सतीचरिते पितृगृहे आशीर्वाद-वचनम् तथा यौवनारम्भः — Satī at her father’s house: blessings and the onset of youth
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਖ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਤੀ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਤੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੀ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੀ ਸਾਰ-ਸਰੂਪਾ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਤੀ ਵੀ ਲੋਕ-ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਖ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਸਤੀ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਾਰਦ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਅਤੇ ਜੋ ਸਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣੇ; ਉਹ ਸਰਵਜ੍ਞ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਕਦੇ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਲਈ, ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਲਏਗਾ—ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਵ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦੱਖ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੱਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਸਤੀ ਬਾਲ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮਨੋਹਰ ਕ੍ਰੀੜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੌਵਨਾਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथैकदा पितुः पार्श्वे तिष्ठंतीं तां सतीमहम् । त्वया सह मुनेद्राक्षं सारभूतां त्रिलोकके
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀੰਦਰ, ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰ-ਸਰੂਪਾ ਸਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਵੇਖਿਆ।
Verse 2
पित्रा नमस्कृतं वीक्ष्य सत्कृतं त्वां च मां सती । प्रणनाम मुदा भक्त्या लोकलीलानुसारिणी
ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੋਕ-ਲੀਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਸਤੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 3
प्रणामांते सतीं वीक्ष्य दक्षदत्तशुभासने । स्थितोहं नारद त्वं च विनतामहमागदम्
ਪ੍ਰਣਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਦਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਤੇ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
Verse 4
त्वामेव यः कामयते यन्तु कामयसे सति । तमाप्नुहि पतिं देवं सर्वज्ञं जगदीश्वरम्
ਹੇ ਸਤੀ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ—ਉਹ ਦੇਵ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਪਤੀ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ।
Verse 5
यो नान्यां जगृहे नापि गृह्णाति न ग्रहीष्यति । जायां स ते पतिर्भूयादनन्यसदृशश्शुभे
ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਕਦੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਨਾ ਹੁਣ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਸਵੀਕਾਰੇਗਾ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇਂ।
Verse 6
इत्युक्त्वा सुचिरं तां वै स्थित्वा दक्षालये पुनः । विसृष्टौ तेन संयातौ स्वस्थानं तौ च नारद
ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਦੱਖ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਏ—ਹੇ ਨਾਰਦ।
Verse 7
दक्षोभवच्च सुप्रीतः तदाकर्ण्य गतज्वरः । आददे तनयां स्वां तां मत्वा हि परमेश्वरीम्
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੱਖ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਉਸ ਧੀ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 8
इत्थं विहारै रुचिरैः कौमारैर्भक्तवत्सला । जहाववस्थां कौमारीं स्वेच्छाधृतनराकृतिः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਹਰ ਕੌਮਾਰ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਭਕਤ-ਵਤਸਲਾ ਦੇਵੀ—ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਸੀ—ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਕੁਆਰੀ ਅਵਸਥਾ ਤਿਆਗਣ ਲੱਗੀ।
Verse 9
अतीव तपसांगेन सर्वांगेषु मनोहरा
ਅਤਿ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੋ ਗਈ—ਸਾਰਾ ਸਰੂਪ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਉਠਿਆ।
Verse 10
दक्षस्तां वीक्ष्य लोकेशः प्रोद्भिन्नांतर्वयस्थिताम् । चिंतयामास भर्गाय कथं दास्य इमां सुताम्
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ—ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਪੂਰਨ ਖਿੜਾਵਟ ਵਿੱਚ—ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: “ਭਰਗ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇਹ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ?”
