Adhyaya 9
Rudra SamhitaParvati KhandaAdhyaya 935 Verses

स्वप्नवर्णनपूर्वकं संक्षेपशिवचरितवर्णनम् / Dream-Portents and a Concise Account of Śiva’s Career

ਅਧਿਆਇ 9 ਸੰਵਾਦ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀ ਸ਼ੈਵ ਕਥਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਰਦ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਮੇਨਾ ਹਿਮਾਲਯ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੋਕ-ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁੰਦਰ, ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਧੀ ਸੁਖੀ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ‘ਨਾਰੀ-ਸੁਭਾਉ’ ਕਥਾ ਦਾ ਉਪਕਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਯ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਨੀ ਦਾ ਬਚਨ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੱਕ ਛੱਡੋ। ਸੁਪਨੇ/ਸ਼ਕੁਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਣਾ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯਤ ਸ਼ਿਵ–ਪਾਰਵਤੀ ਮਿਲਾਪ ਆਮ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

नारद उवाच । विधे तात त्वया शैववर प्राज्ञाद्भुता कथा । वर्णिता करुणां कृत्वा प्रीतिर्मे वर्द्धिताधिकम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਹੇ ਤਾਤ! ਤੁਸੀਂ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੈਵ-ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ।

Verse 2

विधे गते स्वकं धाम मयि वै दिव्यदर्शगे । ततः किमभवत्तात कृपया तद्वदाधुना

ਹੇ ਵਿਧੇ! ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਦੋਂ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਤ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਦੱਸੋ।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । गते त्वयि मुने स्वर्गे कियत्काले गते सति । मेना प्राप्येकदा शैलनिकटं प्रणनाम सा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ! ਤੇਰੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਿਆ, ਤਦ ਮੇਨਾ ਇਕ ਵਾਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਈ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 4

स्थित्वा सविनयम्प्राह स्वनाथं गिरिकामिनी । तत्र शैलाधिनाथं सा प्राणप्रियसुता सती

ਉਹ ਗਿਰਿਕਾਮਿਨੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਥ ਨੂੰ ਬੋਲੀ। ਉੱਥੇ ਸਤੀ—ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ—ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਨਾਥ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 5

मेनोवाच । मुनिवाक्यं न बुद्धं मे सम्यङ् नारीस्वभावतः । विवाहं कुरु कन्यायास्सुन्दरेण वरेण ह

ਮੇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੁਭਾਉ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੀ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਯੋਗ ਸਦਵਰ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿਓ।

Verse 6

सर्वथा हि भवेत्तत्रोद्वाहोऽपूर्वसुखावहः । वरश्च गिरिजायास्तु सुलक्षणकुलोद्भवः

ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਉਹ ਵਿਆਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਪੂਰਵ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਲਈ ਵਰ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 7

प्राणप्रिया सुता मे हि सुखिता स्याद्यथा प्रिय । सद्वरं प्राप्य सुप्रीता तथा कुरु नमोऽस्तु ते

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਐਸਾ ਕਰੋ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਸੁਖੀ ਰਹੇ। ਸਦਵਰ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ताश्रुमुखी मेना पत्यंघ्र्योः पतिता तदा । तामुत्थाप्य गिरिः प्राह यथावत्प्रज्ञसत्तमः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਮੇਨਾ ਤਦ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੇ ਯਥੋਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 9

हिमालय उवाच । शृणु त्वं मेनके देवि यथार्थं वच्मि तत्त्वतः । भ्रमं त्यज मुनेर्वाक्यं वितथं न कदाचन

ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵੀ ਮੇਨਕੇ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਭਰਮ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਮੁਨੀ ਦਾ ਬਚਨ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 10

यदि स्नेहः सुतायास्ते सुतां शिक्षय सादरम् । तपः कुर्याच्छंकरस्य सा भक्त्या स्थिरचेतसा

ਜੇ ਤੇਰਾ ਧੀ ਨਾਲ ਸਨੇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਧੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ—ਉਹ ਥਿਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

Verse 11

चेत्प्रसन्नः शिवः काल्याः पाणिं गृह्णाति मेनके । सर्वं भूयाच्छुभं नश्येन्नारदोक्तममंगलम्

ਹੇ ਮੇਨਕੇ, ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਕਾਲੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਅਮੰਗਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 12

अमंगलानि सर्वाणि मंगलानि सदाशिवे । तस्मात्सुतां शिवप्राप्त्यै तपसे शिक्षय द्रुतम्

ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਅਮੰਗਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਮੰਗਲ ਓਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਓ।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य गिरेर्वाक्यं मेना प्रीततराऽभवत् । सुतोपकंठमगमदुपदेष्टुं तदोरुचिम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਧੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 14

सुताङ्गं सुकुमारं हि दृष्ट्वातीवाथ मेनका । विव्यथे नेत्रयुग्मे चाश्रुपूर्णेऽभवतां द्रुतम्

ਧੀ ਦੇ ਕੋਮਲ, ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਨਕਾ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀੜ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ।

Verse 15

अथ सा कालिका देवी सर्वज्ञा परमेश्वरी । उवाच जननीं सद्यः समाश्वास्य पुनः पुनः

ਤਦੋਂ ਸਰਵਜ্ঞ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਿਕਾ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ।

Verse 17

पार्वत्युवाच । मातश्शृणु महाप्राज्ञेऽद्यतने ऽजमुहूर्तके । रात्रौ दृष्टो मया स्वप्नस्तं वदामि कृपां कुरु

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਾਤਾ, ਸੁਣੋ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞੇ! ਅੱਜ ਅਜਮੁਹੂਰਤ ਵੇਲੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 18

