दक्षस्य तपः तथा जगदम्बायाः प्रत्यक्षता — Dakṣa’s Austerities and the Direct Manifestation of Jagadambā
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਵਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਗਦੰਬਾ ਕਿਵੇਂ ਦਕਸ਼ਜਾ (ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ) ਬਣੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਗਦੰਬਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਦੈਵੀ ਅਨੁਮੋਦਿਤ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਕਸ਼ੀਰੋਦ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਤਪ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮārutāśੀ, ਨਿਰਾਹਾਰ, ਜਲਾਹਾਰ, ਪਰਣਭੁਕ ਆਦਿ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਯਮ-ਨਿਯਮਾਂ ਸਮੇਤ ਦੁਰਗਾ-ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਕੇ ਉਪਾਸਕ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਵਰਦਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਕਸ਼-ਕਨਿਆ ਰੂਪ ਅਵਤਰਨ ਦਾ ਤੱਤਵ—ਤਪ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦਾ ਸੰਬੰਧ—ਸੂਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन् शंभुवर प्राज्ञ सम्यगुक्तं त्वयानघ । शिवाशिवचरित्रं च पावितं जन्म मे हितम्
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਿਆਨੀ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਕਿਹਾ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸਤੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਰਥਕ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 2
इदानीं वद दक्षस्तु तपः कृत्वा दृढव्रतः । कं वरं प्राप देव्यास्तु कथं सा दक्षजाऽभवत्
ਹੁਣ ਦੱਸੋ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਕਿਵੇਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮੀ?
Verse 3
ब्रह्मोवाच । शृणु नारद धन्यस्त्वं मुनिभिर्भक्तितोखिलैः । यथा तेपे तपो दक्षो वरं प्राप च सुव्रतः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੁਣ; ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਮੁਨੀ ਤੇਰਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੁਵ੍ਰਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 4
मदाज्ञप्तस्सुधीर्दक्षस्समाधाय महाधिपः । अपाद्यष्टुं च तां देवीं तत्कामो जगदंबिकाम्
ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਹਾਧਿਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ (ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖੀ।
Verse 5
क्षीरोदोत्तरतीरस्थां तां कृत्वा हृदयस्थिताम् । तपस्तप्तुं समारेभे द्रुष्टुं प्रत्यक्षतोम्बिकाम्
ਖੀਰੋਦ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੰਬਿਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਾਹਮਣੇ-ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ।
Verse 6
दिव्यवर्षेण दक्षस्तु सहस्राणां त्रयं समाः । तपश्चचार नियतस्सं यतात्मा दृढव्रतः
ਦਕਸ਼ ਨੇ ਤਦ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ—ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ, ਅੰਦਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ।
Verse 7
मारुताशी निराहारो जलाहारी च पर्णभुक् । एवं निनाय तं कालं चिंतयन्तां जगन्मयीम्
ਕਦੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਕਦੇ ਕੇਵਲ ਜਲ ਆਹਾਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾ ਕੇ—ਜਗਤ-ਮਈ ਸਤੀ ਨੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।
Verse 8
दुर्गाध्यानसमासक्तश्चिरं कालं तपोरतः । नियमैर्बहुभिर्देवीमाराधयति सुव्रतः
ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਆਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 9
ततो यमादियुक्तस्य दक्षस्य मुनिसत्तम । जगदम्बा पूजयतः प्रत्यक्षमभवच्छिवा
ਤਦ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯਮ ਆਦਿ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਦੋਂ ਜਗਦੰਬਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇਵੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
Verse 10
ततः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा जगदम्बां जगन्मयीम् । कृतकृत्यमथात्मानं मेने दक्षः प्रजापतिः
ਫਿਰ ਜਗਨਮਈ ਜਗਦੰਬਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 11
सिंहस्थां कालिकां कृष्णां चारुवक्त्रां चतुर्भुजाम् । वरदाभयनीलाब्जखड्गहस्तां मनोहराम्
ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਾਲਿਕਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਕਾਲੇ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਚਤੁਰਭੁਜਾ, ਮਨੋਹਰ; ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰ, ਅਭਯ, ਨੀਲਾ ਕਮਲ ਅਤੇ ਖੜਗ ਹਨ।
Verse 12
आरक्तनयनां चारुमुक्तकेशीं जगत्प्रसूम् । तुष्टाव वाग्भिश्चित्राभिः सुप्रणम्याथ सुप्रभाम्
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ—ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ ਸਨ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੇਸ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ—ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ।
Verse 13
दक्ष उवाच । जगदेव महामाये जगदीशे महेश्वरि । कृपां कृत्वा नमस्तेस्तु दर्शितं स्ववपुर्मम
ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਜਗਤ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਮਾਇਆ, ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ।
Verse 14
प्रसीद भगवत्याद्ये प्रसीद शिवरूपिणम् । प्रसीद भक्तवरदे जगन्माये नमोस्तु ते
ਹੇ ਆਦਿ ਭਗਵਤੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪিণੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜਗਨਮਾਇਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । इति स्तुता महेशानी दक्षेण प्रयतात्मना । उवाच दक्षं ज्ञात्वापि स्वयं तस्येप्सितं मुने
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਦਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ (ਸਤੀ) ਨੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ, ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
Verse 16
देव्युवाच । तुष्टाहं दक्ष भवतस्सद्भक्त्या ह्यनया भृशम् । वरं वृणीष्व स्वाभीष्टं नादेयं विद्यते तव
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦਕਸ਼, ਤੇਰੀ ਇਸ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਅਣਦੇਣਯੋਗ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
Verse 17
ब्रह्मोवाच । जगदम्बावचश्श्रुत्वा ततो दक्षः प्रजापतिः । सुप्रहृष्टतरः प्राह नामं नामं च तां शिवाम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਗਦੰਬਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 18
दक्ष उवाच । जगदम्बा महामाये यदि त्वं वरदा मम । मद्वचः शृणु सुप्रीत्या मम कामं प्रपूरय
ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਜਗਦੰਬਾ, ਹੇ ਮਹਾਮਾਇਆ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਵਰਦਾਤਰੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ।
Verse 19
मम स्वामी शिवो यो हि स जातो ब्रह्मणस्तुतः । रुद्रनामा पूर्णरूपावतारः परमात्मनः
ਮੇਰਾ ਸਵਾਮੀ ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ‘ਰੁਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਪੂਰਨ ਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਅਵਤਾਰ।
Verse 20
तवावतारो नो जातः का तत्पत्नी भवेदतः । तं मोहय महेशानमवतीर्य क्षितौ शिवे
ਤੇਰਾ ਅਵਤਾਰ ਹਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੌਣ ਬਣੇਗੀ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ।
Verse 21
त्वदृते तस्य मोहाय न शक्तान्या कदाचन । तस्मान्मम सुता भूत्वा हरजायाभवाऽधुना
ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਕਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਧੀ ਬਣ ਕੇ ਹੁਣ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ।
Verse 22
इत्थं कृत्वा सुलीला च भव त्वं हर मोहिनी । ममैवैष वरो देवि सत्यमुक्तं तवाग्रतः
“ਹੇ ਸੁਲੀਲਾ ਦੇਵੀ! ਇਉਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮੋਹਿਨੀ ਬਣ। ਦੇਵੀ, ਇਹ ਵਰ ਕੇਵਲ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।”
Verse 23
केवलं स्वार्थमिति च सर्वेषां जगतामपि । ब्रह्मविष्णुशिवानां च ब्रह्मणा प्रेरितो ह्यहम्
“(ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ) ‘ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਹੈ’—ਇਉਂ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਂ ਭੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਾਂ।”
Verse 24
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रजेशस्य वचनं जगदम्बिका । प्रत्युवाच विहस्येति स्मृत्वा तं मनसा शिवम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 25
देव्युवाच । तात प्रजापते दक्ष शृणु मे परमं वचः । सत्यं ब्रवीमि त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नाखिलप्रदा
ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਾਤ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼, ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।
Verse 26
अहं तव सुता दक्ष त्वज्जायायां महेश्वरी । भविष्यामि न संदेहस्त्वद्भक्तिवशवर्तिनी
ਹੇ ਦਕਸ਼, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਬਣਾਂਗੀ—ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗੀ।
Verse 27
तथा यत्नं करिष्यामि तपः कृत्वा सुदुस्सहम् । हरजाया भविष्यामि तद्वरं प्राप्य चानघ
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ। ਹੇ ਅਨਘ! ਉਹ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਂਗੀ।
Verse 28
नान्यथा कार्यसिद्धिर्हि निर्विकारी च स प्रभुः । विधेर्विष्णोश्च संसेव्यः पूर्ण एव सदाशिवः
ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੈ। ਉਹੀ ਪੂਰਨ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਬ੍ਰਹਮਾ (ਵਿਧਾਤਾ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸੇਵਣਯੋਗ ਤੇ ਆਰਾਧਯ ਹੈ।
Verse 29
अहं तस्य सदा दासी प्रिया जन्मनि जन्मनि । मम स्वामी स वै शंभुर्नानारूपधरोपि ह
ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਸਵਾਮੀ ਉਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 30
वरप्रभावाद्भ्रुकुटेरवतीर्णो विधेस्म च । अहं तद्वरतोपीहावतरिष्ये तदाज्ञया
ਉਸ ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਭੌਂਹ ਤੋਂ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਾਂਗੀ।
Verse 31
गच्छ स्वभवनं तात मया ज्ञाता तु दूतिका । हरजाया भविष्यामि भूता ते तनयाचिरात्
ਹੇ ਤਾਤ! ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾ; ਦੂਤੀ ਵਜੋਂ ਤੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਮੈਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਂਗੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੇਰੀ ਧੀ ਵੀ ਬਣਾਂਗੀ।
Verse 32
इत्युक्त्वा सद्वचो दक्षं शिवाज्ञां प्राप्य चेतसि । पुनः प्रोवाच सा देवी स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्
ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਇਉਂ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 33
परन्तु पण आधेयो मनसा ते प्रजापते । श्रावयिष्यामि ते तं वै सत्यं जानीहि नो मृषा
ਪਰੰਤੂ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹੀ ਸੱਚ ਸੁਣਾਵਾਂਗੀ—ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਜਾਣ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ।
Verse 34
यदा भवान् मयि पुनर्भवेन्मंदादरस्तपा । देहं त्यक्ष्ये निजं सत्यं स्वात्मन्यस्म्यथ वेतरम्
ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਸ ਦੇਹ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ। ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਾਂਗੀ—ਅਥਵਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ।
Verse 35
एष दत्तस्तव वरः प्रतिसर्गं प्रजापते । अहं तव सुता भूत्वा भविष्यामि हरप्रिया
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਹਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਬਣਾਂਗੀ।
Verse 36
ब्रह्मोवाच एवमुक्त्वा महेशानी दक्षं मुख्यप्रजापतिम् । अंतर्दधे द्रुतं तत्र सम्यग् दक्षस्य पश्यतः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ ਸਤੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ; ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਓਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਹੋ ਗਈ।
Verse 37
अंतर्हितायां दुर्गायां स दक्षोपि निजाश्रमम् । जगाम च मुदं लेभे भविष्यति सुतेति सा
ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਹੋਣ ਤੇ ਦਕਸ਼ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆ; ਅਤੇ “ਉਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਬਣੇਗੀ” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Frequently Asked Questions
Dakṣa performs prolonged austerities and worship to obtain Jagadambā; the Goddess becomes directly manifest (pratyakṣa) and grants a boon that leads toward her becoming Dakṣa’s daughter (Satī/Dakṣajā).
The chapter encodes a sādhana-template: desire is purified through yama/niyama and sustained dhyāna until grace converts the sought deity from concept (hṛdayasthitā) into direct realization (pratyakṣa).
Jagadambā is presented as jaganmayī (cosmic pervasion) and as Śivā who becomes visible to the devotee; Durgā-dhyāna is named as the contemplative form anchoring Dakṣa’s practice.