सतीसंक्षेपचरित्रवर्णनम् — Summary Description of Satī’s Narrative
ਅਧਿਆਇ 1 ਨਾਲ ਸਤੀਖੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀ ਸ਼ਿਵ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸੂਤ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਿਵਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੱਤਵਕ ਗੁੰਝਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਨਿਰਦਵੰਦਵ ਯੋਗੀ ਸ਼ਿਵ ਕਿਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬਣੇ? ਫਿਰ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਸਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿਮਵਾਨ/ਪਰਵਤ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ; ਇੱਕੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਗਿਣੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਸਤੀ ਪਾਰਵਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ? ਸੂਤ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਇਸ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨੂੰ ‘ਸਫਲ ਜਨਮ’ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਛਾਣ-ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਿਵਾਹ-ਲੀਲਾ ਦਾ ਤੱਤ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीसंक्षेपचरित्रवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਸਤੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
Verse 2
त्वन्मुखांभोजसंवृत्तां श्रुत्वा शिवकथां पराम् । अतृप्तो हि पुनस्तां वै श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ-ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਥਾ ਫਿਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 3
पूर्णांशश्शंकरस्यैव यो रुद्रो वर्णितः पुरा । विधे त्वया महेशानः कैलासनिलयो वशी
ਹੇ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ)! ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਹੈ—ਕੈਲਾਸ-ਨਿਵਾਸੀ, ਵਸ਼ੀ ਮਹੇਸ਼ਾਨ।
Verse 4
स योगी सर्वविष्ण्वादिसुरसे व्यस्सतां गतिः । निर्द्वंद्वः क्रीडति सदा निर्विकारी महाप्रभुः
ਉਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸੱਚਾ ਯੋਗੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ। ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ; ਦ੍ਵੰਦ੍ਵਾਤੀਤ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
सोऽभूत्पुनर्गृहस्थश्च विवाह्य परमां स्त्रियम् । हरिप्रार्थनया प्रीत्या मंगलां स्वतपस्विनीम्
ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪ ਤਪੱਸਵਿਨੀ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਇਸਤਰੀ ਮੰਗਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 6
प्रथमं दक्षपुत्री सा पश्चात्सा पर्वतात्मजा । कथमेकशरीरेण द्वयोरप्यात्मजा मता
ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਉਹੀ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਦੀ ਧੀ। ਇੱਕੋ ਦੇਹ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
Verse 7
कथं सती पार्वती सा पुनश्शिवमुपागता । एतत्सर्वं तथान्यच्च ब्रह्मन् गदितुमर्हसि
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਸਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਪਾਰਵਤੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।
Verse 8
सूत उवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा सुरर्षेः शंकरात्मनः । प्रसन्नमानसो भूत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੰਕਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਲੀਨ ਉਸ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।
Verse 9
ब्रह्मोवाच । शृणु तात मुनिश्रेष्ठ कथयामि कथां शुभाम् । यां श्रुत्वा सफलं जन्म भविष्यति न संशयः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਤਾਤ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 10
पुराहं स्वसुतां दृष्ट्वा संध्याह्वां तनयैस्सह । अभवं विकृतस्तात कामबाणप्रपीडितः
ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ‘ਸੰਧਿਆ’ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖਿਆ; ਹੇ ਤਾਤ, ਤਦ ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ—ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਧਿਆ ਤੇ ਪੀੜਤ।
Verse 11
धर्मः स्मृतस्तदा रुद्रो महायोगी परः प्रभुः । धिक्कृत्य मां सुतैस्तात स्वस्थानं गतवानयम्
ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ—ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਯੋਗੀ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ—ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧਿਕਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਵਸਥਾਨ (ਸਵਧਾਮ) ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 12
यन्मायामोहितश्चाहं वेदवक्ता च मूढधीः । तेनाकार्षं सहाकार्य परमेशेन शंभुना
ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ—ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਕਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ—ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਹ ਕਰ ਬੈਠਾ।
Verse 13
तदीर्षयाहमाकार्षं बहूपायान्सुतैः सह । कर्तुं तन्मोहनं मूढः शिवमाया विमोहितः
ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ—ਸ਼ਿਵ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ—ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਜਤਨ ਕੀਤੇ।
Verse 14
अभवंस्तेऽथ वै सर्वे तस्मिञ् शंभो परप्रभो । उपाया निष्फलास्तेषां मम चापि मुनीश्वर
ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ! ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਪਾਅ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਏ—ਮੇਰੇ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ।
Verse 15
तदाऽस्मरं रमेशानं व्यथोपायस्तुतैस्सह । अबोधयत्स आगत्य शिवभक्तिरतस्सुधीः
ਤਦ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਉਹ ਸੁਧੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਨਿਵਾਰਕ ਸ্তুਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ (ਉਸ ਨੂੰ) ਬੋਧ ਕਰਾਇਆ।
Verse 16
प्रबोधितो रमेशेन शिवतत्त्वप्रदर्शिना । तदीर्षामत्यजं सोहं तं हठं न विमोहितः
ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ; ਤਦ ਮੈਂ ਉਹ ਈਰਖਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਠ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
Verse 17
शक्तिं संसेव्य तत्प्रीत्योत्पादयामास तां तदा । दक्षादशिक्न्यां वीरिण्यां स्वपुत्राद्धरमोहने
ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਵੀਰਿਣੀ ਦੀ ਧੀ ‘ਸਤੀ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ।
Verse 18
सोमा भूत्वा दक्षसुता तपः कृत्वा तु दुस्सहम् । रुद्रपत्न्यभवद्भक्त्या स्वभक्तहितकारिणी
ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਸੋਮਾ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਹੀ।
Verse 19
सोमो रुद्रो गृही भूत्वाऽकार्षील्लीलां परां प्रभुः । मोहयित्वाथ मां तत्र स्वविवाहेऽविकारधीः
ਸੋਮਸਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬਣ ਕੇ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਅਵਿਕਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਓਥੇ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 20
विवाह्य तां स आगत्य स्वगिरौ सूतिकृत्तया । रेमे बहुविमोहो हि स्वतंत्रस्स्वात्तविग्रहः
ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜੀ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਉੱਥੇ ਸੁਤੰਤਰ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।
Verse 21
तया विहरतस्तस्य व्यातीयाय महान् मुने । कालस्सुखकरश्शभोर्निर्विकारस्य सद्रतेः
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੁਖਦਾਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ; ਉਹ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਦ-ਵ੍ਰਤੀ ਹੈ।
Verse 22
ततो रुद्रस्य दक्षेण स्पर्द्धा जाता निजेच्छया । महामूढस्य तन्मायामोहितस्य सुगर्विणः
ਫਿਰ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਹਾ ਮੂੜ੍ਹ ਉਸੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 23
तत्प्रभावाद्धरं दक्षो महागर्वी विमूढधीः । महाशांतं निर्विकारं निनि द बहुमोहितः
ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਮਹਾ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਭਟਕੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਦਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 24
ततो दक्षः स्वयं यज्ञं कृतवान्गर्वितोऽहरम् । सर्वानाहूय देवादीन् विष्णुं मां चाखिलाधिपः
ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਦੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨੋਂ ਯੱਗ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਉਹ তথਾਕਥਿਤ ‘ਅਖਿਲਾਧਿਪ’ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦ ਬੈਠਾ; ਪਰ ਘਮੰਡ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ—ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ—ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ।
Verse 25
नाजुहाव तथाभूतो रुद्रं रोषसमाकुलः । तथा तत्र सतीं नाम्ना स्वपुत्रीं विधिमोहितः
ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਓਥੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤੀ ਸੀ।
Verse 26
यदा नाकारिता पित्रा मायामोहित चेतसा । लीलां चकार सुज्ञाना महासाध्वी शिवा तदा
ਜਦੋਂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ, ਤਦੋਂ ਮਹਾਸਾਧਵੀ ਤੇ ਸੁਜਾਣ ਸ਼ਿਵਾ (ਸਤੀ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਰਚੀ।
Verse 27
अथागता सती तत्र शिवाज्ञामधिगम्य सा । अनाहूतापि दक्षेण गर्विणा स्वपितुर्गृहम्
ਫਿਰ ਸਤੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ (ਅਨੁਮਤੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ—ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ—ਜਾਣਾ ਕੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।
Verse 28
विलोक्य रुद्रभागं नो प्राप्यावज्ञां च ताततः । विनिंद्य तत्र तान्सर्वान्देहत्यागमथाकरोत्
ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਯੋਗ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਅਤੇ ਉਪਰੋਂ ਅਪਮਾਨ ਹੋਣਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਤੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।
Verse 29
तच्छुत्वा देव देवेशः क्रोधं कृत्वा तु दुस्सहम् । जटामुत्कृत्य महतीं वीरभद्रमजीजनत्
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਭੂ ਅਸਹਿਣ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਟਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲਟ ਉਖਾੜ ਕੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Verse 30
सगणं तं समुत्पाद्य किं कुर्य्या मिति वादिनम् । सर्वापमानपूर्वं हि यज्ञध्वंसं दिदेश ह
ਉਸ ਗਣ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ‘ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?’ ਤਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਦਾ ਪੂਰਨ ਅਪਮਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਯੱਗ-ਧਵੰਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।
