दक्षस्य प्रजावृद्ध्युपायः — Dakṣa’s Means for Increasing Progeny

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महा प्राज्ञ वद नो वदतां वर । दक्षे गृहं गते प्रीत्या किमभूत्तदनंतरम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਦੱਸੋ—ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਗਏ, ਤਦ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । दक्षः प्रजापतिर्गत्वा स्वाश्रमं हृष्टमानसः । सर्गं चकार बहुधा मानसं मम चाज्ञया

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮਨੋਮਯ (ਸੂਖਮ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।

Verse 3

तमबृंहितमालोक्य प्रजासर्गं प्रजापतिः । दक्षो निवेदयामास ब्रह्मणे जनकाय मे

ਉਹ ਵਧੀ ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਮੇਰੇ ਜਨਕ-ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤੀ।

Verse 4

दक्ष उवाच । ब्रह्मंस्तात प्रजानाथ वर्द्धन्ते न प्रजाः प्रभो । मया विरचितास्सर्वास्तावत्यो हि स्थिताः खलु

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ ਪ੍ਰਭੂ! ਪ੍ਰਜਾ ਵਧ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾ ਉਨੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ।

Verse 5

किं करोमि प्रजानाथ वर्द्धेयुः कथमात्मना । तदुपायं समाचक्ष्व प्रजाः कुर्यां न संशयः

ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੇਰੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਵਧੇ? ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 6

ब्रह्मोवाच । दक्ष प्रजापते तात शृणु मे परमं वचः । तत्कुरुष्व सुरश्रेष्ठ शिवस्ते शं करिष्यति

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਹਾਂ ਤਿਵੇਂ ਕਰ; ਸ਼ਿਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਕਰਨਗੇ।

Verse 7

या च पञ्चजनस्यांग सुता रम्या प्रजापतेः । असिक्नी नाम पत्नीत्वे प्रजेश प्रतिगृह्यताम्

ਅਤੇ ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਪੰਚਜਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਿਕਨੀ ਹੈ—ਹੇ ਪ੍ਰਜੇਸ਼, ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।

Verse 8

वामव्यवायधर्मस्त्वं प्रजासर्गमिमं पुनः । तद्विधायां च कामिन्यां भूरिशो भावयिष्यसि

ਤੂੰ ਵਾਮ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਲੇ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੁੜ ਇਸ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਚਲਾਵੇਂਗਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਮਿਨੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਬਹੁਤ ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਗਰਭਵਤੀ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । ततस्समुत्पादयितुं प्रजा मैथुनधर्मतः । उपयेमे वीरणस्य निदेशान्मे सुतां ततः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਫਿਰ ਮੈਥੁਨ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਜਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਵੀਰਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

अथ तस्यां स्वपत्न्यां च वीरिण्यां स प्रजापतिः । हर्यश्वसंज्ञानयुतं दक्षः पुत्रानजीजनत्

ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵੀਰੀਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ‘ਹਰ੍ਯਸ਼ਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 11

अपृथग्धर्मशीलास्ते सर्व आसन् सुता मुने । पितृभक्तिरता नित्यं वेदमार्गपरायणाः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਸੰਤਾਨ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਸੀ; ਸਦਾ ਪਿਤਾ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 12

पितृप्रोक्ताः प्रजासर्गकरणार्थं ययुर्दिशम् । प्रतीचीं तपसे तात सर्वे दाक्षायणास्सुताः

ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਹੇ ਤਾਤ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 13

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वि० सतीखंडे दक्षसृष्टौ नारदशापो नाम त्रयोदशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਦਕਸ਼-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ ‘ਨਾਰਦ ਸ਼ਾਪ’ ਨਾਮਕ ਤੇਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 14

तदुपस्पर्शनादेव प्रोत्पन्नमतयोऽ भवन् । धर्मे पारमहंसे च विनिर्द्धूतमलाशयाः

ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੁਰੰਤ ਜਾਗ ਪਈ। ਅੰਦਰਲੇ ਮਲ ਧੁਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤੇ ਪਰਮਹੰਸ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਏ—ਮੋਖਸ਼ਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਏਕਨਿਸ਼ਠ।

