नारद–हिमालयसंवादवर्णनम् (Nārada and Himālaya: Discourse on Pārvatī’s Signs and Destiny)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਵਰਣਿਤ ਸੰਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਜ੍ਞਾਨੀ ਨਾਰਦ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਯ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਨਾਰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਜਾਤਕ’ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਤੇ ਭਾਗ੍ਯ ਬਾਰੇ ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵਧਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੀ, ‘ਆਦ੍ਯ ਕਲਾ’ ਅਤੇ ‘ਸਰਵਲੱਛਣਸ਼ਾਲਿਨੀ’ ਹੈ; ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਯਸ਼ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਪਤੀ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਧਿਆਇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਯਤ ਸ਼ਿਵ-ਸੰਯੋਗ ਨੂੰ ਧਰਮਿਕ ਤੇ ਦੈਵੀ ਇੱਛਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एकदा तु शिवज्ञानी शिवलीलाविदांवरः । हिमाचलगृहं प्रीत्यागमस्त्वं शिवप्रेरितः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਸ਼ਿਵ-ਲੀਲਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ।
Verse 2
दृष्ट्वा मुने गिरीशस्त्वां नत्वानर्च स नारद । आहूय च स्वतनयां त्वदङ्घ्र्योस्तामपातयत्
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 3
पुनर्नत्वा मुनीश त्वामुवाच हिमभूधरः । साञ्जलिः स्वविधिं मत्वा बहुसन्नतमस्तकः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਹਿਮਭੂਧਰ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੇ ਕਿਹਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਰਯਾਦਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 4
हिमालय उवाच । हे मुने नारद ज्ञानिन्ब्रह्मपुत्रवर प्रभो । सर्वज्ञस्त्वं सकरुणः परोपकरणे रतः
ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਸਰਵਜ੍ਞ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 5
मत्सुताजातकं ब्रूहि गुणदोषसमुद्भवम् । कस्य प्रिया भाग्यवती भविष्यति सुता मम
ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਜਾਤਕ ਅਤੇ ਭਾਗ੍ਯ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸੋ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦੋਸ਼ ਉੱਭਰਣਗੇ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਸੁਤਾ ਕਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾ ਭਾਗ੍ਯਵਤੀ ਬਣੇਗੀ?
Verse 6
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तो मुनिवर्य त्वं गिरीशेन हिमाद्रिणा । विलोक्य कालिकाहस्तं सर्वांगं च विशेषतः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਗਿਰੀਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਤੂੰ ਕਾਲਿਕਾ ਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
Verse 7
अवोचस्त्वं गिरिं तात कौतुकी वाग्विशारद्ः । ज्ञानी विदितवृत्तान्तो नारदः प्रीतमानसः
ਤਦ, ਹੇ ਤਾਤ, ਤੂੰ ਗਿਰਿਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਜਿਗਿਆਸੂ, ਵਾਕ-ਨਿਪੁਣ, ਗਿਆਨੀ, ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਤੋਂ ਅਗਾਹ ਅਤੇ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾਰਦ (ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ)।
Verse 8
इति श्रीशिवमहा पुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे नारदहिमालयसंवादवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਰਦ-ਹਿਮਾਲਿਆ ਸੰਵਾਦ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 9
स्वपतेस्सुखदात्यन्तं पित्रोः कीर्तिविवर्द्धिनी । महासाध्वी च सर्वासु महानन्दकरी सदा
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਤਿ ਅਧਿਕ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਸਾਧਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Verse 10
सुलक्षणानि सर्वाणि त्वत्सुतायाः करे गिरे । एका विलक्षणा रेखा तत्फलं शृणु तत्त्वतः
ਹੇ ਗਿਰਿਰਾਜ! ਤੇਰੀ ਧੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਰੇਖਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਤੱਤ ਅਤੇ ਜੋ ਫਲ ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ।
Verse 11
योगी नग्नोऽगुणोऽकामी मातृतातविवर्जितः । अमानोऽशिववेषश्च पतिरस्याः किलेदृशः
ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੈ—ਦਿਗੰਬਰ, ਗੁਣਾਤੀਤ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮਾਨ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਅਸ਼ੁਭ ਜਿਹਾ ਵੇਸ ਧਾਰਦਾ—ਕੀ ਐਸਾ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ?
