घनागमवर्णनम् / Description of the Monsoon’s Onset (Satī’s Address to Śiva)
ਅਧਿਆਇ 22 ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪਰਵેશ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਲਦਾਗਮ/ਘਨਾਗਮ—ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ—ਇੱਥੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਤੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਭਰੇ ਸੰਬੋਧਨਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਬੱਦਲ-ਝੁੰਡ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ, ਗੱਜਣਾ, ਬਿਜਲੀ, ਸੂਰਜ-ਚੰਦ ਦਾ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਦਿਨ ਦਾ ਵੀ ਰਾਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਣਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਢੱਕ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਚਾਲ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖ਼ਤ ਨੱਚਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਡਰ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਰੰਗਭੂਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਛੋੜੇ (ਵਿਰਹ) ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਸਤੀਖੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਵਰਣਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਤਣਾਅਾਂ ਲਈ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਾਲ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । कदाचिदथ दक्षस्य तनया जलदागमे । कैलासक्ष्माभृतः प्राह प्रस्थस्थं वृषभध्वजम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੇ, ਧਰਤੀ-ਧਾਰਕ ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਸਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 2
सत्युवाच । देव देव महादेव शंभो मत्प्राणवल्लभ । शृणु मे वचनं नाथ श्रुत्वा तत्कुरु मानद
ਸਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਭੋ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ! ਹੇ ਨਾਥ, ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ; ਸੁਣ ਕੇ ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਾਨਦ।
Verse 3
घनागमोयं संप्राप्तः कालः परमदुस्सहः । अनेकवर्णमेघौघास्संगीतांबरदिक्चयाः
ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਇਹ ਆਗਮਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਭਰ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਛਾ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਗਰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Verse 4
विवांति वाता हृदयं हारयंतीत वेगिनः । कदंबरजसा धौताः पाथोबिन्दुविकर्षणाः
ਅਤਿ ਵੇਗ ਨਾਲ ਹਵਾਵਾਂ ਵੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਹੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੇਣੂ ਨਾਲ ਧੁਲੀਆਂ ਉਹ ਹਵਾਵਾਂ ਰਾਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਖਿਲਾਰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ—ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਂਗ।
Verse 5
मेघानां गर्जितैरुच्चैर्धारासारं विमुंचताम् । विद्युत्पताकिनां तीव्रः क्षुब्धं स्यात्कस्य नो मनः
ਬੱਦਲ ਉੱਚੀ ਗੱਜਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੂਸਲਾਧਾਰ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾਉਣ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੀ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕੇ—ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਾ ਕੰਬੇ, ਨਾ ਵਿਹਲ ਹੋਵੇ?
Verse 6
न सूर्यो दृश्यते नापि मेघच्छन्नो निशापतिः । दिवापि रात्रिवद्भाति विरहि व्यसनाकरः
ਨਾ ਸੂਰਜ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਨਿਸ਼ਾਪਤੀ ਚੰਦ; ਦਿਨ ਵੀ ਰਾਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਲਈ ਸੋਗ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
मेघानैकत्र तिष्ठंतो ध्वनन्त पवनेरिताः । पतंत इव लोकानां दृश्यंते मूर्ध्नि शंकर
ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਬੱਦਲ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਧੱਕੇ ਜਾ ਕੇ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਐਸੇ ਦਿੱਸੇ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਣਗੇ।
Verse 8
वाताहता महावृक्षा नर्तंत इव चांबरे । दृश्यंते हर भीरूणां त्रासदाः कामुकेप्सिता
ਹਵਾ ਨਾਲ ਝਟਕੇ ਖਾਧੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਨੱਚਦੇ ਦਿੱਸੇ; ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਡਰਪੋਕ ਦਿਲਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਾਤੁਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੇ ਹੋਣ।
Verse 9
स्निग्धनीलांजनस्याशु सदिवौघस्य पृष्ठतः । बलाकराजी वात्युच्चैर्यमुनापृष्ठफेनवत्
