यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहोन्मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਪਟਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਯਜ्ञ-ਘਾਤਕਾਂ ਦੇ ਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਜੁਸ਼ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ।
Verse 24
हूयमाने च भृगुणा समुत्पेतुर्महासुराः । ऋभवो नाम प्रबलवीरास्तत्र सहस्रशः
ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਮਹਾ-ਅਸੁਰ ਉੱਭਰ ਆਏ—‘ਭਵ’ ਨਾਮ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਵੀਰ, ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।
Verse 25
तैरलातायुधैस्तत्र प्रमथानां मुनीश्वर । अभूद्युद्धं सुविकटं शृण्वतां रोमहर्षणम्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੇ ਜਲਦੇ ਅੱਗੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 26
ऋभुभिस्तैर्महावीरैर्हन्यमानास्समन्ततः । अयत्नयानाः प्रमथा उशद्भिर्ब्रह्मतेजसा
ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਵੀਰ ਭੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਮਥ-ਗਣ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੁਖਾਲੀ ਹਾਲਤ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਮਾਨ ਜ੍ਵਲੰਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੜੇ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
Verse 27
एवं शिवगणास्ते वै हता विद्राविता द्रुतम् । शिवेच्छया महाशक्त्या तदद्भुतमिवाऽभवत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਗਣ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਛਿੱਤਰ-ਬਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਘਟਨਾ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਜਿਹੀ ਲੱਗੀ।
Verse 28
तद्दृष्ट्वा ऋषयो देवाश्शक्राद्यास्समरुद्गणाः । विश्वेश्विनौ लोकपालास्तूष्णीं भूतास्तदाऽभवन्
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵ—ਇੰਦਰ ਆਦਿ—ਮਰੁਤ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।
Verse 29
केचिद्विष्णुं प्रभुं तत्र प्रार्थयन्तस्समन्ततः । उद्विग्ना मन्त्रयंतश्च विप्राभावं मुहुर्मुहुः
ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਬਾਰੰਬਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਬਾਰੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 30
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सत्युपाख्याने सतीदेहत्यागोपद्रववर्णनं नाम त्रिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸਤਿਆਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ‘ਸਤੀ ਦੇ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਠੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 31
एवंभूतस्तदा यज्ञो विघ्नो जातो दुरात्मनः । ब्रह्मबंधोश्च दक्षस्य शंकरद्रोहिणो मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਅਵਿਵਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਦ੍ਰੋਹੀ, ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ‘ਬ੍ਰਹਮਬੰਧੂ’ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਉੱਠੀ।
Frequently Asked Questions
Satī’s yogic withdrawal from the body (dehatyāga), culminating in the body being consumed and reduced to ash, followed by a widespread cosmic outcry among devas and other beings.
They present Satī’s death not as ordinary demise but as deliberate yogic mastery: regulated vital currents and focused dhāraṇā enable a sovereign exit from embodiment, reinforcing yoga as a mode of spiritual authority.
The chapter highlights Satī as Śiva’s prāṇavallabhā (life-beloved) and emphasizes the supremacy of Śiva-bhakti; it also foregrounds the moral gravity of insulting Śiva, shown by the devas’ fear and astonishment.