Verse 12
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्ते हि सत्यं मत्त्वा च दम्पती । मेना हिमाचलश्चापि दुःखितौ तौ बभूवतुः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ, ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਾਲਾ ਦੰਪਤੀ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।
Verse 13
शिवाकर्ण्यवचस्ते हि तादृशं जगदम्बिका । लक्षणैस्तं शिवं मत्त्वा जहर्षाति मुने हृदि
ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ।
Verse 14
न मृषा नारदवचस्त्विति संचिन्त्य सा शिवा । स्नेहं शिवपदद्वन्द्वे चकाराति हृदा तदा
“ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ”—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਕਲਿਆਣਮਈ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਤਦ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਵਿੱਚ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਨੇਹ-ਭਗਤੀ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤੀ।
Verse 15
उवाच दुःखितः शैलस्त्वान्तदा हृदि नारद । कमुपायं मुने कुर्यामतिदुःखमभूदिति
ਤਦ ਦਿਲੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸ਼ੈਲਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਕਰਾਂ? ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।”
Verse 16
तच्छुत्वा त्वं मुने प्रात्थ महाकौतुककारकः । हिमाचलं शुभैर्वाक्यैर्हर्षयन्वाग्विशारदः
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਆਖੀ; ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਹਿਮਾਚਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 17
नारद उवाच । स्नेहाच्छृणु गिरे वाक्यं मम सत्यं मृषा न हि । कररेखा ब्रह्मलिपिर्न मृषा भवति धुवम्
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਗਿਰਿਰਾਜ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ; ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਂ—ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਲਿਖਤ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਝੂਠੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 18
तादृशोऽस्याः पतिः शैल भविष्यति न संशयः । तत्रोपायं शृणु प्रीत्या यं कृत्वा लप्स्यसे सुखम्
ਹੇ ਸ਼ੈਲਰਾਜ, ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਉਪਾਅ ਸੁਣੋ; ਉਹ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਖ ਪਾਵੋਗੇ।
Verse 19
तादृशोऽस्ति वरः शम्भुलीलारूपधरः प्रभुः । कुलक्षणानि सर्वाणि तत्र तुल्यानि सद्गुणैः
ਅਜਿਹਾ ਵਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ—ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਮ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਹਨ।
Verse 20
प्रभौ दोषो न दुःखाय दुःखदोऽत्यप्रभौ हि सः । रविपावकगंगानां तत्र ज्ञेया निदर्शना
ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਦੋਸ਼ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨ ਸਮਝੋ।
Verse 21
तस्माच्छिवाय कन्या स्वां शिवां देहि विवेकतः । शिवस्सर्वेश्वरस्सेव्योऽविकारी प्रभुरव्ययः
ਇਸ ਲਈ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਭ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਕਰ ਦੇ। ਸ਼ਿਵ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਸੇਵਣਯੋਗ—ਅਵਿਕਾਰੀ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ।
Verse 22
शीघ्रप्रसादः स शिवस्तां ग्रहीष्यत्यसंशयम् । तपःसाध्यो विशेषेण यदि कुर्याच्छिवा तपः
ਜੋ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਗੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਤਪ ਕਰੇ।
Verse 23
सर्वथा सुसमर्थो हि स शिवस्सकलेश्वरः । कुलिपेरपि विध्वंसी ब्रह्माधीनस्त्वकप्रदः
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥ ਹਨ—ਸਭ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ। ਉਹ ਕੁਲਿਪੇਰ ਦਾ ਵੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਧੀਨ ਕਰਮ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा त्वं पुनस्तात कौतुकी ब्रह्मविन्मुने । शैलराजमवोचो हि हर्षयन्वचनैश्शुभैः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ ਮੁਨੀ—ਤੂੰ ਫਿਰ ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸ਼ੈਲਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 25
भाविनी दयिता शम्भोस्सानुकूला सदा हरे । महासाध्वी सुव्रता च पित्रोस्सुखविवर्द्धिनी
ਉਹ ਭਾਵਿਨੀ ਹੈ—ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ; ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ; ਅਤੇ ਹਰੀ ਲਈ ਵੀ ਸਦਾ ਅਨੁਕੂਲ। ਉਹ ਮਹਾਸਾਧਵੀ, ਸੁਵ੍ਰਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 26
शम्भोश्चित्तं वशे चैषा करिष्यति तपस्विनी । स चाप्येनामृते योषां न ह्यन्यामुद्वहिष्यति
ਉਹ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ਕੁਆਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਵੇਗਾ।
Verse 27
एतयोस्सदृशं प्रेम न कस्याप्येव तादृशम् । भूतं वा भविता वापि नाधुना च प्रवर्तते
