पार्वतीजन्मवर्णनम् / Description of Pārvatī’s Birth

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ संस्मरतुर्भक्त्या दम्पती तौ भवाम्बिकाम् । प्रसूतिहेतवे तत्र देवकार्यार्थमादरात्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਉਹ ਦੰਪਤੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਭਵਾਂਬਿਕਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਰਭਧਾਰਣ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।

Verse 2

ततस्सा चण्डिका योगात्त्यक्तदेहा पुरा पितुः । ईहया भतितुं भूयस्समैच्छद्रिरिदारतः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਚੰਡਿਕਾ—ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਹ ਤਿਆਗਿਆ ਸੀ—ਹੁਣ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ-ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।

Verse 3

सत्यं विधातुं स्ववचः प्रसन्नाखिलकामदा । पूर्णांशाच्छैलचित्ते सा विवेशाथ महेश्वरी

ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੈਲਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ; ਉੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 4

विरराज ततस्सोतिप्रमदोपूर्वसुद्युतिः । हुताशन इवाधृष्यस्तेजोराशिर्महामनाः

ਤਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਚਮਕ ਉਠਿਆ—ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਅਜੇਯ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਦਾ ਪੁੰਜ, ਮਹਾਤਮਾ।

Verse 5

ततो गिरिस्स्वप्रियायां परिपूर्णं शिवांशकम् । समाधिमत्वात्समये समधत्त सुशंकरे

ਫਿਰ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੁਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਗਿਰਿਜਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਦਾ ਪਰਿਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਾਇਆ।

Verse 6

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे पार्वतीजन्मवर्णनं नाम षष्टोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਰਵਤੀ-ਜਨਮ-ਵਰਨਨ’ ਨਾਮਕ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 7

गिरिप्रिया सर्वजगन्निवासासंश्रयाधिकम् । विरेजे सुतरां मेना तेजोमण्डलगा सदा

ਗਿਰਿਪ੍ਰਿਆ (ਪਾਰਵਤੀ)—ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ—ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੇਨਾ ਸਦਾ ਤੇਜੋਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਈ।

Verse 8

सुखोदयं स्वभर्तुश्च मेना दौहृदलक्षणम् । दधौ निदानन्देवानामानन्दस्येप्सितं शुभम्

ਮੇਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦਾ ਉਦੇ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਗਰਭਧਾਰਣ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਧਾਰੇ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਉੱਤਮ, ਇੱਛਤ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸੀ।

Verse 9

देह सादादसंपूर्णभूषणा लोध्रसंमुखा । स्वल्पभेन्दुक्षये कालं विचेष्यर्क्षा विभावरी

ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਿਥਿਲ ਸੀ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਜੇ ਸਨ। ਲੋਧ੍ਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖੜੀ ਰਹੀ; ਚੰਦ ਦੀ ਕਲਾ ਘਟਣ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਰਾਤ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵੇਲਾ ਠਹਿਰ ਗਈ।

Verse 10

तदाननं मृत्सुरभिनायं तृप्तिं गिरीश्वरः । मुने रहस्युपाघ्राय प्रेमाधिक्यं बभूव तत्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਦ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਰਗੀ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ।

Verse 11

मेना स्पृहावती केषु न मे शंसति वस्तुषु । किंचिदिष्टं ह्रियापृच्छदनुवेलं सखी गिरिः

ਮੇਨਾ ਤਾਂ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਖੀ ਗਿਰੀ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ—ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 12

उपेत्य दौहदं शल्यं यद्वव्रेऽपश्यदाशु तत् । आनीतं नेष्टमस्याद्धा नासाध्यं त्रिदिवैऽपि हि

ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦੌਹਦ ਦੀ ਪੀੜਾ—ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਕੰਡਾ—ਸਮਝ ਲਿਆ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ ਉਹ ਫੌਰਨ ਮੰਗਵਾ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਵ੍ਯ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਅਸਾਧ ਨਹੀਂ।

Verse 13

प्रचीयमानावयवा निस्तीर्य दोहदव्यथाम् । रेजे मेना बाललता नद्धपत्राधिका यथा

ਦੌਹਦ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਉਬਰ ਕੇ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਭਰਾਵ ਆਉਣ ਤੇ ਮੇਨਾ ਚਮਕ ਉਠੀ—ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਕੋਮਲ ਨੌਜਵਾਨ ਲਤਾ।