ਚਿਕਣੇ ਨੀਲਾਂਜਨ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਉਡਾਈ ਗਈ ਬਗਲਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਦਿੱਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਝੱਗ।
Verse 10
क्षपाक्षयेषवलयं दृश्यते कालिकागता । अंबुधाविव संदीप्तपावको वडवामुखः
ਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਵੇਲੇ ਕਾਲਿਕਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਿਸੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਲ ਅੰਦਰ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਵੀ ਵਡਵਾਮੁਖ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੀਖੀ, ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਜਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਦਹਕ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 11
प्रारोहंतीह सस्यानि मंदिरं प्राङ्गणेष्वपि । किमन्यत्र विरूपाक्ष सस्यौद्भूतिं वदाम्यहम्
ਇੱਥੇ ਫਸਲਾਂ ਅੰਕੁਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ—ਘਰਾਂ ਦੇ ਆੰਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ, ਹੇ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼? ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤਿ ਤੇ ਫਲਣ-ਫੂਲਣ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
Verse 12
श्यामलै राजतैरक्तैर्विशदोयं हिमाचलः । मंदराश्रयमेघौघः पत्रैर्दुग्धांबुधिर्यथा
ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਸ਼ਿਆਮ, ਰਜਤ-ਧਵਲ ਅਤੇ ਰਕਤਿਮ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਪਤ ਹੈ। ਮੰਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਫੇਨਿਲ ਖੀਰਸਾਗਰ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
Verse 13
असमश्रीश्च कुटिलं भेजे यस्याथ किंशुकान् । उच्चावचान् कलौ लक्ष्मीर्गन्ता संत्यज्य सज्जनान्
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਚੰਚਲ ਹੈ; ਉਹ ਕੂਟਿਲ ਤੇ ਅਯੋਗ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਪਰਖ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਸਭ ਕੋਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 14
मंदारस्तन पीलूनां शब्देन हृषिता मुहुः । केकायंते प्रतिवने सततं पृष्ठसूचकम्
ਮੰਦਾਰ-ਸਤਨ ਅਤੇ ਪੀਲੂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਲਗਾਤਾਰ ਕੇਕਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ—ਜਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋਵੇ।
Verse 15
मेघोत्सुकानां मधुरश्चातकानां मनोहरः । धारासारशरैस्तापं पेतुः प्रतिपथोद्गतम्
ਬੱਦਲਾਂ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਚਾਤਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰਖਾ ਮਨਮੋਹਕ ਲੱਗੀ। ਧਾਰਾਂ ਦੀ ਤੀਰ-ਵਰਖਾ ਵਰਗੀ ਬੂੰਦਾਬਾਂਦੀ ਨੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਪੀ ਲਿਆ।
Verse 16
मेघानां पश्य मद्देहे दुर्नयं करकोत्करैः । ये छादयंत्यनुगते मयूरांश्चातकांस्तथा
ਵੇਖੋ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮੰਦੀ ਚਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ—ਉਹ ਓਲਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਤਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫੈਲ ਕੇ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਐਸੀ ਅਮੰਗਲ ਗਤੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
Verse 17
शिखसारंगयोर्दृष्ट्वा मित्रादपि पराभवम् । हर्षं गच्छंति गिरिशं विदूरमपि मानसम्
ਸ਼ਿਖ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗ ਵੱਲੋਂ ਮਿੱਤਰ-ਸਮ ਸਹਾਇਕ ਵੀ ਹਾਰ ਗਿਆ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 18
एतस्मिन्विषमे काले नीलं काकाश्चकोरकाः । कुर्वंति त्वां विना गेहान् कथं शांतिमवाप्स्यसि
ਇਸ ਵਿਸ਼ਮ ਤੇ ਕਠਿਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਾਂ ਅਤੇ ਚਕੋਰ ਪੰਛੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ—ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ—ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵੇਂਗਾ?
Verse 19
महतीवाद्य नो भीतिर्मा मेघोत्था पिनाकधृक् । यतस्व यस्माद्वासाय माचिरं वचनान्मम
ਵੱਡੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਤੋਂ ਡਰ ਨਾ, ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਉਠੀ ਗੱਜਣ ਤੋਂ ਵੀ ਭੈ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ। ਇਸ ਲਈ ਵਾਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।
Verse 20
कैलासे वा हिमाद्रौ वा महाकाश्यामथ क्षितौ । तत्रोपयोग्यं संवासं कुरु त्वं वृषभध्वज
ਕੈਲਾਸ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਮਹਾਕਾਸ਼ੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਯੋਗ ਵਾਸ ਬਣਾਕੇ ਵੱਸ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ!
