प्रयागे महत्समाजः — शिवदर्शनं दक्षागमनं च (The Great Assembly at Prayāga: Śiva’s Appearance and Dakṣa’s Arrival)
ਅਧਿਆਇ 26 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਯੱਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਨਕਾਦਿ ਸਿੱਧ, ਮਹਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਬ੍ਰਹਮਦਰਸ਼ੀ ਗਿਆਨੀ—ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਆਗਮ ‘ਮੂਰਤਿਮਾਨ’ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਨਵਯ ਦਰਸਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਦੀ ਚਰਚਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ—ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸਭਾ ਦਾ ਮਰਤਬਾ-ਕ੍ਰਮ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਦੇਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਯੱਗ-ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇਜਸਵੀ ਦਕਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰ-ਰਿਸ਼ੀ ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਯੱਗ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਅਨਿਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨ-ਗਰਵ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਬੀਜ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । पुराभवच्च सर्वेषामध्वरो विधिना महान् । प्रयागे समवेतानां मुनीनां च महा त्मनाम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਧਵਰ (ਯੱਗ) ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 2
तत्र सिद्धास्समायातास्सनकाद्यास्सुरर्षयः । सप्रजापतयो देवा ज्ञानिनो ब्रह्मदर्शिनः
ਉੱਥੇ ਸਿੱਧਗਣ ਆਏ; ਸਨਕ ਆਦਿ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ—ਗਿਆਨੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਦਰਸ਼ੀ—ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।
Verse 3
अहं समागतस्तत्र परिवारसमन्वितः । निगमैरागमैर्युक्तो मूर्तिमद्भिर्महाप्रभैः
ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਪਰਿਚਾਰਕਾਂ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭ, ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਗਮ ਤੇ ਆਗਮ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 4
समाजोभूद्विचित्रो हि तेषामुत्सवसंयुः । ज्ञानवादोऽभवत्तत्र नानाशास्त्रस मुद्भवः
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਹ ਸਭਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਉਤਸਵ-ਸਭਾ ਬਣ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਉਸੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ।
Verse 5
तस्मिन्नवसरे रुद्रस्सभवानीगणः प्रभुः । त्रिलोकहितकृत्स्वामी तत्रागात्सूक्तिकृन्मुने
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਬਚਨ ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਆਏ।
Verse 6
दृष्ट्वा शिवं सुरास्सर्वे सिद्धाश्च मुनयस्तथा । अनमंस्तं प्रभुं भक्त्या तुष्टुवुश्च तथा ह्यहम्
ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਮੈਂ ਵੀ ਓਹੀ ਕੀਤਾ।
Verse 7
तस्थुश्शिवाज्ञया सर्वे यथास्थानं मुदान्विताः । प्रभुदर्शनसंतुष्टाः वर्णयन्तो निजं विधिम्
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਯਥਾਵਤ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 8
तस्मिन्नवसरे दक्षः प्रजापतिपतिः प्रभुः । आगमत्तत्र सुप्रीतस्सुवर्चस्वी यदृच्छया
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਕਸ਼ ਯਦ੍ਰਿਚ্ছਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਅਤੇ ਉਜਲੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੀ।
Verse 9
मां प्रणम्य स दक्षो हि न्युष्टस्तत्र मदाज्ञया । ब्रह्माण्डाधिपतिर्मान्यो मानी तत्त्वबहिर्मुखः
ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦਕਸ਼ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਮਾਣਯੋਗ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤੱਤਵ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸੀ।
Verse 10
स्तुतिभिः प्रणिपातैश्च दक्षस्सर्वैस्सुरर्षिभिः । पूजितो वरतेजस्वी करौ बध्वा विनम्रकैः
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮਾਂ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਵਰਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ।
Verse 11
नानाविहारकृन्नाथस्स्वतंत्र परमोतिकृत् । नानामत्तं तदा दक्षं स्वासनस्थो महेश्वरः
ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਲੀਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੂਰਨ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪਰਮੋੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਹੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ।
Verse 12
दृष्टाऽनतं हरं तत्र स मे पुत्रोऽप्रसन्नधीः । अकुपत्सहसा रुद्रे तदा दक्षः प्रजापतिः
ਉੱਥੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ—ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਅਚਾਨਕ ਰੁਦ੍ਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 13
क्रूरदृष्ट्या महागर्वो दृष्ट्वा रुद्रं महाप्रभुम् । सर्वान्संश्रावयन्नुच्चैरवोचज्ज्ञानवर्जितः
ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀ ਕਠੋਰ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ-ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।
Verse 14
एते हि सर्वे च सुरासुरा भृशं नमंति मां विप्रवरास्तथर्षयः । कथं ह्यसौ दुर्जनवन्महामनास्त्वभूत्तु यः प्रेतपिशाचसंवृतः
ਇਹ ਸਭ—ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ—ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਮਨਸ ਕਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਜਨ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ-ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
Verse 15
श्मशानवासी निरपत्रपो ह्ययं कथं प्रणामं न करोति मेऽधुना । लुप्तक्रियो भूतपिशाचसेवितो मत्तोऽविधो नीतिविदूषकस्सदा
‘ਇਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਵਾਸੀ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਸ਼ਰਮ ਹੈ—ਹੁਣ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਰਮ-ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲੁਪਤ ਹਨ, ਇਹ ਭੂਤ-ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਹੈ; ਮੱਤੇ ਵਾਂਗ ਬੇਕਾਬੂ, ਸਦਾ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ।’
Verse 16
पाखंडिनो दुर्जनपाप शीला दृष्ट्वा द्विजं प्रोद्धतनिंदकाश्च । वध्वां सदासक्तरतिप्रवीणस्तस्मादमुं शप्तुमहं प्रवृत्तः
ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਪਾਖੰਡੀ, ਦੁਸ਼ਟ, ਪਾਪ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਨਿੰਦਕ, ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਗਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
Verse 17
ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा स महाखलस्तदा रुषान्वितो रुद्रमिदं ह्यवोचत् । शृण्वंत्वमी विप्रवरास्तथा सुरा वध्यं हि मे चार्हथ कर्तुमेतम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਦੁਸ਼ਟ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: ‘ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਦੇਵ ਸੁਣਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਵਧ-ਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧ ਕਰ ਦਿਓ।’
Verse 18
दक्ष उवाच । रुद्रो ह्ययं यज्ञबहिष्कृतो मे वर्णेष्वतीतोथ विवर्णरूपः । देवैर्न भागं लभतां सहैव श्मशानवासी कुलजन्म हीनः
ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਮੈਂ ਯੱਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਣ-ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਵਾਇਤੀ ਮਰਤਬੇ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਾ ਮਿਲੇ; ਇਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਵਾਸੀ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀਨ ਹੈ।
Verse 19
ब्रह्मोवाच । इति दक्षोक्तमाकर्ण्य भृग्वाद्या बहवो जनाः । अगर्हयन् दुष्टसत्त्वं रुद्रं मत्त्वामरैस्समम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦਕਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਦਿ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 20
नन्दी निशम्य तद्वाक्यं लालाक्षोतिरुषान्वितः । अब्रवीत्त्वरितं दक्षं शापं दातुमना गणः
ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨੰਦੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਗਣ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਿਆ।
Verse 21
नन्दीश्वर उवाच । रेरे शठ महा मूढ दक्ष दुष्टमते त्वया । यज्ञबाह्यो हि मे स्वामी महेशो हि कृतः कथम्
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ—“ਧਿਕ ਧਿਕ, ਹੇ ਛਲੀਆ ਮਹਾ-ਮੂਰਖ ਦੱਖ! ਦੁਸ਼ਟ ਮਤ ਵਾਲਿਆ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਵਾਮੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਯੱਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ?”
Verse 22
यस्य स्मरणमात्रेण भवंति सफला मखाः । तीर्थानि च पवित्राणि सोयं शप्तो हरः कथम्
ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਯੱਗ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 23
वृथा ते ब्रह्मचापल्याच्छप्तोयं दक्ष दुर्मते । वृथोपहसितश्चैवादुष्टो रुद्रो महा प्रभुः
ਹੇ ਦਕਸ਼, ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ! ਤੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਚੰਚਲ ਘਮੰਡ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ; ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਕਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ।
Verse 24
येनेदं पाल्यते विश्वं सृष्टमंते विनाशितम् । शप्तोयं स कथं रुद्रो महेशो ब्राह्मणाधम
ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਧਮ!
