Adhyaya 20
Rudra SamhitaSati KhandaAdhyaya 2061 Verses

शिवानुकम्पा, ब्रह्मणो निर्भयत्वं च (Śiva’s Compassion and Brahmā’s Fearlessness)

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵ-ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਧੀਰਜ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਤੀ–ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਾਵਨ, ਸਰਵਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ਦ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਵਿਭਿੰਨ ਮੰਗਲ ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਬਹੁਲੀਲਾਕਰ ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਸਤਕ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੀਲਾ ਆਗਿਆਪਾਲਨ, ਸ਼ਿਵ-ਪਰਮਤਾ ਦੀ ਜਨਤਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਭੈ-ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਸਿਖਾਂਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग शिवभक्तवर प्रभो । श्रावितं चरितं शंभोरद्भुतं मंगलायनम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 2

ततः किमभवत्तात कथ्यतां शशिमौलिनः । सत्याश्च चरितं दिव्यं सर्वाघौघविनाशनम्

“ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਤਾਤ? ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਦੱਸੋ; ਅਤੇ ਸਤੀ ਦਾ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵੀ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 3

ब्रह्मोवाच । निवृत्ते शंकरे चास्मद्वधाद्भक्तानुकंपिनि । अभवन्निर्भयास्सर्वे सुखिनस्तु प्रसन्नकाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਵਧ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ, ਤਦ ਸਭ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਗਏ; ਸਭ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ-ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 4

नतस्कंधास्सांजलयः प्रणेमुर्निखिलाश्च ते । तुष्टुवुश्शंकरं भक्त्या चक्रुर्जयरवं मुदा

ਮੋਢੇ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ‘ਜੈ’ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ ਕੀਤਾ।

Verse 5

तस्मिन्नेव कालेऽहं प्रसन्नो निर्भयो मुने । अस्तवं शंकरं भक्त्या विविधैश्च शुभस्तवैः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਸ਼ੁਭ ਸਤੋਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 6

ततस्तुष्टमनाश्शंभुर्बहुलीलाकरः प्रभुः । मुने मां समुवाचेदं सर्वेषां शृण्वतां तदा

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਦੇ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲੇ।

Verse 7

रुद्र उवाच । ब्रह्मन् तात प्रसन्नोहं निर्भयस्त्वं भवाधुना । स्वशीर्षं स्पृश हस्तेन मदाज्ञां कुर्वसंशयम्

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤਾਤ! ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾ। ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਛੂਹ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਪੂਰਾ ਕਰ।”

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोर्बहुलीलाकृतः प्रभोः । स्पृशन् स्वं कं तथा भूत्वा प्राणमं वृषभध्वजम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਈ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 9

यावदेवमहं स्वं कं स्पृशामि निजपाणिना । तावत्तत्र स्थितं सद्यस्तद्रूपवृषवाहनम्

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਵਾਹਨ ਸ਼ਿਵ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

ततो लज्जापरीतांगस्स्थितश्चाहमधोमुखः । इन्द्राद्यैरमरैस्सर्वैस्सुदृष्टस्सर्वतस्स्थितैः

ਤਦ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦੇਖਿਆ।

Verse 11

अथाहं लज्जयाविष्टः प्रणिपत्य महेश्वरम् । प्रवोचं संस्तुतिं कृत्वा क्षम्यतां क्षम्यतामिति

ਫਿਰ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਮੈਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ—ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ।"

Verse 12

अस्य पापस्य शुध्यर्थं प्रायश्चित्तं वद प्रभो । निग्रहं च तथान्यायं येन पापं प्रयातु मे

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਪਾਪ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸੋ। ਨਾਲ ਹੀ ਯੋਗ ਨਿਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 13

इत्युक्तस्तु मया शंभुरुवाच प्रणतं हि तम् । सुप्रसन्नतरो भूत्वा सर्वेशो भक्तवत्सलः

ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਖੜੇ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਬੋਲੇ। ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ—ਸਰਬੇਸ਼ਵਰ, ਭਗਤ-ਵਤਸਲ—ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।

Verse 14

शंभुरुवाच । अनेनैव स्वरूपेण मदधिष्ठितकेन हि । तपः कुरु प्रसन्नात्मा मदाराधनतत्परः

ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਤਪਰ ਰਹਿ।”

Verse 15

ख्यातिं यास्यसि सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ । साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्मनाम्

“ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ‘ਰੁਦ੍ਰਸ਼ਿਰਹ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਤੇਜਸਵੀ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਭ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਾਧਕ—ਸਫਲਤਾ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਬਣੇਂਗਾ।”

Verse 16

मनुष्याणामिदं कृत्यं यस्माद्वीर्य्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा विचरिष्यसि भूतले

“ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰੇਂਗਾ।”

Verse 17

यस्त्वां चानेन रूपेण दृष्ट्वा कौ विचरिष्यति । किमेतद्ब्रह्मणो मूर्ध्नि वदन्निति पुरान्तकः

“ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਕੌਣ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਭਟਕੇਗਾ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕੀ ਹੈ?”—ਇਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਪੁਰਾਂਤਕ (ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ) ਬੋਲਿਆ।

Verse 18

ततस्ते चेष्टितं सर्वं कौतुकाच्छ्रोष्यतीति यः । परदारकृतात्त्यागान्मुक्तिं सद्यस्स यास्यति

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀਭਰੇ ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਮੂਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

यथा यथा जनश्चैतत्कृत्यन्ते कीर्तयिष्यति । तथा तथा विशुद्धिस्ते पापस्यास्य भविष्यति

ਜਿੰਨੀ ਜਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सती विवाहवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਸਤੀ ਦੇ ਵਿਵਾਹ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਵੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 21

एतच्च तव वीर्य्यं हि पतितं वेदिमध्यगम् । कामार्तस्य मया दृष्टं नैतद्धार्यं भविष्यति

ਇਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਵੀਰਯ ਯੱਗ ਵੇਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ; ਕਾਮਾਤੁਰ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

Verse 22

चतुर्बिन्दुमितं रेतः पतितं यत्क्षितौ तव । तन्मितास्तोयदा व्योम्नि भवेयुः प्रलयंकराः

ਹੇ ਦੇਵ! ਤੇਰਾ ਚਾਰ ਬੂੰਦਾਂ ਜਿਤਨਾ ਰੇਤਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਸੇ ਮਾਪ ਦੇ ਬੱਦਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਠਣ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਣ।

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे तत्र देवर्षीणां पुरो द्रुतम् । तद्रेतसस्समभवंस्तन्मिताश्च बलाहका

ਉਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸੇ ਪਲ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਰੇਤਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਉਸੇ ਮਾਪ ਦੇ ਬੱਦਲ ਉੱਭਰ ਆਏ।

Verse 24

संवर्तकस्तथावर्त्तः पुष्करो द्रोण एव च । एते चतुर्विधास्तात महामेघा लयंकराः

“ਸੰਵਰਤਕ, ਆਵਰਤ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ! ਇਹ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਾ-ਬੱਦਲ ਹਨ, ਜੋ ਲਯ (ਪ੍ਰਲਯ) ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।”

Verse 25

गर्जंतश्चाथ मुचंतस्तोयानीषच्छिवेच्छया । फेलुर्व्योम्नि मुनिश्रेष्ठ तोयदास्ते कदारवाः

ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਬੱਦਲ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਰੋਕੇ ਹੋਣ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਜਲ ਵਰ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਕਰੜੀ ਅਸ਼ੁਭ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ।

Verse 26

तैस्तु संछादिते व्योम्नि सुगर्जद्भिश्च शंकरः । प्रशान्दाक्षायणी देवी भृशं शांतोऽभवद्द्रुतम्

ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਗਰਜਣ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਪਰ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 27

अथ चाहं वीतभयश्शंकरस्या ज्ञया तदा । शेषं वैवाहिकं कर्म समाप्तिमनयं मुने

ਤਦ ਮੈਂ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 28

पपात पुष्पवृष्टिश्च शिवाशिवशिरस्कयोः । सर्वत्र च मुनिश्रेष्ठ मुदा देवगणोज्झिता

ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੇਵ-ਗਣ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਛਾ ਗਏ।

Verse 29

वाद्यमानेषु वाद्येषु गायमानेषु तेषु च । पठत्सु विप्रवर्येषु वादान् भक्त्यान्वितेषु च

ਜਦ ਵਾਜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ।

Verse 30

रंभादिषु पुरंध्रीषु नृत्यमानासु सादरम् । महोत्सवो महानासीद्देवपत्नीषु नारद

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਰੰਭਾ ਆਦਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਮਹੋਤਸਵ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 31

अथ कर्मवितानेशः प्रसन्नः परमेश्वरः । प्राह मां प्रांजलिं प्रीत्या लौकिकीं गतिमाश्रितः