Verse 21
ब्रह्मोवाच । एवमुक्तस्तया शंभुर्दाक्षायण्या तथाऽसकृत । संजहास च शीर्षस्थचन्द्ररश्मिस्मितालयम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦਾਕਸ਼ਾਇਣੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਪਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸ਼ੀਤਲ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਕੋਮਲ ਹਾਸੀ ਦਾ ਆਲਯ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 22
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे शिवाशिवविहारवर्णनं नाम द्वाविंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸਤੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 23
ईश्वरः उवाच । यत्र प्रीत्यै मया कार्यो वासस्तव मनोहरे । मेघास्तत्र न गंतारः कदाचिदपि मत्प्रिये
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਮਨੋਹਰੀ! ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉੱਥੇ ਬੱਦਲ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ।
Verse 24
मेघा नितंबपर्यंतं संचरंति महीभृतः । सदा प्रालेयसानोस्तु वर्षास्वपि मनोहरे
ਬੱਦਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਿਤੰਬ ਤੱਕ, ਅਰਥਾਤ ਹੇਠਲੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਮਨੋਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 25
कैलासस्य तथा देवि पादगाः प्रायशो घनाः । संचरंति न गच्छंति तत ऊर्द्ध्वं कदाचन
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਘਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਨ; ਉਹ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।
Verse 26
सुमेरोर्वा गिरेरूर्द्ध्वं न गच्छंति बलाहकाः । जम्बूमूलं समासाद्य पुष्करावर्तकादयः
ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਸੁਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮੂਲ-ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਆਵਰਤਕ ਆਦਿ ਉੱਥੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 27
इत्युक्तेषु गिरीन्द्रेषु यस्योपरि भवेद्धि ते । मनोरुचिर्निवासाय तमाचक्ष्व द्रुतं हि मे
ਇਹ ਪਹਾੜ-ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਸਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਮਦਾ ਹੈ?
Verse 28
स्वेच्छाविहारैस्तव कौतुकानि सुवर्णपक्षानिलवृन्दवृन्दैः । शब्दोत्तरंगैर्मधुरस्वनैस्तैर्मुदोपगेयानि गिरौ हिमोत्थे
ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਸੁਇੱਛਾ-ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕੌਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ-ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 29
सिद्धाङ्गनास्ते रचितासना भुवमिच्छंति चैवोपहृतं सकौतुकम् । स्वेच्छाविहारे मणिकुट्टिमे गिरौ कुर्वन्ति चेष्यंति फलादिदानकैः
ਉਹ ਸਿੱਧ ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਆਸਨ ਸਜਾ ਕੇ, ਕੌਤਕ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੀ ਧਰਤੀ-ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਪੱਥਰੀਲੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੁਇੱਛਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਉਹ ਕਰਮ-ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਲ ਆਦਿ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 30
फणीन्द्रकन्या गिरिकन्यकाश्च या नागकन्याश्च तुरंगमुख्याः । सर्वास्तु तास्ते सततं सहायतां समाचरिष्यंत्यनुमोदविभ्रमैः
ਫਣੀੰਦਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਗਿਰਿਕਨਿਆਵਾਂ, ਨਾਗ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇਜ਼ ਅਸ਼ਵ—ਇਹ ਸਭ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਗੇ; ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਮੰਨ ਕੇ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਤਤਪਰ ਰਹਿਣਗੇ।
Verse 31
रूपं तदेवमतुलं वदनं सुचारु दृष्ट्वांगना निजवपुर्निजकांतिसह्यम् । हेला निजे वपुषि रूपगणेषु नित्यं कर्तार इत्यनिमिषेक्षणचारुरूपाः
ਉਸ ਅਤੁਲ ਰੂਪ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਤੇ ਕਾਂਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਣਬਰਾਬਰ ਸਮਝਿਆ। ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਅਨਿਮੇਸ਼ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਕਰਤਾ ਮੰਨ ਲਿਆ।
Verse 32
या मेनका पर्वतराज जाया रूपैर्गुणैः ख्यातवती त्रिलोके । सा चापि ते तत्र मनोनुमोदं नित्यं करिष्यत्यनुनाथनाद्यैः
ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੇਨਕਾ ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਦਰਭਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸਿਧ ਕਰੇਗੀ।
Verse 33
पुरं हि वर्गैर्गिंरिराजवंद्यैः प्रीतिं विचिन्वद्भिरुदाररूपा । शिक्षा सदा ते खलु शोचितापि कार्याऽन्वहं प्रीतियुता गुणाद्यैः
ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਉੱਚੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਿਰਾਜ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਦਾਰ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਮਾਓ। ਜੇ ਮਨ ਉਦਾਸ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੁਣ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉ।
Verse 34
विचित्रैः कोकिलालापमोदैः कुंजगणावृतम् । सदा वसंतप्रभवं गंतुमिच्छसि किं प्रिये
ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਸਦਾ-ਬਸੰਤਮਈ ਬਾਗ਼ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਕੂੰਜਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਹੈ?