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਐਸਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੱਜ ਕਿਤੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
Verse 28
अनयोस्सुरकार्य्याणि कर्तव्यानि मृतानि च । यानि यानि नगश्रेष्ठ जीवितानि पुनः पुनः
ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋ ਕੰਮ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਸਨ ਉਹ ਸਿਧ ਹੋਣਗੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਜੋ ਜੀਵ ਮਰ ਗਏ ਸਨ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 29
अनया कन्यया तेऽद्रे अर्धनारीश्वरो हरः । भविष्यति तथा हर्षदिनयोर्मिलितम्पुनः
ਹੇ ਅਦ੍ਰੇ (ਹਿਮਾਲਿਆ)! ਇਸ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਹੋਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ।
Verse 30
शरीरार्धं हरस्यैषा हरिष्यति सुता तव । तपः प्रभावात्संतोष्य महेशं सकलेश्वरम्
ਹੇ (ਪਰਬਤ ਰਾਜਾ), ਤੇਰੀ ਇਹ ਧੀ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਧਾਰੇਗੀ। ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇਗੀ।
Verse 31
स्वर्णगौरी सुवर्णाभा तपसा तोष्य तं हरम् । विद्युद्गौरतमा चेयं तव पुत्री भविष्यति
ਸੁਵਰਨ-ਗੌਰੀ, ਖ਼ਾਲਿਸ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤਿਮਾਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਹਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇਗੀ; ਅਤੇ ਇਹ—ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਅਤਿ ਗੌਰ ਵਰਣੀ—ਤੇਰੀ ਧੀ ਬਣੇਗੀ।
Verse 32
गौरीति नाम्ना कन्या तु ख्यातिमेषा गमिष्यति । सर्वदेवगणैः पूज्या हरिब्रह्मादिभिस्तथा
ਇਹ ਕੁੜੀ ‘ਗੌਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੇਵਗਣ—ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ), ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ।
Verse 33
नान्यस्मै त्वमिमां दातुमिहार्हसि नगोत्तम । इदं चोपांशु देवानां न प्रकाश्यं कदाचन
ਹੇ ਨਗੋਤਮ! ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੈ—ਕਦੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 34
ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा देवर्षे तव नारद । उवाच हिमवान्वाक्यं मुने त्वाम्वाग्विशारदः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ! ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਯੋਗ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 35
हिमालय उवाचा । हे मुने नारद प्राज्ञ विज्ञप्तिं कांचिदेव हि । करोमि तां शृणु प्रीत्या तस्त्वं प्रमुदमावह
ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ, ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿਓ (ਯੋਗ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ)।
Verse 36
श्रूयते त्यक्तसंगस्स महादेवो यतात्मवान् । तपश्चरति सन्नित्यं देवानामप्यगोचरः
ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਦੇਵ—ਸੰਗ-ਤਿਆਗੀ ਅਤੇ ਜਿਤੇੰਦ੍ਰੀ—ਸਦਾ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਗੋਚਰ ਹਨ।
Verse 37
स कथं ध्यान मार्गस्थः परब्रह्मार्पितं मनः । भ्रंशयिष्यति देवर्षे तत्र मे संशयो महान्
ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ! ਜੋ ਧਿਆਨ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਡਿਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
Verse 38
अक्षरं परमं ब्रह्म प्रदीपकलिकोपमम् । सदाशिवाख्यं स्वं रूपं निर्विकारमजापरम्
ਉਹ ਅੱਖਰ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਦੀਵੇ ਦੀ ਅਡੋਲ ਲੌ ਵਰਗਾ। ਇਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਿਜ ਸਰੂਪ ‘ਸਦਾਸ਼ਿਵ’ ਹੈ: ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਅਜ ਅਤੇ ਅਪਰ।
Verse 39
निर्गुणं सगुणं तच्च निर्विशेषं निरीहकम् । अतः पश्यति सर्वत्र न तु बाह्यं निरीक्षते
ਉਹ ਤੱਤ (ਸ਼ਿਵ) ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਗੁਣ ਵੀ; ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਰਈਹ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦਾ।
Verse 40
इति स श्रूयते नित्यं किंनराणां मुखान्मुने । इहागतानां सुप्रीत्या किन्तन्मिथ्या वचो धुवम्
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਹ ਗੱਲ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸਦਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਬਚਨ ਕਿਵੇਂ ਝੂਠ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ।
Verse 41
विशेषतः श्रूयते स साक्षान्नाम्ना तथा हरः । समयं कृतवान्पूर्व्वं तन्मया गदितं शृणु
ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹਰ ਹੀ ਉਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।
Verse 42
न त्वामृतेऽन्यां वरये दाक्षायणि प्रिये सती । भार्यार्थं न ग्रहीष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਤੀ, ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਰਾਂਗਾ। ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 43
इति सत्यासमं तेन पुरैव समयः कृतः । तस्यां मृतायां स कथं स्वयमन्यां ग्रहीष्यति
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੱਚ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇਗਾ?