Verse 15

प्रजाविवृद्धये ते वै तेपिर तत्र सत्तमाः । दाक्षायणा दृढात्मानः पित्रादेश सुयंत्रिताः

ਸੰਤਾਨ-ਵਾਧੇ ਲਈ ਉਹ ਉੱਤਮ ਜਨ ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਦਕਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਚਿੱਤ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸੁਯਮਿਤ ਰਹੇ।

Verse 16

त्वं च तान् नारद ज्ञात्वा तपतस्सृष्टि हेतवे । अगमस्तत्र भूरीणि हार्दमाज्ञाय मापतेः

ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ; ਸਰਵ-ਮਾਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚਲੀ ਆਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਅਪਣਾਏ।

Verse 17

अदृष्ट्वा तं भुवस्सृष्टि कथं कर्तुं समुद्यताः । हर्यश्वा दक्षतनया इत्यवोचस्तमादरात्

ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ?—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਉਸਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । तन्निशम्याथ हर्यश्वास्ते त्वदुक्तमतंद्रिताः । औत्पत्तिकधियस्सर्वे स्वयं विममृशुर्भृशम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ; ਜਨਮਜਾਤ ਬਿਬੇਕ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾ ਮਨਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 19

सुशास्त्रजनकादेशं यो न वेद निवर्तकम् । स कथं गुणविश्रंभी कर्तुं सर्गमुपक्रमेत्

ਜੋ ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਆਦਿ-ਜਨਕ ਦੇ ਨਿਵਰਤਕ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਗਾ?

Verse 20

इति निश्चित्य ते पुत्रास्सुधियश्चैकचेतसः । प्रणम्य तं परिक्रम्यायुर्मार्गमनिवर्तकम्

ਇਉਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ—ਸੁਧੀ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ-ਚਿੱਤ—ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਟੱਲ ਨਿਵਰਤਕ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪਏ।

Verse 21

नारद त्वं मनश्शंभोर्लोंकानन्यचरो मुने । निर्विकारो महेशानमनोवृत्तिकरस्तदा

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈਂ; ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਨਾਸਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈਂ। ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮਨੋਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 22

काले गते बहुतरे मम पुत्रः प्रजापतिः । नाशं निशम्य पुत्राणां नारदादन्वतप्यत

ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।

Verse 23

मुहुर्मुहुरुवाचेति सुप्रजात्वं शुचां पदम् । शुशोच बहुशो दक्षश्शिवमायाविमोहितः

‘ਸੁਪ੍ਰਜਾ’ ਕਹਿ ਕਹਿ ਕੇ ਦੱਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੋਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹੀ ਗਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਦੱਖ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 24

अहमागत्य सुप्रीत्या सांत्वयं दक्षमात्मजम् । शांतिभावं प्रदर्श्यैव देवं प्रबलमित्युत

ਮੈਂ ਸੱਚੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ; ਸ਼ਾਂਤੀ-ਭਾਵ ਦਿਖਾ ਕੇ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ।

Verse 25

अथ दक्षः पंचजन्या मया स परिसांत्वितः । सबलाश्वाभिधान्् पुत्रान् सहस्रं चाप्यजीजनत्

ਫਿਰ ਦੱਖ—ਪੰਚਜਨਿਆ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ ਪਾ ਕੇ—‘ਸਬਲਾਸ਼ਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣਿਆ।

Verse 26

तेपि जग्मुस्तत्र सुताः पित्रादिष्टा दृढव्रताः । प्रजासर्गे अत्र सिद्धास्स्वपूर्वभ्रातरो ययुः

ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਧ ਜਨ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜੇਠੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਹੀ ਮਾਰਗ ਤੇ ਤੁਰੇ।

Verse 27

तदुपस्पर्शनादेव नष्टाघा विमलाशयाः । तेपुर्महत्तपस्तत्र जपन्तो ब्रह्म सुव्रताः

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਵ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸੁਵ੍ਰਤੀ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ—ਸ਼ਿਵ—ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 28