Verse 14

गिरिस्सगर्भां महिषीममंस्त धरणीमिव । निधानगर्भामभ्यन्तर्लीनवह्निं शमीमिव

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਿਸੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਿਵੇਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਮੀ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਗ ਲੀਨ ਹੋਵੇ।

Verse 15

प्रियाप्रीतेश्च मनसः स्वार्जितद्रविणस्य च । समुन्नतैः श्रुतेः प्राज्ञः क्रियाश्चक्रे यथोचिताः

ਪਿਆਰੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਨੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਕੀਤੇ।

Verse 16

ददर्श काले मेनां स प्रतीतः प्रसवोन्मुखीम् । अभ्रितां च दिवं गर्भगृहे भिषगधिष्ठिते

ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਵ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਤੇਜਸਵੀ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪ੍ਰਸੂਤੀ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਉਹ ਐਸੇ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੁਰਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 17

दृष्ट्वा प्रियां शुभाङ्गी वै मुमोदातिगिरीश्वरः । गर्भस्थजगदम्बां हि महातेजोवतीन्तदा

ਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ੁਭਾਂਗੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਜਗਦੰਬਾ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ।

Verse 18

तस्मिन्नवसरे देवा मुने विष्ण्वादयस्तथा । मुनयश्च समागम्य गर्भस्थां तुष्टुवुश्शिवाम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸ਼ਿਵਾ (ਦੇਵੀ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 19

देवा ऊचुः । दुर्गे जय जय प्राज्ञे जगदम्ब महेश्वरि । सत्यव्रते सत्यपरे त्रिसत्ये सत्यरूपिणी

ਦੇਵ ਬੋਲੇ— ਜੈ ਜੈ, ਹੇ ਦੁਰਗੇ! ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞੇ, ਹੇ ਜਗਦੰਬੇ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ! ਹੇ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੇ, ਸਤ੍ਯਪਰਾਯਣੇ, ਤ੍ਰਿਸਤ੍ਯੇ, ਸਤ੍ਯਰੂਪਿਣੀ!

Verse 20

सत्यस्थे सत्यसुप्रीते सत्ययोने च सत्यतः । सत्यसत्ये सत्यनेत्रे प्रपन्नाः शरणं च ते

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ, ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਸਤ੍ਯ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸਤ੍ਯਸਰੂਪ ਹੋ। ਹੇ ਸਤ੍ਯਸਤ੍ਯੇ, ਸਤ੍ਯਨੇਤ੍ਰੇ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਹੋ।

Verse 21

शिवप्रिये महेशानि देवदुःखक्षयंकरि । त्रैलोक्यमाता शर्वाणी व्यापिनी भक्तवत्सला

ਹੇ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਿਯੇ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ ਮਾਤਾ ਸ਼ਰਵਾਣੀ, ਸਰਬਵਿਆਪਕ, ਭਗਤ-ਵਤਸਲਾ।

Verse 22

आविर्भूय त्रिलोकेशि देवकार्यं कुरुष्व ह । सनाथाः कृपया ते हि वयं सर्वे महेश्वरि

ਹੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ਵਰੀ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਸਨਾਥ ਤੇ ਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।

Verse 23

त्वत्तः सर्वे च सुखिनो लभन्ते सुखमुत्तमम् । त्वाम्विना न हि किंचिद्वै शोभते त्रिभवेष्वपि

ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਆਨੰਦ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤ੍ਰਿਭਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਭੀ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्थं कृत्वा महेशान्या गर्भस्थाया बहुस्तुतिम् । प्रसन्नमनसो देवास्स्वं स्वं धाम ययुस्तदा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਤਦ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 25

व्यतीते नवमे मासे दशमे मासि पूर्णतः । गर्भस्थाया गतिन्द्रध्रे कालिका जगदम्बिका

ਨੌਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਬੀਤ ਕੇ ਜਦੋਂ ਦਸਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਕਾਲਿਕਾ ਨੇ ਕਾਲ-ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਗਤੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 26