Verse 31
तदाज्ञां प्राप्य स गणाधीशो बहुबलान्वितः । गतोऽरं तत्र सहसा महाबलपराक्रमः
ਉਹ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼—ਵੱਡੇ ਬਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉੱਥੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 32
महोपद्रवमाचेरुर्गणास्तत्र तदाज्ञया । सर्वान्स दंडयामास न कश्चिदवशेषितः
ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਉਪਦ੍ਰਵ ਮਚਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ; ਕੋਈ ਵੀ ਬਿਨਾ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ।
Verse 33
विष्णुं संजित्य यत्नेन सामरं गणसत्तमः । चक्रे दक्षशिरश्छेदं तच्छिरोग्नौ जुहाव च
ਫਿਰ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ, ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਦਕਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਰ ਯਜ੍ਞ-ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 34
यज्ञध्वंसं चकाराशु महोपद्रवमाचरन् । ततो जगाम स्वगिरिं प्रणनाम प्रभुं शिवम्
ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਯੱਗ ਦਾ ਧਵੰਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਉਪਦ੍ਰਵ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜੀ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 35
यज्ञध्वंसोऽभवच्चेत्थं देवलोके हि पश्यति । रुद्रस्यानुचरैस्तत्र वीरभद्रादिभिः कृतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੱਗ ਦਾ ਧਵੰਸ ਹੋਇਆ—ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਦਿੱਖ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਨੇ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਆਦਿ ਨੇ, ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ।
Verse 36
मुने नीतिरियं ज्ञेया श्रुतिस्मृतिषु संमता । रुद्रे रुष्टे कथं लोके सुखं भवति सुप्रभो
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਨੀਤੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਾਣਨਯੋਗ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਰੁੱਸ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ?
Verse 37
ततो रुद्रः प्रसन्नोभूत्स्तुतिमाकर्ण्य तां पराम् । विज्ञप्तिं सफलां चक्रे सर्वेषां दीनवत्सलः
ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਸ্তুਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪਾਈ। ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਭ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਨੂੰ ਫਲਵੰਤ ਕੀਤਾ।
Verse 38
पूर्ववच्च कृतं तेन कृपालुत्वं महात्मना । शंकरेण महेशेन नानालीलावि हारिणा
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਮਹੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।
Verse 39
जीवितस्तेन दक्षो हि तत्र सर्वे हि सत्कृताः । पुनस्स कारितो यज्ञः शंकरेण कृपालुना
ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਭ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਕਿਰਪਾਲੂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਯੱਗ ਮੁੜ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 40
रुद्रश्च पूजितस्तत्र सर्वैर्देवैर्विशेषतः । यज्ञे विश्वादिभिर्भक्त्या सुप्रसन्नात्मभिर्वने
ਉਸ ਜੰਗਲ-ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਆਦਿ ਦੇਵਗਣ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 41
सतीदेहसमुत्पन्ना ज्वाला लोकसुखावहा । पतिता पर्वते तत्र पूजिता सुखदायिनी
ਸਤੀ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜਵਾਲਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਪੂਜਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲੱਗੀ।
Verse 42
ज्वालामुखीति विख्याता सर्वकामफलप्रदा । बभूव परमा देवी दर्शनात्पापहारिणी
ਉਹ ‘ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ—ਸਭ ਧਰਮਸੰਗਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਰਮ ਦੇਵੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 43
इदानीं पूज्यते लोके सर्वकामफलाप्तये । संविधाभिरनेकाभिर्महोत्सवपरस्परम्
ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਲਗਾਤਾਰ ਮਹੋਤਸਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਰਾਧਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 44
ततश्च सा सती देवी हिमालयसुता ऽभवत् । तस्याश्च पार्वतीनाम प्रसिद्धमभवत्तदा
ਫਿਰ ਉਹੀ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ‘ਪਾਰਵਤੀ’ ਨਾਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 45
सा पुनश्च समाराध्य तपसा कठिनेन वै । तमेव परमेशानं भर्त्तारं समुपाश्रिता
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।
Verse 46
एतत्सर्वं समाख्यातं यत्पृष्टोहं मुनीश्वर । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Frequently Asked Questions
The chapter introduces the identity-continuity problem: Satī is called Dakṣa’s daughter yet later appears as Pārvatī, daughter of Himavat/Parvata; Nārada asks how one śakti can be ‘daughter’ to two lineages and how she returns to Śiva.
It establishes that Śiva’s householdership is līlā—an intentional mode of grace—rather than a fall into bondage; his nirvikāratva remains intact while he participates in cosmic order for the welfare of gods and beings.
Śiva is highlighted as Rudra/Śaṅkara/Maheśāna, the Kailāsa-dwelling yogin beyond dualities; Satī/Pārvatī is highlighted as the supreme consort (śakti) whose manifestation history is to be clarified.