Verse 44
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा स गिरिस्तूष्णीमास तस्य पुरस्तव । तदाकर्ण्याथ देवर्षे त्वं प्रावोचस्सुतत्त्वतः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਪਰਮ ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 45
नारद उवाच । न वै कार्या त्वया चिंता गिरिराज महामते । एषा तव सुता काली दक्षजा ह्यभवत्पुरा
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਮਹਾਮਤੀ! ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਤੇਰੀ ਧੀ ਕਾਲੀ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਸਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਸੀ।
Verse 46
सतीनामाभवत्तस्यास्सर्वमंगलदं सदा । सती सा वै दक्षकन्या भूत्वा रुद्रप्रियाभवत
ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ “ਸਤੀ” ਪਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਮੰਗਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਤੀ—ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਕੇ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਹੋਈ।
Verse 47
पितुर्यज्ञे तथा प्राप्यानादरं शंकरस्य च । तं दृष्ट्वा कोपमाधायात्याक्षीद्देहं च सा सती
ਪਿਤਾ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਅਨਾਦਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਤੀ ਨੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਕ੍ਰੋਧ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇਹ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 48
पुनस्सैव समुत्पन्ना तव गेहेऽम्बिका शिवा । पार्वती हरपत्नीयं भविष्यति न संशयः
ਉਹੀ ਅੰਬਿਕਾ—ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵਾ—ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਘਰ ਜਨਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਬਣੇਗੀ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 49
एतत्सर्वं विस्तरात्त्वं प्रोक्तवान्भूभृते मुने । पूर्वरूपं चरित्रं च पार्वत्याः प्रीतिवर्धनम्
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਤੁਸੀਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ—ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਪੂਰਵ ਰੂਪ ਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵੀ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 50
तं सर्वं पूर्ववृत्तान्यं काल्या मुनिमुखाद्गिरिः । श्रुत्वा सपुत्रदारः स तदा निःसंशयोऽभवत्
ਕਾਲੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਪੂਰਵ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਗਿਰਿਰਾਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਿਸ਼ਸੰਦੇਹ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 51
ततः काली कथां श्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा । लज्जयाधोमुखी भूत्वा स्मितविस्तारितानना
ਤਦ ਕਾਲੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖਿੜ ਉਠਿਆ।
Verse 52
करेण तां तु संस्पृश्य श्रुत्वा तच्चरितं गिरिः । मूर्ध्नि शश्वत्तथाघ्राय स्वास नान्ते न्यवेशयत्
ਫਿਰ ਗਿਰੀ (ਹਿਮਾਲੇ) ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸੂੰਘਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 53
ततस्त्वं तां पुनर्दृष्ट्वाऽवोचस्तत्र स्थितां मुने । हर्षयन् गिरिराजं च मेनकान्तनयैः सह
ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਮੁੜ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ; ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗਿਰਿਰਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 54
सिंहासनन्तु किन्त्वस्याश्शैलराज भवेदतः । शम्भोरूरौ सदैतस्या आसनं तु भविष्यति
ਹੇ ਸ਼ੈਲਰਾਜ! ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਲਈ ਸਿੰਘਾਸਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਆਸਨ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਜੰਘ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਪਾਵੇਗੀ।
Verse 55
हरोरूर्वासनम्प्राप्य तनया तव सन्ततम् । न यत्र कस्याचिदृष्टिर्मानसं वा गमिष्यति
ਹਰ ਦੀ ਜੰਘ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਧੀ ਓਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹੇਗੀ; ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇਗਾ।
Verse 56
ब्रह्मोवाच । इति वचनमुदारं नारद त्वं गिरीशं त्रिदिवमगम उक्त्वा तत्क्षणादेवप्रीत्या । गिरिपतिरपि चित्ते चारुसंमोदयुक्तस्स्वगृहमगमदेवं सर्वसंपत्समृद्धम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਉਦਾਰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀਸ਼ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਗਿਰਿਪਤੀ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਵਣੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਸਭ ਸੰਪੱਤੀ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
Nārada’s divinely prompted visit to Himālaya, followed by Himālaya’s request for his daughter’s jātaka-style assessment and Nārada’s declaration of her extraordinary auspicious signs and destined fortune.
It ritualizes recognition of Śakti’s destined role: the body’s auspicious marks function as a readable index of cosmic intention, aligning social rites (marriage inquiry) with metaphysical teleology (Śiva–Śakti reunion).
She is characterized as “sarvalakṣaṇaśālinī” (marked by all auspicious signs), likened to the moon’s growth, described as an “ādya kalā,” and praised as a source of joy, fame, and welfare for family and spouse.