ਫਿਰ ਸਭ ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ; ਸਨੇਹ ਵਸ਼ ਉਹ ਲੋਕਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 32

ईश्वर उवाच । हे ब्रह्मन् सुकृतं कर्म सर्वं वैवाहिकं च यत् । प्रसन्नोस्मि त्वमाचार्यो दद्यां ते दक्षिणां च काम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਆਚਾਰਯ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਨਚਾਹੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 33

याचस्व तां सुरज्येष्ठ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभा । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग नादेयं विद्यते मम

ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਗ ਲੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਛੇਤੀ ਦੱਸ; ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਦੇਯ ਨਹੀਂ।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्सोहं शंकरस्य कृतांजलिः । मुनेऽवोचं विनीतात्मा प्रणम्येशं मुहुर्मुहुः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਨਿਮਰ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਬੋਲਿਆ।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरयोग्योस्म्यहं यदि । तत्कुरु त्वं महेशान सुप्रीत्या यद्वदाम्यहम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਵਰ ਲਈ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੋ ਮੈਂ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਉਹ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 36

अनेनैव तु रूपेण वेद्यामस्यां महेश्वर । त्वया स्थेयं सदैवात्र नृणां पापविशुद्धये

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਇਸੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਦੀ/ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਅਤੇ ਜਾਣਨਯੋਗ ਰਹੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ।

Verse 37

येनास्य संनिधौ कृत्वा स्वाश्रमं शशि शेखर । तपः कुर्या विनाशाय स्वपापस्यास्य शंकर

ਹੇ ਸ਼ਸ਼ੀਸ਼ੇਖਰ! ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਉਸ ਦੀ ਸਾਨ্নਿਧੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਤਪ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇ।

Verse 38

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां नक्षत्रे भगदैवते । सूर्यवारे च यो भक्त्या वीक्षेत भुवि मानवः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਭਗ-ਦੇਵਤਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ/ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ (ਉਹ ਕਥਿਤ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 39

तदैव तस्य पापानि प्रयांतु हर संक्षयम् । वर्द्धते विपुलं पुण्यं रोगा नश्यंतु सर्वशः

ਉਸੇ ਪਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਨਾਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਣ। ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਵਧੇ ਅਤੇ ਰੋਗ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ।

Verse 40

या नारी दुर्भगा वंध्या काणा रूपविवर्जिता । सापि त्वद्दर्शनादेव निर्दोषा संभवेद्ध्रुवम्

ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਦੁਭਾਗੀ, ਬਾਂਝ, ਕਾਣੀ ਜਾਂ ਰੂਪ ਤੋਂ ਵੰਝੀ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਵੀ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि स्वात्मसर्वसुखावहम् । तथाऽस्त्विति शिवः प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੇ ਬਚਨ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸਰਬ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕਿਹਾ—“ਤਥਾਸਤੁ।”

Verse 42

शिव उवाच । हिताय सर्वलोकस्य वेद्यां तस्यां व्यवस्थितः । स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्या त्वद्वचनाद्विधे

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਉਸ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਤੀ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਾਂਗਾ—ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः । उवाच वेदिमध्यस्थो मूर्तिं कृत्वांशरूपिणीम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਵੇਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੱਤ ਦੇ ਅੰਸ਼-ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਮੂਰਤੀ ਧਾਰ ਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 44

ततो दक्षं समामंत्र्य शंकरः परमेश्वरः । पत्न्या सत्या गंतुमना अभूत्स्वजनवत्सलः

ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸੱਦ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਮਮਤਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਪਤਨੀ ਸਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे दक्षो विनयावनतस्सुधीः । सांजलिर्नतकः प्रीत्या तुष्टाव वृषभध्वजम्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦਕਸ਼ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 46

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च गणास्तदा । नत्वा संस्तूय विविधं चक्रुर्जयरवं मुदा

ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਗਣ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ) ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੈਕਾਰਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ।

Verse 47

आरोप्य वृषभे शंभुस्सतीं दक्षाज्ञया मुदा । जगाम हिमवत्प्रस्थं वृषभस्थस्स्वयं प्रभुः

ਦਕਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਵੀ ਬ੍ਰਿਸ਼ਭਾਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ।

Verse 48

अथ सा शंकराभ्यासे सुदती चारुहासिनी । विरेजे वृषभस्था वै चन्द्रांते कालिका यथा

ਫਿਰ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ ਵਾਲੀ ਸਤੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਐਸੇ ਚਮਕੀ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਾਲਿਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਵੇ।