Verse 11
अथ सापि स्वयं भर्गं प्राप्तुमैच्छत्तदान्वहम् । पितुर्मनोगतिं ज्ञात्वा मातुर्निकटमागमत्
ਤਦ ਉਸਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਭਰਗ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਭਾਵ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਈ।
Verse 12
पप्रच्छाज्ञां तपोहेतोश्शंकरस्य विनीतधीः । मातुश्शिवाथ वैरिण्यास्सा सखी परमेश्वरी
ਵਿਨੀਤ ਮਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ। ਮਾਤਾ ਸ਼ਿਵਾ ਉਸਨੂੰ ਵੈਰਣੀ ਸਮਝਦੀ ਸੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਖੀ ਸੀ।
Verse 13
ततस्सती महेशानं पतिं प्राप्तुं दृढव्रता । सा तमाराधयामास गृहे मातुरनुज्ञया
ਫਿਰ ਸਤੀ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮਾਤ੍ਰ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 14
आश्विने मासि नन्दायां तिथावानर्च भक्तितः । गुडौदनैस्सलवणैर्हरं नत्वा निनाय तम्
ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਨੰਦਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਹਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਗੁੜ-ਭਾਤ ਅਤੇ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਅੰਨ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
Verse 15
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे नंदाव्रतविधानशिवस्तुति वर्णनं नाम पंचदशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਨੰਦਾ-ਵ੍ਰਤ ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਪੰਦਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 16
मार्गशीर्षेऽसिताष्टम्यां सतिलैस्सयवौदनैः । पूजयित्वा हरं कीलैर्निनाय दिवसान् सती
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਸਤੀ ਨੇ ਤਿਲ ਅਤੇ ਜੌ‑ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਓਦਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਹਰ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ‑ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ‘ਕੀਲਾਂ’ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਭਗਤੀ‑ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।
Verse 17
पौषे तु शुक्लसप्तम्यां कृत्वा जागरणं निशि । अपूजयच्छिवं प्रातः कृशरान्नेन सा सती
ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਸਤੀ ਨੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰ ਅੰਨ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 18
माघे तु पौर्णमास्यां स कृत्वा जागरणं निशि । आर्द्रवस्त्रा नदीतीरेऽकरोच्छंकरपूजनम्
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ; ਭਿੱਜੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 19
तपस्यसितभूतायां कृत्वा जागरणं निशि । विशेषतस्समानर्च शैलूषैस्सर्वयामसु
ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੀ ਰਾਤ—ਜਦੋਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾਂ, ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਤੇ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 20
चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां पलाशैर्दमनैश्शिवम् । अपूजयद्दिवारात्रौ संस्मरन् सा निनाय तम्
ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਤੀ ਨੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਦਮਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਮਰਦੀ ਹੋਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।
Verse 21
राधशुक्लतृतीयायां तिलाहारयवौदनैः । पूजयित्वा सती रुद्रं नव्यैर्मासं निनाय तम्
ਰਾਧਾ ਮਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਸਤੀ ਨੇ ਤਿਲ-ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਯਵ-ਓਦਨ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ, ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹੀਨਾ ਬਿਤਾਇਆ।
Verse 22
ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां वै रात्रै संपूज्य शंकरम् । वसनैर्बृहतीपुष्पैर्निराहारा निनाय तम्
ਜੇਠ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਤੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ।
Verse 23
आषाढस्य चतुर्दश्यां शुक्लायां कृष्णवाससा । बृहतीकुसुमैः पूजा रुद्रस्याकारि वै तया
ਆਸਾੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਸਤੀ ਨੇ ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 24
श्रावणस्य सिताष्टम्यां चतुर्दश्यां च सा शिवम् । यज्ञोपवीतैर्वासोभिः पवित्रैरप्यपूजयत्
ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਵਨ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ।
Verse 25
भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां पुष्पैर्नानाविधैः फलैः । संपूज्य च चतुर्दश्यां चकार जलभो जनम्