तदा सुसमयश्चासीच्छान्तभग्रहतारकः । नभः प्रसन्नतां यातं प्रकाशस्सर्वदिक्षु हि

ਤਦ ਸ਼ੁਭ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ; ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ। ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।

Verse 27

मही मंगलभूयिष्ठा सवनग्रामसागरा । सरस्स्रवन्तीवापीषु पुफुल्लुः पंकजानि वै

ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਗਈ—ਜੰਗਲਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਸਰੋਵਰਾਂ, ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਖਿੜ ਉਠੇ।

Verse 28

ववुश्च विविधा वातास्सुखस्पर्शा मुनीश्वर । मुमुदुस्साधवस्सर्वेऽसतान्दुःखमभूद्द्रुतम्

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ ਜੋ ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਸਾਧੂਜਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਪਰ ਅਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

Verse 29

दुन्दुभीन्वादयामासुर्नभस्यागत्य निर्जराः । पुष्पवृष्टिरभूत्तत्र जगुर्गन्धर्वसत्तमाः

ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ। ਉੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੰਧਰਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 30

विद्याधरस्त्रियो व्योम्नि ननृतुश्चाप्सरास्तथा । तदोत्सवो महानासीद्देवादीनां नभःस्थले

ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ। ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਅਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਆਦਿ ਸਭ ਦਾ ਉਹ ਉਤਸਵ ਮਹਾਨ ਮਹੋਤਸਵ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 31

तस्मिन्नवसरे देवी पूर्वशक्तिश्शिवा सती । आविर्बभूव पुरतो मेनाया निजरूपतः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸ਼ਕਤੀ ਸਤੀ—ਮੇਨਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਖ਼ਾਤ ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ।

Verse 32

वसंतर्तौ मधौ मासे नवम्यां मृगधिष्ण्यके । अर्द्धरात्रे समुत्पन्ना गंगेव शशिमण्डलात्

ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਮਧੁ ਮਾਸ ਦੀ ਨਵਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਜਦ ਚੰਦਰਮਾ ਮ੍ਰਿਗ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਨਿਕਲੀ ਹੋਵੇ।

Verse 33

समये तत्स्वरूपेण मेनका जठराच्छिवा । समुद्भूय समुत्पन्ना सा लक्ष्मीरिव सागरात्

ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਉਸੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾ ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉੱਭਰੀ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮੀ।

Verse 34

ततस्तस्यां तु जातायां प्रसन्नोऽभूत्तदा भवः । अनुकूलो ववौ वायुर्गम्भीरो गंधयुक्शुभः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਅਨੁਕੂਲ ਹਵਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ—ਗੰਭੀਰ, ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ।

Verse 35

बभूव पुष्पवृष्टिश्च तोयवृष्टि पुरस्सरम् । जज्वलुश्चाग्नयः शान्ता जगर्जुश्च तदा घनाः

ਤਦ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਅੱਗਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਭੜਕ ਉਠੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬੱਦਲ ਗੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 36

तस्यां तु जायमानायां सर्वस्वं समपद्यत । हिमवन्नगरे तत्र सर्व दुःखं क्षयं गतम्

ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਮੁੱਕ ਗਿਆ।

Verse 37

तस्मिन्नवसरे तत्र विष्ण्वाद्यास्सकलास्सुराः । आजग्मुः सुखिनः प्रीत्या ददृशुर्जगदम्बिकाम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ—ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 38

तुष्टुवुस्तां शिवामम्बां कालिकां शिवकामिनीम् । दिव्यारूपां महामायां शिवलोकनिवासिनीम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ—ਸ਼ਿਵਾ, ਅੰਬਾ, ਕਾਲਿਕਾ, ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਆ—ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 39

देवा ऊचुः । जगदम्ब महादेवि सर्वसिद्धिविधायिनि । देवकार्यकरी त्वं हि सदातस्त्वां नमामहे

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਜਗਦੰਬੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ! ਤੂੰ ਹੀ ਸਦਾ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਨਿਰੰਤਰ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 40

सर्वथा कुरु कल्याणं देवानां भक्तवत्सले । मेनामनोरथः पूर्णः कृतः कुरु हरस्य च

ਹੇ ਦੇਵ-ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ! ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਲਿਆਣ ਕਰ। ਮੇਨਾ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਸਫਲ ਕਰ।