प्रजासर्गोद्यतांस्तान् वै ज्ञात्वा गत्वेति नारद । पूर्ववच्चागदो वाक्यं संस्मरन्नैश्वरीं गतिम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਉਦਯਤ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਾ, ਹੇ ਨਾਰਦ।” ਫਿਰ ਪਹਿਲੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 29

भ्रातृपंथानमादिश्य त्वं मुने मोघदर्शनः । अयाश्चोर्द्ध्वगतिं तेऽपि भ्रातृमार्गं ययुस्सुताः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ‘ਭਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗ’ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿਅਰਥ ਰਿਹਾ; ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਨਾ ਪਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰਾਹੇ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 30

उत्पातान् बहुशोऽपश्यत्तदैव स प्रजापतिः । विस्मितोभूत्स मे पुत्रो दक्षो मनसि दुःखितः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉਤਪਾਤ ਵੇਖੇ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 31

पूर्ववत्त्वत्कृतं दक्षश्शुश्राव चकितो भृशम् । पुत्रनाशं शुशोचाति पुत्रशोक विमूर्छितः

ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹੀ ਖ਼ਬਰ ਮੁੜ ਸੁਣ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਸ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਹਾਨੀ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 32

चुक्रोध तुभ्यं दक्षोसौ दुष्टोयमिति चाब्रवीत् । आगतस्तत्र दैवात्त्वमनुग्रहकरस्तदा

ਦਕਸ਼ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—“ਇਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੈ।” ਪਰ ਦੈਵੀ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ।

Verse 33

शोकाविष्टस्स दक्षो हि रोषविस्फुरिताधरः । उपलभ्य तमाहत्य धिग्धिक् प्रोच्य विगर्हयन्

ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਹੋਠ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ “ਧਿਕ ਧਿਕ” ਕਹਿ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸ਼ੈਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ-ਜਨਿਤ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਉਫਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਭਕਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

दक्ष उवाच । किं कृतं तेऽधमश्रेष्ठ साधूनां साधुलिंगतः । भिक्षोमार्गोऽर्भकानां वै दर्शितस्साधुकारि नो

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਧਮ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ? ਧਰਮੀ ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਿੱਖਿਆ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।

Verse 35

ऋणैस्त्रिभिरमुक्तानां लोकयोरुभयोः कृतः । विघातश्श्रेयसोऽमीषां निर्दयेन शठेन ते

ਜੋ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਨਿਰਦਈ, ਛਲੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦਾ ਵਿਘਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य यो गृहात्प्रव्रजेत्पुमान् । मातरं पितरं त्यक्त्वा मोक्षमिच्छन्व्रजत्यधः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਜ਼ੇ ਉਤਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ‑ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

निर्दयस्त्वं सुनिर्लज्जश्शिशुधीभिद्यशोऽपहा । हरेः पार्षदमध्ये हि वृथा चरसि मूढधीः

ਤੂੰ ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਨਿਰਲੱਜ ਹੈਂ; ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ‑ਸ਼ੋਹਰਤ ਖੋਹਣ ਵਾਲਾ। ਹਰੀ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਭਟਕਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਮੋਹਿਤ ਹੈ।

Verse 38

मुहुर्मुहुरभद्रं त्वमचरो मेऽधमा ऽधम । विभवेद्भ्रमतस्तेऽतः पदं लोकेषु स्थिरम्

ਹੇ ਅਭਦ੍ਰੇ! ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੀ ਹੈਂ—ਅਧਮਾ, ਅਤਿ ਪਤਿਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਵੈਭਵ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਪਦ ਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

Verse 39

शशापेति शुचा दक्षस्त्वां तदा साधुसंमतम् । बुबोध नेश्वरेच्छां स शिवमायाविमोहितः

ਤਦੋਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ—ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ—ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ।

Verse 40

शापं प्रत्यग्रहीश्च त्वं स मुने निर्विकारधीः । एष एव ब्रह्मसाधो सहते सोपि च स्वयम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਸਾਧੂ, ਇਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਝੱਲਦਾ ਹੈ।