ਭਾਦਰਪਦ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ) ਸੰਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਜਲਭ ਨੇ ਜਨਨ-ਕ੍ਰਿਆ, ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 26
नानाविधैः फलैः पुष्पैस्सस्यैस्तत्कालसंभवैः । चक्रे सुनियताहारा जपन्मासे शिवार्चनम्
ਉਸ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ—ਕਠੋਰ ਨਿਯਮਤ ਆਹਾਰ ਰੱਖ ਕੇ—ਸਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 27
सर्वमासे सर्वदिने शिवार्चनरता सती । दृढव्रताभवद्देवी स्वेच्छाधृतनराकृतिः
ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਸਤੀ ਸ਼ਿਵ-ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 28
इत्थं नंदाव्रतं कृत्स्नं समाप्य सुसमाहिता । दध्यौ शिवं सती प्रेम्णा निश्चलाभूदनन्यधीः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਦਾ-ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਸਤੀ ਸੁਸਮਾਹਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕ ਗਈ।
Verse 29
एतस्मिन्नंतरे देवा मुनयश्चाखिला मुने । विष्णुं मां च पुरस्कृत्य ययुर्द्रष्टुं सतीतपः
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ—ਸਤੀ ਦੇ ਤਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 30
दृष्टागत्य सती देवैर्मूर्ता सिद्धिरिवापरा । शिवध्यानमहामग्ना सिद्धावस्थां गता तदा
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਸਾਕਾਰ ਮੂਰਤੀ ਲੱਗੀ। ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤਦ ਸਿੱਧਾਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
Verse 31
चक्रुः सर्वे सुरास्सत्ये मुदा सांजलयो नतिम् । मुनयश्च नतस्कंधा विष्ण्वाद्याः प्रीतमानसाः
ਤਦ ਸਭ ਦੇਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਤੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮੁਨੀ ਵੀ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਨਤ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਵੰਦਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 32
अथ सर्वे सुप्रसन्ना विष्ण्वाद्याश्च सुरर्षयः । प्रशशंसुस्तपस्तस्यास्सत्यास्तस्मात्सविस्मयाः
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਸਭ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸਤੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਤਪ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 33
ततः प्रणम्य तां देवीं पुनस्ते मुनयस्सुराः । जग्मुर्गिरिवरं सद्यः कैलासं शिववल्लभम्
ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਿਯ ਕੈਲਾਸ—ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 34
सावित्रीसहितश्चाहं सह लक्ष्म्या मुदान्वितः । वासुदेवोपि भगवाञ्जगामाथ हरांतिकम्
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੀ ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਵੱਲ ਚਲੇ।
Verse 35
गत्वा तत्र प्रभुं दृष्ट्वा सुप्रणम्य सुसंभ्रमाः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैः करौ बद्ध्वा विनम्रकाः
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਗਤੀ-ਭੈ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।
Verse 36
देवा ऊचुः । नमो भगवते तुभ्यं यत एतच्चराचरम् । पुरुषाय महेशाय परेशाय महात्मने
ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰ-ਅਚਰ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਮਹੇਸ਼, ਪਰੈਸ਼, ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਹ।
Verse 37
आदिबीजाय सर्वेषां चिद्रूपाय पराय च । ब्रह्मणे निर्विकाराय प्रकृतेः पुरुषस्य च
ਸਭ ਦਾ ਆਦਿ-ਬੀਜ, ਚਿੱਦ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਉਸ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਹ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
Verse 38
य इदं प्रतिपंच्येदं येनेदं विचकास्ति हि । यस्मादिदं यतश्चेदं यस्येदं त्वं च यत्नतः
ਜੋ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੀ ਵਗਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਹੈ—ਤੂੰ ਵੀ—ਉਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਾਣ।
Verse 39
योस्मात्परस्माच्च परो निर्विकारी महाप्रभुः । ईक्षते यस्स्वात्मनीदं तं नताः स्म स्वयंभुवम्
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਪਰਮ ਹੈ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਸਵਯੰਭੂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 40
अविद्धदृक् परः साक्षी सर्वात्मा ऽनेकरूपधृक् । आत्मभूतः परब्रह्म तपंतं शरणं गताः
ਉਹ ਅਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਰਸ਼ਤਾ, ਪਰਮ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਸਭ ਦਾ ਅੰਤਰਆਤਮਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।
Verse 41
न यस्य देवा ऋषयः सिद्धाश्च न विदुः पदम् । कः पुनर्जंतुरपरो ज्ञातुमर्हति वेदितुम्
ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਮ ਪਦ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਧਾਰਣ ਜੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਜੋਗਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 42
दिदृक्षवो यस्य पदं मुक्तसंगास्सुसाधवः । चरितं सुगतिर्नस्त्वं सलोकव्रतमव्रणम्
ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸ਼ੁਭ ਸਾਧੂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੀ ਸੁਗਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਵਰਤ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲੋਕ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 43
त्वज्जन्मादिविकारा नो विद्यंते केपि दुःखदा । तथापि मायया त्वं हि गृह्णासि कृपया च तान्
ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਆਦਿ ਕੋਈ ਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ—ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 44
तस्मै नमः परेशाय तुभ्यमाश्चर्यकर्मणे । नमो गिरां विदूराय ब्रह्मणे परमात्मने
ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਅਦਭੁਤ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ। ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 45
अरूपायोरुरूपाय परायानंतशक्तये । त्रिलोकपतये सर्वसाक्षिणे सर्वगाय च
ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਨੂੰ; ਤ੍ਰਿਲੋਕਪਤੀ ਨੂੰ, ਸਰਬ-ਸਾਕਸ਼ੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 46
नम आत्मप्रदीपाय निर्वाणसुखसंपदे । ज्ञानात्मने नमस्तेऽस्तु व्यापकायेश्वराय च
ਆਤਮ-ਦੀਪ ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਨਿਰਵਾਣ-ਸੁਖ ਦੀ ਸੰਪਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 47
नैष्कर्म्येण सुलभ्याय कैवल्यपतये नमः । पुरुषाय परेशाय नमस्ते सर्वदाय च
ਨੈਸ਼ਕਰਮ੍ਯ ਰਾਹੀਂ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਕੈਵਲ੍ਯ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਹੇ ਪਰੈਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸਰਵਦਾਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 48
क्षेत्रज्ञायात्मरूपाय सर्वप्रत्ययहेतवे
ਖੇਤਰਜ੍ਞ ਅੰਤਰਸਾਕਸ਼ੀ, ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯ-ਨਿਸ਼ਚਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 49
सर्वाध्यक्षाय महते मूलप्रकृतये नमः । पुरुषाय परेशाय नमस्ते सर्वदाय च
ਸਭ ਦੇ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਮਹਾਨ, ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਦਾਤਾ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 50
त्रिनेत्रायेषुवक्त्राय सदाभासाय ते नमः । सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे निष्कारण नमोस्तु ते
ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਇਸ਼ੁਵਕ੍ਤ੍ਰ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਤਾ, ਨਿਸ਼ਕਾਰਣ (ਸ੍ਵਯੰਭੂ) ਤੈਨੂੰ ਨਮੋਸਤੁ।
Verse 51
त्रिलोककारणायाथापवर्गाय नमोनमः । अपवर्गप्रदायाशु शरणागततारिणे
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਹ।
Verse 52
सर्वाम्नायागमानां चोदधये परमेष्ठिने । परायणाय भक्तानां गुणानां च नमोस्तु ते
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਆਮਨਾਇ-ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ।
Verse 53
नमो गुणारणिच्छन्न चिदूष्माय महेश्वर । मूढदुष्प्राप्तरूपाय ज्ञानिहृद्वासिने सदा
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਗੁਣ-ਰੂਪੀ ਅਰਣੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੂੜ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ ਤੇਰੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 54
पशुपाशविमोक्षाय भक्तसन्मुक्तिदाय च । स्वप्रकाशाय नित्यायाऽव्ययायाजस्रसंविदे
ਪਸ਼ੂ (ਬੱਧ ਜੀਵ) ਨੂੰ ਪਾਸ਼ (ਬੰਧਨ) ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਨਿੱਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਚੇਤਨਾ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 55
प्रत्यग्द्रष्ट्रैऽविकाराय परमैश्वर्य धारिणे । यं भजन्ति चतुर्वर्गे कामयंतीष्टसद्गतिम् । सोऽभूदकरुणस्त्वं नः प्रसन्नो भव ते नमः
ਅੰਦਰਲਾ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਅਵਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰਯ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ-ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸਦਗਤੀ ਲਈ ਤੇਰਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੂੰ ਕਰੁਣਾਹੀਨ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ—ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 56
एकांतिनः कंचनार्थं भक्ता वांछंति यस्य न । केवलं चरितं ते ते गायंति परमंगलम्
ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤ ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 57
अक्षरं परमं ब्रह्मतमव्यक्ताकृतिं विभुम् । अध्यात्मयोगगम्यं त्वां परिपूर्णं स्तुमो वयम्