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्थं स्तुत्वा शिवां देवीं विष्ण्वाद्या सुप्रणम्य ताम् । स्वंस्वं धाम ययुः प्रीताश्शंसन्तस्तद्गतिं पराम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 42

तान्तु दृष्ट्वा तथा जातां नीलोत्पलदलप्रभाम । श्यामा सा मेनका देवी मुदमापाति नारद

ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮੀ ਹੋਈ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਦੇਵੀ ਮੇਨਕਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਹੇ ਨਾਰਦ।

Verse 43

दिव्यरूपं विलोक्यानु ज्ञानमाप गिरिप्रिया । विज्ञाय परमेशानीं तुष्टावातिप्रहर्षिता

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿਰਿਪ੍ਰਿਆ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪਰਮੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 44

मेनोवाच । जगदम्ब महेशानि कृतातिकरुणा त्वया । आविर्भूता मम पुरो विलसन्ती यदम्बिके

ਮੇਨਾ ਬੋਲੀ— ਹੇ ਜਗਦੰਬਾ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ! ਤੂੰ ਅਤਿ ਕਰੁਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈਂ।

Verse 45

त्वमाद्या सर्वशक्तीनां त्रिलोकजननी शिवे । शिवप्रिया सदा देवी सर्वदेवस्तुता परा

ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ! ਤੂੰ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਆਦਿ ਹੈਂ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਿੱਤ ਦੇਵੀ, ਪਰਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੈਂ।

Verse 46

कृपां कुरु महेशानि मम ध्यानस्थिता भव । एतद्रूपेण प्रत्यक्षं रूपं धेहि सुतासमम्

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ। ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਧੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्या मेनाया भूधरस्त्रियाः । प्रत्युवाच शिवा देवी सुप्रसवामअरिप्रियाम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੇਨਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ੁਭ-ਪ੍ਰਸਵਾ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

देव्युवाच । हे मेने त्वं पुरा मां च सुसेवितवती रता । त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नाहं वरन्दातुं गतान्तिकम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੇਨੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਵਰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਈ ਹਾਂ।

Verse 49

वरं ब्रूहीति मद्वाणीं श्रुत्वा ते तद्वरो वृतः । सुता भव महादेवी सा मे देवहितं कुरु

ਮੇਰੇ ਬਚਨ “ਵਰ ਮੰਗੋ” ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਉਹੀ ਵਰ ਚੁਣਿਆ—“ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਧੀ ਬਣੋ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਸਾਧੋ।”

Verse 50

तथा दत्त्वा वरं तेऽहं गता स्वम्पदमादरात् । समयं प्राप्य तनया भवन्ते गिरिकामिनि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਮੈਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਈ। ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਹੇ ਗਿਰਿ-ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣੇਂਗੀ।

Verse 51

दिव्यरूपं धृतं मेद्य यत्ते मत्स्मरणं भवेत् । अन्यथा मर्त्यभावेन तवाज्ञानं भवेन्मयि

ਮੈਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਇਸ ਲਈ ਧਾਰਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮੇਰਾ ਸਿਮਰਨ ਜਾਗੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਰਤ੍ਯ-ਭਾਵ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।

Verse 52

युवां मां पुत्रिभावेन दिव्यभावेन वा सकृत् । चिन्तयन्तौ कृतस्नेहौ यातास्स्थो मद्गतिम्पराम्

ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ—ਧੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਸਨੇਹ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ—ਸਿਮਰਿਆ। ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਗਤੀ (ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹੋ।

Verse 53

देवकार्यं करिष्यामि लीलां कृत्वा द्भुतां क्षितौ । शम्भुपत्नी भविष्यामि तारयिष्यामि सज्जनान्

ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਾਂਗੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਂਗੀ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ (ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ) ਪਾਰ ਲੰਘਾਵਾਂਗੀ।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वासीच्छिवा तूष्णीमम्बिका स्वात्त्ममायया । पश्यन्त्यां मातरि प्रीत्या सद्योऽऽभूत्तनया तनुः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅੰਬਿਕਾ (ਸ਼ਿਵਾ) ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ੍ਵਾਤਮ ਮਾਇਆ ਨਾਲ। ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਰੰਤ ਧੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।