Verse 35
नानाबहुजलापूर्णसरश्शीत समावृतम् । पद्मिनीशतशोयुक्तमचलेन्द्रं हिमालयम्
ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਲਯ ਠੰਢੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 36
सर्वकामप्रदैर्वृक्षैश्शाद्वलैः कल्पसंज्ञकैः । सक्षणं पश्य कुसुमान्यथाश्वकरि गोव्रजे
ਤੁਰੰਤ ਵੇਖੋ—ਇਸ ਗੋਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਐਵੇਂ ਫੁੱਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਲਿਆਏ ਹੋਣ; ਸਰਬਕਾਮਨਾ-ਪ੍ਰਦ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਅਤੇ ‘ਕਲਪ’ ਨਾਮਕ ਹਰੀ ਸ਼ਾਦਵਲ ਘਾਹ ਨਾਲ ਇਹ ਥਾਂ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
Verse 37
प्रशांतश्वापदगणं मुनिभिर्यतिभिर्वृतम् । देवालयं महामाये नानामृगगणैर्युतम्
ਹੇ ਮਹਾਮਾਇਆ, ਉਹ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵਾਲਾ ਸੀ—ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ; ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਯਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ।
Verse 38
स्फटिक स्वर्णवप्राद्यै राजतैश्च विराजितम् । मानसादिसरोरंगैरभितः परिशोभितम्
ਉਹ ਧਾਮ ਸਫਟਿਕ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਤਟਬੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਆਦਿ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਜਲ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਸਜਿਆ ਸੀ।
Verse 39
हिरण्मयै रत्ननालैः पंकजैर्मुकुलैर्वृतम् । शिशुमारैस्तथासंख्यैः कच्छपैर्मकरैः करैः
ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ, ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜਲਚਰ—ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ, ਕੱਛਪ, ਮਕਰ ਅਤੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਗਜਾਂ—ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
Verse 40
निषेवितं मंजुलैश्च तथा नीलोत्पलादिभिः । देवेशि तस्मान्मुक्तैश्च सर्वगंधैश्च कुंकुमैः
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਨੀਲੋਤਪਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਮੋਤੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 41
लसद्गंधजलैः शुभ्रैरापूर्णैः स्वच्छकांतिभिः । शाद्वलैस्तरुणैस्तुंगैस्तीरस्थैरुपशोभितम्
ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ—ਨਿਰਮਲ, ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ; ਅਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਨਵੇਂ, ਉੱਚੇ ਹਰੇ ਸ਼ਾਦਵਲ ਤੇ ਕੋਮਲ ਘਾਹ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ।
Verse 42
नृत्यद्भिरिव शाखोटैर्वर्जयंतं स्वसंभवम् । कामदेवैस्सारसैश्च मत्तचक्रांगशोभितैः
ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਜਿਵੇਂ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੰਮੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਉੱਤੇਜਕ ਸਾਰਸ ਆਦਿ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਤੇ, ਸੁੰਦਰ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 43
मधुराराविभिर्मोदकारिभिर्भ्रमरादिभिः । शब्दायमानं च मुदा कामोद्दीपनकारकम्
ਭੌਰੇ ਆਦਿ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਨੰਦਮਈ ਧੁਨੀਆਂ ਕਾਮ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਹੋਰ ਤੀਬਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 44
वासवस्य कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च । अग्नेः कोणपराजस्य मारुतस्य परस्य च
ਇਹ ਇੰਦਰ, ਕੁਬੇਰ, ਯਮ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਕੋਣਪਰਾਜ, ਮਾਰੁਤ ਤੇ ਪਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
Verse 45
पुरीभिश्शोभिशिखरं मेरोरुच्चैस्सुरालयम् । रंभाशचीमेनकादिरंभोरुगणसेवितम्
ਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿਹਾਜਦੀ ਹੈ; ਅਨੇਕ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਮਹਲ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਰੰਭਾ, ਸ਼ਚੀ, ਮੇਨਕਾ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 46
किं त्वमिच्छसि सर्वेषां पर्वतानां हि भूभृताम् । सारभूते महारम्ये संविहर्तुं महागिरौ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਕੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ—ਸਾਰੇ ਭੂਭ੍ਰਿਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰ-ਸਰੂਪ, ਅਤਿ ਰਮਣੀਯ ਉਸ ਮਹਾਗਿਰਿ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ?