Verse 25
एवं निर्भत्सितस्तेन नन्दिना हि प्रजापतिः । नन्दिनं च शशापाथ दक्षो रोषसमन्वितः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਦੀ ਵੱਲੋਂ ਡਾਂਟਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 26
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयखण्डे सत्युपाख्याने शिवेन दक्षविरोधो नाम षड्विंशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਖੰਡ, ਸਤੀ-ਉਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਕਥਿਤ ‘ਦਕਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਵਿਰੋਧ’ ਨਾਮਕ ਛੱਬੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 27
पाखंडवादनिरताः शिष्टाचारबहिष्कृताः । मदिरापाननिरता जटा भस्मास्थिधारिणः
ਉਹ ਪਾਖੰਡ-ਵਾਦ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੇ ਆਦੀ, ਜਟਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਭਸਮ ਤੇ ਅਸਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
Verse 28
ब्रह्मोवाच । इति शप्तास्तथा तेन दक्षेण शिवकिंकराः । तच्छ्रुत्वातिरुषाविष्टोभवन्नंदी शिवप्रियः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਨੰਦੀ ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
Verse 29
प्रत्युवाच द्रुतं पक्षं गर्वितं तं महाखलम् । शिलादतनयो नंदी तेजस्वी शिववल्लभः
ਤਦ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਨੰਦੀ ਉਸ ਅਹੰਕਾਰੀ ਮਹਾ-ਦੁਸ਼ਟ ਪੱਖਪਾਤੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਦੇ ਬੈਠਾ।
Verse 30
नन्दीश्वर उवाच । रे दक्ष शठ दुर्बुद्धे वृथैव शिवकिंकराः । शप्तास्ते ब्रह्मचापल्याच्छिवतत्त्वमजानता
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਦਕਸ਼, ਠੱਗ, ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆ! ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੀ ਚਪਲਤਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
Verse 31
भृग्वाद्यैर्दुष्टचित्तैश्च मूढैस्स उपहासितः । महा प्रभुर्महेशानो ब्राह्मणत्वादहंमते
ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕੀਤਾ; ‘ਇਹ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ’ ਐਸੀ ਅਹੰਮਤ ਨਾਲ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ।
Verse 32
ये रुद्रविमुखाश्चात्र ब्राह्मणास्त्वादृशाः खलाः । रुद्रतेजःप्रभावत्वात्तेषां शापं ददाम्यहम्
ਇੱਥੇ ਜੋ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਖਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ ਹਨ, ਰੁਦ੍ਰ-ਤੇਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 33
वेदवादरता यूयं वेदतत्त्वबहिर्मुखाः । भवंतु सततं विप्रा नान्यदस्तीति वादिनः
ਤੁਸੀਂ ਵੇਦ-ਵਾਦ ਵਿਚ ਹੀ ਰਤੇ ਹੋ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬੇਮੁਖ ਹੋ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ‘ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ’ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਾਦੀ ਹੀ ਬਣੇ ਰਹੋ।
Verse 34
कामात्मानर्स्स्वर्गपराः क्रोधलोभमदान्विताः । भवंतु सततं विप्रा भिक्षुका निरपत्रपाः
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼, ਸਵਰਗ-ਪਰਾਇਣ, ਕ੍ਰੋਧ-ਲੋਭ-ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਉਹ ਸਦਾ ਬੇਸ਼ਰਮ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣੇ ਰਹਿਣ।
Verse 35
वेदमार्गं पुरस्कृत्य ब्राह्मणाश्शूद्रयाजिनः । दरिद्रा वै भविष्यंति प्रतिग्रहरता स्सदा
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਦਾਨ ਲੈਣ) ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 36
असत्प्रतिग्रहाश्चैव सर्वे निरयगामिनः । भविष्यंति सदा दक्ष केचिद्वै ब्रह्मराक्षसाः
ਅਸੱਤ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਅਧਰਮ ਦਾਨ ਲੈਣਾ) ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਨਰਕਗਾਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੇ ਦਕਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 37
यश्शिवं सुरसामान्यमुद्दिश्य परमेश्वरम् । द्रुह्यत्यजो दुष्टमतिस्तत्त्वतो विमुखो भवेत्
ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਣ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ-ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਅਜ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਤੱਤ-ਸੱਚ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 38
कूटधर्मेषु गेहेषु सदा ग्राम्यसुखेच्छया । कर्मतंत्रं वितनुता वेदवादं च शाश्वतम्
ਕੁਟਿਲ ਤੇ ਪਖੰਡੀ ਧਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਭੋਗ-ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਾਦ ਨੂੰ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਸਦੀਵੀ ਅੰਤ ਮੰਨ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 39
विनष्टानंदकमुखो विस्मृतात्मगतिः पशुः । भ्रष्टकर्मानयसदा दक्षो बस्तमुखोऽचिरात्
ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗਤੀ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ-ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਦਕਸ਼ ਸਦਾ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਿਆ; ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੱਕਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 40
शप्तास्ते कोपिना तत्र नंदिना ब्राह्मणा यदा । हाहाकारो महानासीच्छप्तो दक्षेण चेश्वरः
ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਨੰਦੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਉਲਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।
Verse 41
तदाकर्ण्यामहत्यंतमनिंदंतं मुहुर्मुहुः । भृग्वादीनपि विप्रांश्च वेदसृट् शिव तत्त्ववित्
ਉਹ ਭਾਰੀ ਨਿੰਦਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵੇਦ-ਜਨਮ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਧਿਕਕਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੜੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਡਾਂਟਿਆ।
Verse 42
ईश्वरोपि वचः श्रुत्वा नंदिनः प्रहसन्निव । उवाच मधुरं वाक्यं बोधयंस्तं सदाशिवः
ਨੰਦੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 43
सदाशिव उवाच । शृणु नंदिन् महाप्राज्ञ न कर्तुं क्रोधमर्हसि । वृथा शप्तो ब्रह्मकुलो मत्वा शप्तं च मां भ्रमात्
ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਨੰਦੀ, ਸੁਣ; ਤੈਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਭਰਮ ਵਿੱਚ ‘ਅਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ’ ਸਮਝ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 44
वेदो मंत्राक्षरमयस्साक्षात्सूक्तमयो भृशम् । सूक्ते प्रतिष्ठितो ह्यात्मा सर्वेषामपि देहिनाम्
ਵੇਦ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੰਤ੍ਰ-ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਕਤ-ਮਯ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।
Verse 45
तस्मादात्मविदो नित्यं त्वं मा शप रुषान्वितः । शप्या न वेदाः केनापि दुर्द्धियापि कदाचन
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਆਤਮ-ਵਿਦ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾ ਦੇ। ਵੇਦ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ—ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਵੀ—ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ।
Verse 46
अहं शप्तो न चेदानीं तत्त्वतो बोद्धुमर्हसि । शान्तो भव महाधीमन्सनकादिविबोधकः
ਜੇ ਮੈਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੱਤ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਧੀਮਾਨ, ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾ।
Verse 47
यज्ञोहं यज्ञकर्माहं यज्ञांगानि च सर्वशः । यतात्मा यज्ञनिरतो यज्ञबाह्योहमेव वै
ਮੈਂ ਹੀ ਯਜ्ञ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਯਜ्ञ-ਕਰਮ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗ-ਉਪਾਂਗ ਵੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੰਯਮੀ ਹਾਂ, ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਾਂ—ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
Verse 48
कोयं कस्त्वमिमे के हि सर्वोहमपि तत्त्वतः । इति बुद्ध्या हि विमृश वृथा शप्तास्त्वया द्विजाः
ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸੋਚ—“ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ? ਤੱਤ ਤੋਂ ਤਾਂ ਸਭ ਇਕੋ ਆਤਮਾ ਹੈ।” ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਤੂੰ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 49
तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य प्रपंचरचनो भव । बुधस्स्वस्थो महाबुद्धे नन्दिन् क्रोधादिवर्जितः
ਤੱਤ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਪੰਚ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਨਾ ਬਣ। ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਨੰਦਿਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਬੁੱਧ ਬਣ।
Verse 50
ब्रह्मोवाच । एवं प्रबोधितस्तेन शम्भुना नन्दिकेश्वरः । विवेकपरमो भूत्वा शांतोऽभूत्क्रोधवर्जितः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੰਭੂ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਧ ਪਾ ਕੇ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਵਿਵੇਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ; ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 51
शिवोपि तं प्रबोध्याशु स्वगणं प्राणवल्लभम् । सगणस्स ययौ तस्मात्स्वस्थानं प्रमुदान्वितः
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੇ ਪਿਆਰੇ ਉਸ ਗਣ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਗਣ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 52
दक्षोपि स रुषाविष्टस्तैर्द्धिजैः परिवारितः । स्वस्थानं च ययौ चित्ते शिवद्रो हपरायणः
ਦਕਸ਼ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਦਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
Verse 53
रुद्रं तदानीं परिशप्यमानं संस्मृत्य दक्षः परया रुषान्वितः । श्रद्धां विहायैव स मूढबुद्धिर्निंदापरोभूच्छिवपूजकानाम्
ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕੀਤੀ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦਕਸ਼ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਸ਼ਰਧਾ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਮੂੜ੍ਹ-ਬੁੱਧੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 54
इत्युक्तो दक्षदुर्बुद्धिश्शंभुना परमात्मना । परां दुर्धिषणां तस्य शृणु तात वदाम्यहम्
ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਇਉਂ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਦਕਸ਼ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—“ਹੇ ਤਾਤ, ਸੁਣ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਅਤਿ ਹਠੀ ਅਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।”
Frequently Asked Questions
A grand sacrificial assembly at Prayāga is described, culminating in Śiva’s arrival and the formal reception of Dakṣa—an opening movement that anticipates the Dakṣa-yajña conflict cycle.
By portraying Veda (nigama) and Shaiva revelation (āgama) as authoritative and even personified presences, the chapter frames Shaiva theology as continuous with—yet interpretively guiding—Vedic ritual culture.
Śiva is highlighted as prabhu (sovereign lord) and trilokahita-kṛt (benefactor of the three worlds), whose darśana and command stabilize the assembly; Dakṣa is highlighted as prajāpati-pati (chief among progenitors) whose status becomes ritually visible through public honors.