Verse 49

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मरीच्याद्यास्तथर्षयः । दक्षोपि मोहितश्चासीत्तथान्ये निश्चला जनाः

ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਪ ਦਕਸ਼ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਹੱਕੇ-ਬੱਕੇ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 50

केचिद्वाद्यान्वादयन्तो गायंतस्सुस्वरं परे । शिवं शिवयशश्शुद्धमनुजग्मुः शिवं मुदा

ਕੁਝ ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਕੀਰਤੀ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਅਨੁਸਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਸ-ਖੇਡ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 51

मध्यमार्गाद्विसृष्टो हि दक्षः प्रीत्याथ शम्भुना । वधाम प्राप सगणः शम्भुः प्रेमसमाकुलः

ਮੱਧਮ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਿਆ ਦਕਸ਼ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਆਇਆ।

Verse 52

विसृष्टा अपि विष्ण्वाद्याश्शम्भुना पुनरेव ते । अनुजग्मुश्शिवं भक्त्या सुराः परमया मुदा

ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸਰਜਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ; ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ।

Verse 53

तैस्सर्वैस्सगणैश्शंभुस्सत्यः च स्वस्त्रिया युतः । प्राप स्वं धाम संहृष्टो हिमवद्गिरि शोभितम्

ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ—ਵਚਨ ਦਾ ਸੱਚਾ—ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਹर्षਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਿਮਵਦ ਗਿਰਿ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 54

तत्र गत्वाखिलान्देवान्मुनीनपि परांस्तथा । मुदा विसर्जयामास बहु सम्मान्य सादरम्

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।

Verse 55

शंभुमाभाष्य ते सर्वे विष्ण्वाद्या मुदितानना । स्वंस्वं धाम ययुर्नत्वा स्तुत्वा च मुनयस्सुराः

ਸ਼ੰਭੂ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 56

शिवोपि मुदितोत्यर्थं स्वपत्न्या दक्षकन्यया । हिमवत्प्रस्थसंस्थो हि विजहार भवानुगः

ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਹਿਮਵਾਨ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਕੇ, ਭਵ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਉੱਥੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 57

ततस्स शंकरस्सत्या सगणस्सूतिकृन्मुने । प्राप स्वं धाम संहृष्टः कैलाशं पर्वतोत्तमम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਸੂਤਿਕ੍ਰਿਤ ਮੁਨੀ, ਬਚਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਹर्षਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ—ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੈਲਾਸ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 58

एतद्वस्सर्वमाख्यातं यथा तस्य पुराऽभवत् । विवाहो वृषयानस्य मनुस्वायंभुवान्तक

ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵ੍ਰਿਸ਼ਯਾਨ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੱਕ।

Verse 59

विवाहसमये यज्ञे प्रारंभे वा शृणोति यः । एतदाख्यानमव्यग्रस्संपूज्य वृषभध्वजम्

ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਯੱਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਸਮੇਂ ਜੋ ਅਵਿਆਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਸ੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਹੀ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

तस्याऽविघ्नं भवेत्सर्वं कर्म वैवाहिकं च यत् । शुभाख्यमपरं कर्म निर्विघ्नं सर्वदा भवेत्

ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ—ਅਵਿਘਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ‘ਸ਼ੁਭ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਵੀ ਸਦਾ ਨਿਰਵਿਘਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 61

कन्या च सुखसौभण्यशीलाचारगुणान्विता । साध्वी स्यात्पुत्रिणी प्रीत्या श्रुत्वाख्यानमिदं शुभम्

ਸੁਖ ਤੇ ਸੌਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ੀਲ-ਸਦਾਚਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਕਨਿਆ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਧੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

After Śiva refrains from harming Brahmā, the gods praise Śaṅkara; Śiva then commands Brahmā to touch his own head, producing an immediate revelatory manifestation associated with Vṛṣabhadhvaja, witnessed by Indra and the devas.

It dramatizes grace as transformative instruction: fear is removed not by argument but by direct obedience to Śiva’s ājñā, with līlā functioning as a public, verifiable revelation that reorients authority toward Śiva’s supremacy.

Śiva is presented as Śaśimauli (moon-crested), Śambhu/Śaṅkara (auspicious benefactor), and Vṛṣabhadhvaja (bull-bannered), highlighting both benevolence and sovereign, revelatory power.