विप्रश्चैव तपस्वी मां सदयः प्रीतिपूर्वकम् । उपादिदेश सुतपः कर्तुं मातश्शिवस्य वै

ਮਾਤਾ, ਉਸ ਦਇਆਲੂ ਤਪਸਵੀ ਵਿਪ੍ਰ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਾਂ।

Verse 19

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा मेनका शीघ्रं पतिमाहूय तत्र च । तत्स्वप्नं कथयामास सुता दृष्टमशेषतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧੀ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸਾਰਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

सुतास्वप्नमथाकर्ण्य मेनकातो गिरीश्वरः । उवाच परमप्रीतः प्रियां सम्बोधयन्गिरा

ਮੇਨਕਾ ਤੋਂ ਧੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਲਯ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 21

गिरीश्वर उवाच । हे प्रियेऽपररात्रान्ते स्वप्नो दृष्टो मयापि हि । तं शृणु त्वं महाप्रीत्या वच्म्यहं तं समादरात्

ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣ; ਮੈਂ ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 22

एकस्तपस्वी परमो नारदोक्तवरां गधृक् । पुरोपकंठं सुप्रीत्या तपः कर्तुं समागतः

ਨਾਰਦ ਦੇ ਕਹੇ ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਪਰਮ ਤਪਸਵੀ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 23

गृहीत्वा स्वसुतां तत्रागमं प्रीततरोप्यहम् । मया ज्ञातस्स वै शम्भुर्नारदो क्तवरः प्रभुः

ਉੱਥੋਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਤਦ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਨਾਰਦ ਦਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਸੀ—ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਪਰਮ ਮਾਲਕ ਹਨ।

Verse 24

सेवार्थं तस्य तनयामुपदिश्य तपस्विनः तं । वै प्रार्थितवांस्तस्यां न तदांगीचकार सः

ਸੇਵਾ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਰਨ ਮੰਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 25

अभूद्विवादस्तुमहान्सांख्यवेदान्तसंमतः । ततस्तदाज्ञया तत्र संस्थितासीत्सुता मम

ਫਿਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਸਾਂਖ੍ਯ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਧੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 26

निधाय हृदि तं कामं सिषेवे भक्तितश्च सा । इति दृष्टं मया स्वप्नं प्रोक्तवांस्ते वरानने

ਉਸ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਮੈਂ ਜੋ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 27

ततो मेने कियत्कालं परीक्ष्यं तत्फलं प्रिये । योग्यमस्तीदमेवेह बुध्यस्व त्वं मम ध्रुवम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ—‘ਇੱਥੇ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਹੈ।’ ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਅਟੱਲ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਮਝ।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा गिरिराजश्च मेनका वै मुनीश्वर । सन्तस्थतुः परीक्षन्तीं तत्फलं शुद्धचेतसौ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਹਿਮਵਾਨ ਅਤੇ ਮੇਨਕਾ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਏ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪਰਖ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ।

Verse 29

इत्थम्व्यतीतेऽल्पदिने परमेशः सतां गतिः । सतीविरहसुव्यग्रो भ्रमन्सर्वत्र सूतिकृत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਬੀਤਿਆ ਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ਼ਿਵ—ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ—ਸਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਤੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 30

तत्राजगाम सुप्रीत्या कियद्गुणयुतः प्रभुः । तपः कर्तुं सतीप्रेमविरहाकुलमानसः

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ—ਯੋਗ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਘਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਏ; ਸਤੀ-ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਮਨ ਕਰਕੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 31

तपश्चकार स्वं तत्र पार्वती सेवने रता । सखीभ्यां सहिता नित्यं प्रसन्नार्थमभूत्तदा

ਉੱਥੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਸੇਵਾ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੀ। ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਤਦ ਉਹ ਕੇਵਲ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ) ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਕਰਮਰਤ ਹੋਈ।

Verse 32

विद्धोऽऽपि मार्गणैश्शम्भुर्विकृतिं नाप स प्रभुः । प्रेषितेन सुरैस्स्वात्ममोहनार्थं स्मरेण वै

ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਧੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਕਾਰ ਨਾ ਆਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸਮਰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਲਈ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।

Verse 33

दग्ध्वा स्मरं च तत्रैव स्ववह्निनयनेन सः । स्मृत्वा मम वचः क्रुद्धो मह्यमन्तर्दधे ततः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਮਰ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 34

ततः कालेन कियता विनाश्य गिरिजामदम् । प्रसादितस्सुतपसा प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੋ ਗਏ।

Verse 35

लौकिकाचारमाश्रित्य रुद्रो विष्णुप्रसादितः । कालीं विवाहयामास ततोऽभूद्बहुमंगलम्

ਲੋਕ-ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਾਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮੰਗਲ ਉਪਜਿਆ।

Verse 36

इत्येतत्कथितं तात समासाच्चरितं विभोः । शंकरस्य परं दिव्यं किं भूयः श्रोतुमि च्छसि

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਇਸ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

Frequently Asked Questions

The domestic deliberation preceding Pārvatī (Girijā)’s marriage: Menā urges a conventional, auspicious match, while Himālaya insists the sage’s prophecy is true and that doubt should be abandoned—setting the stage for Śiva as the destined groom.

Dream/omen and sage-authority operate as Purāṇic epistemology: they legitimate a trans-social destiny (Śiva as groom) by presenting it as revealed knowledge rather than merely familial preference.

Śiva is framed not only as a personal bridegroom figure but as a cosmic principle whose ‘carita’ must be summarized to reconcile worldly expectations with the supreme ascetic’s transcendence; this underscores Śiva–Śakti destiny as cosmological order.