Verse 47
तत्र देवी सखियुता साप्सरोगणमंडिता । नित्यं करिष्यति शची तव योग्यां सहायताम्
ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਸ਼ਚੀ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗੀ।
Verse 48
अथवा मम कैलासे पर्वतेंद्रे सदाश्रये । स्थानमिच्छसि वित्तेशपुरीपरिविराजिते
ਜਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ—ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸਦਾ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਅਤੇ ਧਨਪਤੀ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪੁਰੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਉੱਥੇ ਵਾਸਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?
Verse 49
गंगाजलौघप्रयते पूर्णचन्द्रसमप्रभे । दरीषु सानुषु सदा ब्रह्मकन्याभ्युदीरिते
ਇਹ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦੇ ਉੱਛਲਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਘਾਟੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਕੀਰਤਿਤ ਹੈ।
Verse 50
नानामृगगणैर्युक्ते पद्माकरशतावृते । सर्वैर्गुणैश्च सद्वस्तुसुमेरोरपि सुंदरि
ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਧਾਮ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਮੇਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।
Verse 51
स्थानेष्वेतेषु यत्रापि तवांतःकरणे स्पृहा । तं द्रुतं मे समाचक्ष्व वासकर्तास्मि तत्र ते
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਅੰਤਰ-ਮਨ ਸੱਚੀ ਤਾਂਘ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਓਥੇ ਹੀ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 52
ब्रह्मोवाच । इतीरिते शंकरेण तदा दाक्षायणी शनैः । इदमाह महादेवं लक्षणं स्वप्रकाशनम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਦਾਖ਼ਸਾਯਣੀ ਸਤੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੇ ਸਨ।
Verse 53
सत्युवाच । हिमाद्रावेव वसितुमहमिच्छे त्वया सह । न चिरात्कुरु संवासं तस्मिन्नेव महागिरौ
ਸਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ, ਉਸੇ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਦੇ।
Verse 54
ब्रह्मोवाच । अथ तद्वाक्यमाकर्ण्य हरः परममोहितः । हिमाद्रिशिखरं तुंगं दाक्षायण्या समं ययौ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਪਰਮ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਦਾਖ਼ਸਾਯਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸ਼ਿਖਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 55
सिद्धांगनागणयुतमगम्यं चैव पक्षिभिः । अगमच्छिखरं रम्यं सरसीवनराजितम्
ਉਹ ਸਰੋਵਰਾਂ ਅਤੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ; ਸਿੱਧ ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਚੋਟੀ ਇੰਨੀ ਉੱਚੀ ਸੀ ਕਿ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ।
Verse 56
विचित्ररूपैः कमलैः शिखरं रत्नकर्बुरम् । बालार्कसदृशं शंभुराससाद सतीसखः
ਸਤੀ ਦੇ ਸੰਗੀ ਸ਼ੰਭੂ ਉਸ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ—ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੀ।
Verse 57
स्फटिकाभ्रमये तस्मिन् शादवलद्रुमराजिते । विचित्रपुष्पावलिभिस्सरसोभिश्च संयुते
ਉੱਥੇ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਜਿਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਉਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ—ਹਰੀ ਘਾਹਲੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਵਿਚਿੱਤਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਨਾਲ ਸਨ।
Verse 58
प्रफुल्लतरुशाखाग्रं गुंजद्भ्रमरसेवितम् । पंकेरुहैः प्रफुल्लैश्च नीलोत्पलचयैस्तथा
ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਗੂੰਜਦੇ ਭੌਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਨੀਲ ਉਤਪਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 59
शोभितं चक्रवाकाद्यैः कादंबैर्हंसशंकुभिः । प्रमत्तसारसैः क्रौंचैर्नीलस्कंधैश्च शब्दितैः
ਉਹ ਥਾਂ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਆਦਿ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ, ਕਾਦੰਬ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਮਸਤ ਸਾਰਸਾਂ, ਕ੍ਰੌਂਚਾਂ ਤੇ ਨੀਲਕੰਠ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 60
पुंस्कोकिलानां निनदैर्मधुरैर्गणसेवितैः । तुरंगवदनैस्सिद्धैरप्सरोभिश्च गुह्यकैः