ਹੇ ਅੱਖਰ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਵ੍ਯਕਤ-ਰੂਪ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਧਿਆਤਮ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਗਮ੍ਯ, ਨਿਤ ਪਰਿਪੂਰਨ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 58
अतींद्रियमनाधारं सर्वाधारमहेतुकम् । अनंतमाद्यं सूक्ष्मं त्वां प्रणमामोऽखिलेश्वरम्
ਹੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ਵਰ! ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪ ਨਿਰਾਧਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਅਹੇਤੁਕ ਸਵਯੰਸਿੱਧ; ਅਨੰਤ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੂਖਮ—ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 59
हर्यादयोऽखिला देवास्तथा लोकाश्चराचराः । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृताः
ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਲੋਕ—ਕੇਵਲ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਕਲਾ-ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 60
यथार्चिषोग्नेस्सवितुर्यांति निर्यांति वासकृत् । गभस्तयस्तथायं वै प्रवाहो गौण उच्यते
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ‘ਪ੍ਰਵਾਹ’ ਕੇਵਲ ਗੌਣ (ਲਾਖਣਿਕ) ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਅਚਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 61
न त्वं देवो ऽसुरो मर्त्यो न तिर्यङ् न द्विजः प्रभो । न स्त्री न षंढो न पुमान्सदसन्न च किंचन
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਨਾ ਦੇਵ ਹੈਂ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਮਰਤ੍ਯ, ਨਾ ਤਿਰ੍ਯਕ ਪਸ਼ੂ, ਨਾ ਦ੍ਵਿਜ। ਤੂੰ ਨਾ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਨਾ ਨਪੁੰਸਕ, ਨਾ ਪੁਰਖ; ਨਾ ਸਤ, ਨਾ ਅਸਤ—ਕਿਸੇ ‘ਵਸਤੂ’ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
Verse 62
निषेधशेषस्सर्वं त्वं विश्वकृद्विश्व पालकः । विश्वलयकृद्विश्वात्मा प्रणतास्स्मस्तमीश्वरम्
ਸਭ ਕੁਝ ਨਕਾਰਿਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਪਾਲਕ, ਲਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਪਰਮ ਈਸ਼ਵਰ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 63
योगरंधितकर्माणो यं प्रपश्यन्ति योगिनः । योगसंभाविते चित्ते योगेशं त्वां नता वयम्
ਯੋਗ ਨਾਲ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਰੋਕ ਕੇ, ਜੋਗੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਯੋਗ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸਥਿਰ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ—ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 64
नमोस्तु तेऽसह्यवेग शक्तित्रय त्रयीमय । नमः प्रसन्नपालाय नमस्ते भूरिशक्तये
ਹੇ ਅਸਹਿ ਵੇਗ ਵਾਲੇ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਕਤੀ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਤ੍ਰਯੀ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈਂ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 65
कदिंद्रियाणां दुर्गेशानवाप्य परवर्त्मने । भक्तोद्धाररतायाथ नमस्ते गूढवर्चसे
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁৰ্গਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਰਾਹੀਂ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹੈ—ਤਾਂ ਵੀ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਤ—ਹੇ ਗੂੜ੍ਹ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 66
यच्छक्त्याहं धियात्मानं हंत वेद न मूढधी । तं दुरत्ययमाहात्म्यं त्वां नतः स्मो महाप्रभुम्
ਜਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਤਮ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਮੂੜ੍ਹ-ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਅਗਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 67
ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महादेवं सर्वे विष्ण्वादिकास्सुराः । तूष्णीमासन्प्रभोरग्रे सद्भक्तिनतकंधराः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ; ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਰਦਨਾਂ ਨਿਵ ਗਈਆਂ।
Frequently Asked Questions
Brahmā’s encounter with Satī in Dakṣa’s house and his benediction that her destined husband is the omniscient Jagadīśvara (Śiva implied), framed alongside Dakṣa’s honoring of the sages.
It signals that Satī’s outward conformity to social etiquette is a mode of divine play: she participates in worldly forms while directing the narrative toward a higher metaphysical truth (Śiva as supreme spouse and lord).
Her embodied beauty is linked to tapas (austerity) and inner spiritual potency, indicating that her physical form expresses ascetic radiance and divine intentionality rather than mere worldly attractiveness.