ਉਹ ਥਾਂ ਨਰ-ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਸੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਵੀ ਸਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੇ ਮੁਖ ਘੋੜੇ ਵਰਗੇ ਸਨ।
Verse 61
विद्याधरीभिर्देवीभिः किन्नरीभिर्विहारितम् । पुरंध्रीभिः पार्वतीभिः कन्याभिरभिसंगतम्
ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰੀ ਕੁੜੀਆਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਕੁਲਵਧੂਆਂ, ਪਾਰਵਤੀ-ਸਮਾਨ ਸਖੀਆਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 62
विपंचीतांत्रिकामत्तमृदंगपटहस्वनैः । नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च कौतुकोत्थैश्च शोभितम्
ਉਹ ਵੀਣਾ ਆਦਿ ਤੰਤਰੀ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ ਪਟਹ ਦੇ ਮਸਤ ਗੂੰਜਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਨੱਚਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗ-ਰਲੀਆਂ ਦੇ ਉਤਸਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਮਨਮੋਹਕ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 63
देविकाभिर्दीर्घिकाभिर्गंधिभिस्सुसमावृतम् । प्रफुल्लकुसुमैर्नित्यं सकुंजैरुपशोभितम्
ਉਹ ਥਾਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸਰੋਵਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕੁੰਜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
Verse 64
शैलराजपुराभ्यर्णे शिखरे वृषभध्वजः । सह सत्या चिरं रेमे एवंभूतेषु शोभनम्
ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਉੱਚੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਸਤੀ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
Verse 65
तस्मिन्स्वर्गसमे स्थाने दिव्यमानेन शंकरः । दशवर्षसहस्राणि रेमे सत्या समं मुदा
ਉਸ ਸਵਰਗ-ਸਮਾਨ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਸਤੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 66
स कदाचित्ततस्स्थानादन्यद्याति स्थलं हरः । कदाचिन्मेरुशिखरं देवी देववृतं सदा
ਕਦੇ ਕਦੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਉਸ ਧਾਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸਦਾ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਮੇਰੂ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 67
द्वीपान्नाना तथोद्यानवनानि वसुधातलम् । गत्वागत्वा पुनस्तत्राभ्येत्य रेमे सतीसुखम्
ਅਨੇਕਾਂ ਦੀਪਾਂ, ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਭਟਕ ਕੇ, ਸਤੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰਮਦੀ ਰਹੀ।
Verse 68
न जज्ञे स दिवा रात्रौ न ब्रह्मणि तपस्समम् । सत्यां हि मनसा शंभुः प्रीतिमेव चकार ह
ਦਿਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਤ—ਤਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੀਤਿ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੀ ਕੀਤਾ।
Verse 69
एवं महादेवमुखं सत्यपश्यत्स्म सर्वदा । महादेवोऽपि सर्वत्र सदाद्राक्षीत्सतीमुखम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੀ ਸਦਾ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਹੋਣ, ਨਿਰੰਤਰ ਸਤੀ ਦੇ ਮੁਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 70
एवमन्योन्यसंसर्गादनुरागमहीरुहम् । वर्द्धयामासतुः कालीशिवौ भावांबुसेचनैः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਸਪਰ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਅਨੁਰਾਗ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਹਾਵ੍ਰਿਖ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਅੰਤਰ-ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਜਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੀੰਚਦੇ ਹੋਏ।
Frequently Asked Questions
The chapter presents a Kailāsa-set dialogue context: Brahmā narrates and Satī addresses Śiva during the onset of the monsoon, using the storm’s arrival as the immediate narrative occasion rather than a single ritual event.
The monsoon functions as an outer mirror of inner states—viraha, agitation, and anticipatory tension—showing how cosmic processes (ṛtu and atmospheric upheaval) can signify shifts in dharma, relationship, and impending narrative conflict.
Thunderous cloud-masses, violent winds, lightning, obscuration of sun and moon, day resembling night, and wind-driven trees and clouds—depicted as overwhelming, fear-inducing, and psychologically stirring phenomena.